حوزه / امیرعلی جوادیان، عکاس پیشکسوت با تأکید بر اینکه عکس عاشورایی تنها ثبت یک مراسم نیست، گفت: عکاس باید پیش از خلق تصویر، با مفاهیم تاریخی، فرهنگی و معنوی عاشورا آشنا باشد تا بتواند روایتی عمیق از این واقعه ارائه دهد. خبرگزاری حوزه | امیرعلی جوادیان، عکاس در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با اشاره به جایگاه عکاسی عاشورایی اظهار کرد: ثبت تصویری آیینهای عاشورا تنها به گرفتن چند قاب از یک مراسم محدود نمیشود، بلکه این نوع عکاسی نیازمند شناخت عمیق از یک واقعه تاریخی، فرهنگی و معنوی است. عکاس زمانی میتواند تصویری اثرگذار از عاشورا ارائه دهد که پیش از حضور در میدان، نسبت به مفاهیم و لایههای مختلف این واقعه شناخت داشته باشد. وی افزود: عکاسی عاشورایی بخشی از عکاسی آیینی به شمار میآید و تفاوت آن با بسیاری از گونههای دیگر عکاسی در همین پیوند عمیق با معنا و باورهای مردم است. در عکاسی طبیعت یا برخی شاخههای هنری ممکن است فرم، زیبایی بصری و ترکیببندی نقش اصلی را ایفا کند، اما در عکاسی عاشورا، تصویر باید علاوه بر زیبایی، حامل پیام و روایت باشد. اگر عکاس تنها به ثبت ظاهر یک مراسم بسنده کند، ممکن است عکس از نظر فنی موفق باشد، اما نمیتواند روح و مفهوم عاشورا را منتقل کند. این عکاس پیشکسوت ادامه داد: در سالهای فعالیت حرفهای خود فرصت داشتهام از مراسمهای مختلف عاشورایی در نقاط گوناگون ایران عکاسی کنم؛ از مناطق جنوبی کشور تا شهرها و روستاهای تاریخی مانند ماسوله و ابیانه. چیزی که در این تجربهها بیش از همه جلب توجه میکند، تنوع گسترده شیوههای عزاداری در ایران است. یک واقعه واحد تاریخی در مناطق مختلف با جلوهها، رنگها، آیینها و رفتارهای متفاوتی بازنمایی میشود. جوادیان با اشاره به تجربه حضور در خارج از کشور گفت: زمانی که در یک کارگاه عکاسی در دانشکده هنر فیلیپین مجموعهای از تصاویر آیینهای عاشورایی ایران را نمایش دادم، بسیاری از مخاطبان از این میزان تنوع شگفتزده شدند. برای آنها جالب بود که چگونه یک موضوع مشترک میتواند در نقاط مختلف یک کشور با این همه تفاوت در شیوه اجرا، پوشش، معماری و فضای بصری دیده شود. همین گوناگونی یکی از ظرفیتهای مهم عکاسی عاشورایی ایران است. وی درباره نقش شناخت تاریخی در این حوزه بیان کرد: عکاس عاشورایی باید بداند با چه موضوعی مواجه است. واقعه عاشورا تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از مفاهیم مانند ایستادگی، عدالتخواهی، فداکاری و معنویت را در خود جای داده است. بدون شناخت این مفاهیم، نگاه عکاس سطحی خواهد شد و تصاویر او بیشتر به ثبت یک مراسم شبیه میشود تا روایت یک حقیقت تاریخی. این هنرمند در ادامه درباره عناصر بصری در عکسهای عاشورایی گفت: در این نوع عکاسی هر عنصر میتواند معنا داشته باشد. رنگها، پرچمها، علمها، شمعها، نخلها و حتی فضای معماری محل برگزاری مراسم، همگی بخشی از زبان تصویری هستند. برای نمونه، تضاد میان رنگهای مختلف در یک صحنه میتواند مفاهیمی مانند سوگ، مقاومت یا حماسه را به مخاطب منتقل کند. عکاس باید بتواند این نشانهها را بشناسد و از آنها برای تقویت روایت تصویری خود استفاده کند. جوادیان با تأکید بر اینکه نباید زیباییشناسی جای محتوا را بگیرد، گفت: تکنیک و فرم اهمیت زیادی دارند، اما در عکاسی عاشورایی محتوا جایگاه نخست را دارد. یک تصویر ممکن است از نظر نور، ترکیببندی و رنگ بسیار زیبا باشد، اما اگر نتواند ارتباطی با مفهوم اصلی برقرار کند، از هدف خود فاصله گرفته است. هنر واقعی زمانی شکل میگیرد که فرم در خدمت معنا قرار گیرد. وی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت میان نگاه مستند و بیان هنری در عکس عاشورایی اظهار کرد: نمیتوان برای این موضوع یک میزان مشخص تعیین کرد. هنر عرصه آزادی است و هر هنرمند باید بتواند نگاه شخصی خود را بیان کند. برخی عکاسان تلاش میکنند مراسم را دقیقا همانگونه که اتفاق میافتد ثبت کنند و برخی دیگر برداشت شخصی و هنری خود را از آن ارائه میدهند. هر دو شیوه میتوانند ارزشمند باشند. این عکاس افزود: محدود کردن نگاه هنرمند باعث کاهش خلاقیت میشود. عکاس باید بتواند احساس، برداشت و تجربه خود را در تصویر نشان دهد. در کارهای خودم نیز گاهی رویکرد کاملا مستند داشتهام و گاهی بیشتر به دنبال ایجاد یک بیان هنری بودهام. برای مثال هنگام عکاسی از مراسم عاشورا در ماسوله، معماری و فضای خاص این منطقه برایم اهمیت دارد، زیرا مخاطب باید بداند این اتفاق در چه محیطی رخ داده است؛ اما در کنار آن ممکن است به یک ترکیب رنگی یا یک لحظه خاص توجه کنم که جنبه هنری تصویر را افزایش دهد. جوادیان درباره مسئله تکرار در عکاسی آیینی بیان کرد: بسیاری از عناصر در مراسم عاشورا هر سال تکرار میشوند و عکاس با صحنههایی مشابه روبهرو است، اما این موضوع نباید باعث تکراری شدن نگاه شود. پرچم، علم یا شمع همیشه وجود دارند، اما نوع دیدن عکاس میتواند هر بار تصویری تازه خلق کند. وظیفه هنرمند این است که از میان عناصر آشنا، زاویهای جدید پیدا کند و چیزهایی را نشان دهد که شاید دیگران کمتر دیده باشند. وی ادامه داد: گاهی یک لحظه کوتاه میتواند تمام بار معنایی یک مراسم را منتقل کند. ممکن است در یک تعزیه، حرکت یک اسب، حالت چهره یک عزادار یا ترکیب جمعیت با فضای اطراف، تصویری ماندگار ایجاد کند. این لحظهها معمولا بسیار سریع اتفاق میافتند و عکاس باید تجربه، شناخت و آمادگی لازم برای ثبت آنها را داشته باشد. همانطور که شاعر نمیتواند همیشه یک مضمون را با همان زبان تکرار کند، عکاس نیز باید همواره به دنبال کشف نگاه تازه باشد. این عکاس دفاع مقدس با اشاره به تفاوت میان ثبت ساده و عکاسی مؤلف گفت: میتوان میان عکاسی صرفا گزارشی و عکاسی دارای نگاه شخصی تفاوت قائل شد. در نوع نخست، عکاس بیشتر به ثبت اتفاقات بیرونی توجه دارد، اما در عکاسی مؤلف، هنرمند تلاش میکند مانند یک نویسنده، روایت خود را با تصویر بیان کند. او فقط نمی
خبرگزاری حوزه
خبرگزاری حوزهخبرگزاری حوزه