آیا میدانستید در دل غارهای تاریک و اعماق سنگهای آهکی، دریاچههایی عظیم و شگفتانگیز پنهان شدهاند؟ این پهنههای آبیِ مخفی که حاصل هزاران سال فرسایش و تجمع آبهای زیرزمینی هستند، امروزه به یکی از جذابترین حوزههای مطالعاتی دانشمندان تبدیل شدهاند تا اسرار نهفته در زیر پوستِ زمین را برملا کنند. به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: بزرگترین دریاچههای زیرزمینی جهان در اعماق غارها، فروچالهها و سازندهای سنگی پنهان شدهاند. بیشتر آنها در مناطق کارستی شکل گرفتهاند؛ جایی که سنگهای آهکی و دیگر سنگهای محلول طی هزاران سال در اثر جریان آب فرسایش یافته و حفرههای عظیمی ایجاد کردهاند. این حفرهها بهتدریج با آب باران، آبهای زیرزمینی یا آب حاصل از ذوب برف و یخ پر شده و دریاچههایی شگفتانگیز را به وجود آوردهاند. دانشمندان این دریاچههای منزوی را به دلایل مختلف بررسی میکنند؛ از مطالعه میکروارگانیسمهای منحصربهفرد و ارزیابی سلامت منابع آب زیرزمینی گرفته تا بررسی تاریخچه زمینشناسی و تأثیرات تغییرات اقلیمی. در این فهرست، دریاچههای قطبی حذف شدهاند و تنها بزرگترین دریاچههای زیرزمینی قابلتوجه در غارها و سامانههای طبیعی معرفی میشوند. غار «نفس اژدها» (Dragon's Breath Cave)، نامیبیا غار «نفس اژدها» میزبان بزرگترین دریاچه زیرزمینی غیرقطبی شناختهشده جهان است که حدود ۲ هکتار (بیش از ۲۱ هزار متر مربع) وسعت دارد. این غار در منطقه اوتجوزوندجوپا در صحرای کالاهاری نامیبیا قرار گرفته و ورودی آن از طریق چاهی به عمق ۶۰ متر به سطح دریاچه میرسد. عمق آب نیز تاکنون تا ۲۶۴ متر اندازهگیری شده است. این غار در سال ۱۹۸۶ توسط گروهی از غارنوردان آفریقای جنوبی کشف شد؛ زمانی که هوای گرم و مرطوبی را دیدند که از شکافی در زمین خارج میشد و همین ویژگی باعث نامگذاری آن به «نفس اژدها» شد. این دریاچه زیستگاه گونهای بسیار نادر از میگوی سفید و نابیناست که تنها در همین محل زندگی میکند و از فضولات خفاشها تغذیه میکند. پژوهشهای جدید همچنین نشان دادهاند که برخلاف تصور گذشته، گربهماهی نابینای نادر در این غار زندگی نمیکند و زیستگاه اصلی آن غار دیگری در همان منطقه است. زمینشناسان نیز این دریاچه را بخشی از سفره آب زیرزمینی آهکی «اوتاوی» میدانند که با سرعت بسیار کمی تغذیه میشود و به همین دلیل برای مطالعه حرکت آبهای زیرزمینی در مناطق خشک اهمیت زیادی دارد. دریاچه گمشده (The Lost Sea)، تنسی آمریکا دریاچه گمشده که در اعماق غارهای «کریگهد» در ایالت تنسی قرار دارد، با مساحتی دستکم ۱۷۶ هزار فوت مربع، دومین دریاچه زیرزمینی طبیعی بزرگ جهان به شمار میرود. این دریاچه حدود ۴۳ متر زیر سطح زمین قرار گرفته و هنوز تمام گستره آن نقشهبرداری نشده است. بومیان چروکی قرنها این غار را میشناختند، اما در سال ۱۹۰۵ پسربچهای ۱۳ ساله به نام «بن سندز» پس از عبور از شکافی باریک، برای نخستین بار این تالار عظیم و دریاچه پنهان آن را به مهاجران اروپایی معرفی کرد. غار کریگهد حدود نیمی از بلورهای بسیار نادر «آنتودیت» جهان را در خود جای داده است؛ بلورهایی سوزنیشکل که تنها در تعداد کمی از غارهای دنیا دیده میشوند. آبهای این غار همچنین محل زندگی خرچنگهای کوچک غارنشین با رنگدانههای بسیار کم و چشمهای تحلیلرفته است که طی نسلها با تاریکی دائمی سازگار شدهاند. در سال ۱۹۳۹ نیز بقایای فسیل یک جگوار متعلق به عصر پلیستوسن در این غار کشف شد که اکنون در موزه تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک نگهداری میشود. سیگروته (Seegrotte)، اتریش «سیگروته» در نزدیکی روستای هینتربول و در حومه وین، بزرگترین دریاچه زیرزمینی مصنوعی اروپا را در خود جای داده است. این دریاچه حدود ۶۲۰۰ متر مربع وسعت دارد. در سال ۱۹۱۲ انفجاری در معدن گچ این منطقه باعث شد حدود ۲۰ میلیون لیتر آب وارد تونلهای معدن شود و فعالیت معدنی برای همیشه متوقف گردد. دریاچه زیرزمینی سن-لئونار (Saint-Léonard)، سوئیس سن-لئونار بزرگترین دریاچه طبیعی زیرزمینی اروپا محسوب میشود. این دریاچه حدود ۳۰۰ متر طول و ۶ هزار متر مربع مساحت دارد و میان شهرهای سیون و سیهر در سوئیس واقع شده است. نخستین بررسی علمی این غار در سال ۱۹۴۳ انجام شد. سه سال بعد، زمینلرزهای به بزرگی ۵.۶ باعث گسترش دهانههای غار شد و از سال ۱۹۴۹ امکان قایقسواری برای گردشگران فراهم شد. در اوایل دهه ۲۰۰۰، فرسایش سقف غار باعث تعطیلی سهساله مجموعه شد تا با نصب حدود پنج هزار پیچ نگهدارنده، سقف آن مقاومسازی شود. پژوهشهای ژنتیکی جدید نشان دادهاند که آب و رسوبات این دریاچه میزبان جامعهای بسیار متنوع از باکتریها، آرکیها و میکروارگانیسمهای یوکاریوتی هستند که با موجودات زنده موجود در خاکهای سطح زمین تفاوت چشمگیری دارند. دریاچه نورون (Lake Neuron)، آلبانی دریاچه «نورون» که در سال ۲۰۲۱ توسط پژوهشگران اهل جمهوری چک کشف و در سال ۲۰۲۴ با فناوری لیدار سهبعدی بهطور کامل نقشهبرداری شد، عنوان بزرگترین دریاچه حرارتی زیرزمینی جهان را در اختیار دارد. مساحت آن ۵۷۹۶ متر مربع است. این دریاچه در اعماق سامانهای از غارها در دره «ورومونر» در جنوب آلبانی و نزدیک شهر لسکوویک قرار دارد و در کف حفرهای با عمق بیش از ۱۰۰ متر واقع شده است. آب این دریاچه سرشار از سولفید هیدروژن است که پس از تماس با هوا به اسید سولفوریک تبدیل میشود. این اسید بهتدریج سنگهای آهکی اطراف را حل کرده و غار را از پایین به بالا شکل میدهد؛ فرآیندی که در زمینشناسی به آن «غارسازی اسید سولفوریک» گفته میشود. آزمایشهای انجامشده در سال ۲۰۲۵ نشان داد آب این دریاچه پس از خروج، به شاخههای متعددی تقسیم شده و تقریباً همه چشمههای آب گرم منطقه را تغذیه میکند. پژوهشگران امیدوارند مطالعات آینده بتواند رازهای مربوط به حیات میکروبی در این محیط گرم و غنی از گوگرد را آشکار کند.
همشهری آنلاین
همشهری آنلاینهمشهری آنلاین