گرمای شدید فقط خطر گرمازدگی را افزایش نمیدهد؛ متخصصان میگویند کمآبی و از دست رفتن املاح بدن میتواند دردهای عضلانی و علائم بعضی بیماریهای مفصلی را بیشتر کند. گرمای هوا تنها با خطر گرمازدگی، کمآبی بدن یا تشدید بیماریهای قلبی و تنفسی همراه نیست. متخصصان میگویند گرمای شدید میتواند دلیل پنهان دردهای عضلانی، گرفتگی ماهیچهها و تشدید درد مفاصل نیز باشد؛ مشکلی که بسیاری از افراد آن را به افزایش سن، فعالیت بدنی یا بیماریهای زمینهای نسبت میدهند. در حالی که دمای بالای محیط و از دست رفتن آب و املاح بدن میتواند آغازگر یا تشدیدکننده این دردها باشد. شناخت علت این دردها و رعایت چند توصیه ساده میتواند از بروز مشکلات جدیتر در روزهای داغ سال جلوگیری کند. مقصر، گرما است؟ اما این اتفاق چرا و چگونه رخ میدهد؟ فرزاد دانشور، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در این رابطه به همشهریآنلاین میگوید: «گرمای هوا معمولا به طور مستقیم باعث آسیب یا درد مفاصل نمیشود. چیزی که باعث افزایش دردهای عضلانی و گاهی تشدید دردهای مفصلی در گرمای شدید میشود، تغییرات فیزیولوژیک بدن در پاسخ به گرما است.» به گفته این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی «کمآبی بدن، از دست رفتن الکترولیتها، خستگی ناشی از استرس گرمایی و کاهش عملکرد طبیعی عضلات مواردی هستند که در روزهای بسیار گرم اتفاق میافتد. این عوامل میتوانند باعث درد عضلانی، گرفتگی ماهیچهها و در افرادی که از قبل به بیماریهای اسکلتیعضلانی مثل آرتروز یا کمردرد مبتلا هستند، باعث تشدید علائم شوند. بنابراین گرما بیشتر یک عامل تشدیدکننده است تا علت اصلی درد مفاصل.» دانشور در این زمینه توضیح بیشتری میدهد: «وقتی دمای محیط افزایش پیدا میکند، بدن برای خنک نگه داشتن خودش تعریق را بیشتر میکند. درنتیجه علاوه بر آب، مقدار قابل توجهی از الکترولیتهایی مانند سدیم، پتاسیم و منیزیم هم از دست میرود. این مواد برای عملکرد طبیعی عضلات و انتقال پیامهای عصبی ضروری هستند و کاهش اینها است که باعث گرفتگی عضلات، ضعف، احساس خستگی و دردهای منتشر عضلانی میشود. البته این مورد معمولا موقت است و درد با فرد نمیماند.» کمآبی بدن را دست کم نگیرید این متخصص طب فیزیکی ادامه میدهد: «کمآبی بدن خودش به تنهایی میتواند باعث درد، خستگی و گرفتگی عضلات شود. حتی کاهش خفیف آب بدن هم میتواند خون را غلیظتر کند و خونرسانی به عضلات و بافتهای اطراف مفاصل را کاهش بدهد. در چنین شرایطی اکسیژن و مواد مغذی کمتری به این بافتها میرسد و همین مورد، احتمال بروز خستگی، درد و کاهش توان عضلانی را افزایش میدهد.» به گفته دانشور، «باید توجه داشت که خود گرمای شدید هم باعث خستگی عمومی بدن میشود. درواقع وقتی بدن بخش زیادی از انرژی خود را صرف تنظیم دما میکند، توان عضلات برای فعالیت کاهش پیدا میکند و فرد زودتر احساس خستگی و کوفتگی و درد میکند. برغای همین است که بعضیها بعد از یک پیادهروی کوتاه یا انجام کارهای روزمره در هوای گرم احساس درد در بعضی نواحی بدن میکنند.» چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟ هرچند هر فردی ممکن است در روزهای بسیار گرم دچار دردهای عضلانی شود، اما بعضی گروهها آسیبپذیرتر هستند. مثلا سالمندان به دلیل کاهش حس تشنگی، کمتر مایعات مینوشند و سریعتر دچار کمآبی میشوند. در افراد مبتلا به آرتروز، آرتریت روماتوئید یا سایر بیماریهای التهابی مفاصل نیز گرما و کمآبی میتواند دردهای موجود را تشدید کند. دانشور میگوید: «ورزشکاران، دوندگان و افرادی که در فضای باز فعالیت بدنی انجام میدهند هم به دلیل تعریق زیاد، بیشتر در معرض از دست دادن آب و املاح قرار دارند. کارگران ساختمانی، کشاورزان، نیروهای خدمات شهری و سایر مشاغلی که ساعتهای طولانی زیر نور خورشید فعالیت میکنند، از دیگر گروههای پرخطر محسوب میشوند. بهعلاوه، در هوای گرم مشکلات قلبی تشدید و فشار خون هم بالا میرود که همین خودش میتواند منجر به درد مفاصل شود.» او اضافه میکند: «افرادی که بعضی داروهای فشار خون یا داروهای خاص قلب و داروهای ادرارآور مصرف میکنند، ممکن است سریعتر دچار کمآبی شوند و باید در روزهای گرم بیشتر مراقب وضعیت بدنشان باشند.» برای پیشگیری چه کنیم؟ برای پیشگیری از دردهای عضلانی و خستگی ناشی از گرما چه کنیم؟ دانشور پاسخ میدهد: «اولین و مهمترین توصیه، نوشیدن منظم مایعات است. نباید منتظر احساس تشنگی ماند. مصرف آب در فواصل منظم (مثلا هر ساعت، چند جرعه یا یک لیوان) و در صورت تعریق زیاد، استفاده از محلولهای حاوی الکترولیت یا نوشیدنیهای مناسب جبران املاح میتواند از بروز گرفتگی عضلات جلوگیری کند.» او ادامه میدهد: «پرهیز از فعالیت بدنی سنگین در ساعات اوج گرما، یعنی حدود ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر هم اهمیت زیادی دارد. اگر انجام کار در فضای باز اجتنابناپذیر است، بهتر است به طور مکرر در سایه یا یک محل خنک، استراحتهای کوتاه داشته باشیم.» به گفته این متخصص طب فیزیکی، «پوشیدن لباسهای سبک، گشاد و روشن، استفاده از کلاه لبهدار و حضور در محیطهای دارای تهویه مناسب هم به کاهش فشار گرما بر بدن کمک میکند.» او به ورزشکاران هم توصیه میکند که «شدت تمرین را متناسب با دمای هوا تنظیم کنند و قبل، حین و بعد از فعالیت بدنی حتما مایعات کافی بنوشند.»
