سه راهکار برای تاب‌آوری انرژی

«اصلاح نظام یارانههای انرژی و مدیریت تقاضا»، «اصلاح ساختار تأمین مالی و رفع بحران نقدینگی نیروگاهها» و «کاهش ناترازی برق، توسعه تجارت انرژی و ارتقای بهرهوری» سه راهکاری است که صاحبنظران و کارشناسان حوزه اقتصاد و صنعت برق برای تابآوری در حوزه انرژی پیشنهاد میدهند. در این نشست تخصصی که از سوی موسسه آموزش عالی آتیه ایرانیان برگزار شد، سه تن از صاحبنظران حوزه اقتصاد و صنعت برق به بررسی مهمترین چالشهای پیشروی صنعت انرژی کشور و راهکارهای اصلاح آن پرداختند. اصلاح نظام یارانه انرژی؛ پیشنیاز اصلاحات ساختاری داود دانشجعفری، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و وزیر اسبق امور اقتصادی و دارایی، اصلاح نظام یارانههای انرژی را مهمترین اولویت در مسیر اصلاحات اقتصادی کشور دانست. وی با اشاره به برخورداری ایران از منابع گسترده نفت و گاز تأکید کرد که وفور منابع بهتنهایی تضمینکننده بهرهوری نیست و تا زمانیکه ساختار یارانههای انرژی اصلاح نشود، دستیابی به بهرهوری پایدار در این بخش امکانپذیر نخواهد بود. وی شفافسازی یارانههای پنهان انرژی را ضروری دانست و پیشنهاد کرد بخشی از این یارانهها بهصورت مستقیم به خانوارها پرداخت شود تا مردم درباره نحوه مصرف و هزینهکرد آن تصمیمگیری کنند. به اعتقاد وی، این رویکرد ضمن ایجاد الگوی مصرف جدید در خانوارها، به کاهش مصرف غیرضروری انرژی نیز منجر خواهد شد. دانشجعفری همچنین تأکید کرد که واقعیتر شدن قیمت انرژی، بدون اعمال محدودیتهای مستقیم، زمینه اصلاح الگوی مصرف را فراهم میکند. از نگاه وی، کاهش مصرف انرژی علاوه بر افزایش بهرهوری، فشار وارد بر شبکه برق را نیز کاهش داده و امکان اصلاح قیمت فروش برق و بهبود درآمد نیروگاهها را فراهم خواهد کرد. وی اظهار کرد که اصلاح یارانه انرژی صرفاً یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه زیربنای بسیاری از اصلاحات آینده در صنعت انرژی کشور محسوب میشود. بحران نقدینگی؛ مهمترین مانع توسعه صنعت برق سیدمحمدجواد میرطاهر، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری نیرو، مهمترین چالش امروز نیروگاهها را کمبود نقدینگی عنوان کرد. وی اظهار داشت نیروگاهها برای انجام تعمیرات، نگهداری، اورهال تجهیزات و تأمین هزینههای جاری، نیازمند منابع مالی مستمر هستند، اما شیوه فعلی تأمین مالی فشار قابل توجهی بر بخش خصوصی وارد کرده است. میرطاهر با اشاره به ناترازی ارزی و ریالی نیروگاهها توضیح داد که بسیاری از نیروگاهها با استفاده از تسهیلات ارزی احداث شدهاند و اقساط این تسهیلات نیز ارزی است، در حالیکه درآمد نیروگاهها بهصورت ریالی دریافت میشود. افزایش نرخ ارز نیز این شکاف را تشدید کرده است. وی همچنین به نحوه تسویه مطالبات نیروگاهها از سوی دولت اشاره کرد و گفت در بسیاری از موارد، مطالبات از طریق اوراق خزانه با سررسیدهای بلندمدت پرداخت میشود. به گفته وی، نیروگاهها برای تأمین نقدینگی ناچار به فروش این اوراق در بازار سرمایه با نرخهای تنزیل بالا هستند؛ موضوعی که بخش قابل توجهی از ارزش مطالبات آنها را کاهش داده و انگیزه سرمایهگذاری در صنعت برق را تضعیف میکند. مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری نیرو، اصلاح شیوه تسویه مطالبات و پرداخت نقدی بدهیها را یکی از الزامات بهبود وضعیت صنعت برق دانست و در عین حال بر ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین مالی پروژههای زیرساختی تأکید کرد. وی از برنامه این شرکت برای انتشار اوراق سلف استاندارد موازی برق و اوراق مرابحه خبر داد و اظهار کرد استفاده از ابزارهای نوین مالی میتواند وابستگی صنعت برق به منابع دولتی و تسهیلات بانکی را کاهش دهد. رفع ناترازی برق و ارتقای بهرهوری انرژی وحید زارع فکری، معاون سرمایهگذاری شرکت سرمایهگذاری نیرو، در بخش دیگری از این نشست با اشاره به اینکه بیش از ۸۰ درصد برق کشور توسط نیروگاههای حرارتی تولید میشود، وابستگی بالای صنعت برق به سوختهای فسیلی را یکی از چالشهای اساسی این حوزه برشمرد. وی افزود محدودیت منابع گاز ایجاب میکند توسعه نیروگاههای گازی با در نظر گرفتن نیاز سایر بخشها، از جمله تزریق گاز به میادین نفتی، برنامهریزی شود. زارع فکری میزان ناترازی برق کشور را بین ۱۵ تا ۲۰ هزار مگاوات برآورد کرد و گفت اگرچه ظرفیت واردات برق حدود سه هزار مگاوات است، اما میزان واردات عملیاتی در حدود هزار مگاوات بوده و بخشی از آن نیز از کشور ترکیه تأمین میشود؛ این در حالی است که ایران در سالهای گذشته صادرکننده برق به این کشور بوده است. وی با اشاره به ظرفیت صادرات برق اظهار کرد نیروگاههای حرارتی در ساعات شب نیز به تولید ادامه میدهند و در برخی ساعات با مازاد تولید مواجه هستند. از اینرو، اختلاف زمانی با کشورهای غربی منطقه میتواند فرصت مناسبی برای توسعه صادرات برق فراهم کند، هرچند زیرساختهای لازم در مناطق غربی کشور هنوز به اندازه کافی توسعه نیافته است. وی عراق را یکی از مهمترین بازارهای بالقوه صادرات برق ایران معرفی کرد. معاون سرمایهگذاری شرکت سرمایهگذاری نیرو همچنین رشد مصرف برق را نتیجه افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی و تغییر سبک زندگی دانست و تأکید کرد بازگشت به الگوی مصرف گذشته امکانپذیر نیست. از نظر وی، راهکار پایدار، مدیریت مصرف و افزایش بهرهوری انرژی است، نه کاهش دستوری مصرف. زارع فکری با انتقاد از سهم بالای لوازم خانگی پرمصرف در بازار، بر ضرورت اصلاح استانداردهای بهرهوری انرژی تأکید کرد و افزود کاهش شدت انرژی باید به یکی از اهداف اصلی کشور تبدیل شود. وی همچنین نگاه مبتنی بر «انرژی ارزان» بهعنوان مزیت رقابتی صنایع را مورد نقد قرار داد و اظهار کرد به جای اتکا به قیمت پایین انرژی، باید بر پایداری و امنیت تأمین انرژی تمرکز شود؛ چراکه دسترسی مطمئن و بدون وقفه به انرژی میتواند مزیت رقابتی پایدارتر و مؤثرتری برای صنایع کشور ایجاد کند. جمعبندی در مجموع، مباحث این نشست حول سه محور اصلی متمرکز بود: نخست، اصلاح نظام یارانههای انرژی و مدیریت تقاضا؛ دوم، اص