چراغی به شکل پا؛ راز نماد مسیحی در یک اثر ۱۶۰۰ ساله | عکس

یک چراغ روغنی برنزی ۱۶۰۰ ساله از دوره بیزانس که به شکل پای انسان ساخته شده، نشان میدهد چگونه اشیای ساده روشنایی در جهان باستان به آثار هنری و نمادهای عمیق مذهبی تبدیل میشدند. به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: چراغهای روغنی بیش از سه هزار سال از رایجترین منابع روشنایی در جهان بودند. با این حال، در دوران امپراتوری روم و سپس بیزانس، بسیاری از این چراغها تنها ابزار روشنایی نبودند، بلکه به آثار هنری ظریف و پرجزئیاتی تبدیل شدند. یکی از نمونههای جالب توجه، چراغ آویزی برنزی موجود در مجموعه موزه هنر متروپولیتن است که نزدیک به ۱۶۰۰ سال پیش در سوریه که در آن زمان بخشی از امپراتوری بیزانس بود ساخته شد. این چراغ به شکل پای راست انسانی است که صندل به پا دارد و احتمالاً حامل نمادهای مهم مسیحی بوده است. این چراغ برنزی بسیار کوچکتر از یک پای واقعی است و تنها ۸٫۳ سانتیمتر طول دارد. زنجیر آویز آن نیز همچنان به بدنه متصل است و بیش از ۴۳ سانتیمتر طول دارد. انگشت شست پا در کنار دهانه چراغ قرار گرفته؛ همان بخشی که فتیله در آن قرار میگرفت و شعله از آن زبانه میکشید. روی پا صندلی دیده میشود که بندهای آن در اطراف مچ گره خوردهاند. کف صندل با نقش صلیب گامادیون تزئین شده است؛ نمادی که در جهان بیزانسی شکل خاصی از صلیب محسوب میشد و نشانه خوشیمنی و سعادت بود. این نقش در ظاهر شبیه صلیب شکسته است، اما در این زمینه تاریخی و مذهبی معنایی کاملاً متفاوت از کاربردهای امروزی آن داشته است. در پشت چراغ، نزدیک مچ پا، روزنهای برای ریختن روغن تعبیه شده بود. درپوش این بخش با یک صلیب تزئین شده و همین ویژگی بهروشنی نشان میدهد که این شیء متعلق به جامعه مسیحیان بوده است. پژوهشگران معتقدند شکل پا احتمالاً نمادی از محافظت، سلامت و شفا بوده است. همچنین ممکن است به سنت زیارت در مسیحیت اشاره داشته باشد؛ سفری معنوی که مؤمنان برای تقرب به خدا انجام میدادند. اما معنای این اثر احتمالاً از این هم عمیقتر بوده است. در مسیحیت نخستین، چراغهای روغنی و نوری که از آنها ساطع میشد تنها کاربرد عملی نداشتند. نور، استعارهای از هدایت الهی، روشنشدگی روحانی و حتی جاودانگی به شمار میرفت. از این رو، این چراغ احتمالاً به آیهای مشهور از مزمور ۱۱۹ کتاب مقدس اشاره داشته است: «کلام تو چراغ پیش پای من است و نور راه من» بر اساس این برداشت، پای صندلپوش و چراغ درهم آمیختهاند تا پیامی واحد را منتقل کنند: انسان باید در مسیر زندگی، راه خود را با نور کلام خدا بیابد و در آن گام بردارد. به همین دلیل، این چراغ کوچک برنزی تنها یک وسیله روشنایی نبود؛ بلکه شیئی سرشار از نمادهای دینی بود که مفاهیمی چون هدایت الهی، حفاظت، زیارت معنوی و امید به رستگاری را در قالب یک اثر هنری ظریف و خلاقانه به نمایش میگذاشت.