رسانههای بینالمللی، مراسم چندروزه تشییع آیتالله علی خامنهای را صرفاً آیینی برای سوگواری نمیدانند. رویداد۲۴ | رسانههای بینالمللی مراسم تشییع را صحنهای برای بازسازی مشروعیت، تثبیت جانشینی، نمایش نفوذ منطقهای و ارسال پیام به آمریکا و اسرائیل می دانند. در این میان، نمادهای مذهبی مراسم، احتمال نخستین حضور عمومی آیتالله مجتبی خامنهای، تعبیر تشییع بهعنوان نوعی «همهپرسی» و تمهیدات کمسابقه امنیتی و لجستیکی، بیش از دیگر موضوعات توجه رسانههای خارجی را جلب کرده است. از پرچم سرخ تا سالگرد استقلال آمریکا؛ توجه رسانهها به نمادهای مراسم آسوشیتدپرس در پوشش مراسم وداع، پیش از هر چیز به نشانههای مذهبی و آیینی موجود در محل قرارگرفتن تابوت توجه کرده است؛ از لالههای سرخ مقابل تابوت و پروانههای کاغذی آویخته از سقف تا شالها و وسایلی که عزاداران برای متبرکشدن بهسوی خادمان پرتاب میکردند. این خبرگزاری بیش از همه بر پرچم سرخی تمرکز کرده که عبارت «یا حسین» روی آن نوشته شده و بر تابوت کشیده شده بود. براساس گزارش آسوشیتدپرس، این پرچم پیشتر بر فراز گنبد حرم امام حسین در کربلا در اهتزاز بوده است. این رسانه پرچم سرخ را در سنت شیعی، هم نماد خون بهناحق ریختهشده و هم نشانهای از دعوت به انتقام توصیف کرده است. سیانان نیز مراسم را «نمایشی سرشار از نمادپردازی» خوانده و نوشته است که حتی زمانبندی آن نیز ظاهراً با محاسبه انتخاب شده است. به نوشته این شبکه، قرارگرفتن پیکر برای وداع عمومی همزمان با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا، حامل پیامی سیاسی برای واشینگتن است؛ آن هم در شرایطی که حکومت ایران میخواهد نشان دهد پس از جنگی سنگین با آمریکا و اسرائیل همچنان پابرجا مانده است. سیانان همچنین بر برگزاری مراسم در ماه محرم تأکید کرده است؛ ماهی که در سنت شیعی با شهادت، خیانت، سوگواری و انتقام پیوند دارد. این رسانه معتقد است حکومت ایران میکوشد مرگ رهبر پیشین را در امتداد روایت شهادت امام حسین قرار دهد و تشییع را نه بهعنوان مراسم شکست، بلکه بهشکل نوعی رژه پیروزی بازنمایی کند. سینا طوسی، پژوهشگر مرکز سیاست بینالملل، به سیانان گفته است که ترور، آیتالله خامنهای را از نظر نمادین در مرگ قدرتمندتر از دوران حیات کرده و زمینه را فراهم آورده است تا او مانند یک مرجع دینی شهید تصویر شود. نیویورکتایمز نیز به نماد رسمی مراسم اشاره کرده است: تصویر مشت گرهکرده رهبر پیشین در کنار شعار «باید برخاست». از نگاه این روزنامه، دولت ایران میکوشد مراسم را به نمایش وحدت ملی، توان بوروکراتیک و مقاومت در برابر دشمن خارجی تبدیل کند. مسیر تشییع نیز بخشی از همین نمادپردازی است. انتقال پیکر از تهران به قم، سپس نجف و کربلا و در نهایت مشهد، از نگاه نیویورکتایمز، سیانان و فایننشالتایمز، برای نشاندادن جایگاه فراملی جمهوری اسلامی و نفوذ آن در جهان شیعه طراحی شده است. فایننشالتایمز نوشته است این مسیر قرار است جایگاه آیتالله خامنهای را نهفقط در ایران، بلکه در میان جوامع شیعی عراق و منطقه برجسته کند. پرسش بزرگ مراسم؛ آیا آیتالله مجتبی خامنهای ظاهر میشود؟ موضوع دیگری که در تقریباً همه گزارشهای خارجی تکرار شده، احتمال حضور آیتالله مجتبی خامنهای در مراسم است. او از زمان حملهای که به شهادت پدر و شماری از اعضای خانوادهاش منجر شد، در انظار عمومی ظاهر نشده و مقامهای ایرانی نیز تاکنون تصویر یا صدای تازهای از او منتشر نکردهاند. نیویورکتایمز نوشته است که غیبت رهبر جدید، یکی از چالشهای روایت «تداوم قدرت» است. حکومت میخواهد مراسم تشییع نشانه انتقال آرام و منظم قدرت باشد، اما دیدهنشدن جانشین میتواند این تصویر را مخدوش کند. سیانان احتمال داده است که مراسم تشییع به نخستین حضور عمومی آیتالله مجتبی خامنهای تبدیل شود؛ حضوری که میتواند به تثبیت جایگاه و مشروعیت او کمک کند. این شبکه درعینحال نوشته است که اگر او در مراسم حاضر نشود، حکومت احتمالاً غیبتش را بهعنوان ضرورتی امنیتی توضیح خواهد داد. فایننشالتایمز نیز مراسم را فرصتی برای هموارکردن مسیر استقرار رهبر جدید توصیف کرده است. سعید لیلاز در گفتوگو با این روزنامه گفته است همانطور که تشییع آیتالله خمینی به تثبیت دوران بعدی کمک کرد، این مراسم نیز میتواند آغاز فصل تازهای در جمهوری اسلامی باشد. آسوشیتدپرس در همین زمینه، ظهور دوباره احمد وحیدی پس از چند ماه غیبت را برجسته کرده است. این رسانه گزارش خود را با حضور او در جلسه مرتبط با مراسم و سپس در کنار تابوت آغاز کرده و نوشته است وحیدی از افراد نزدیک به حلقه تصمیمگیری رهبر جدید به شمار میرود. سیانان به هشدارهای ارتش ایران درباره هرگونه «محاسبه اشتباه» در روزهای مراسم اشاره کرده و نوشته است عباس عراقچی نیز وعده داده هر تهدیدی علیه رهبری کشور با پاسخی فوری و قدرتمند روبهرو خواهد شد. این نگرانیها در شرایطی مطرح شده که وزیر دفاع اسرائیل، آیتالله مجتبی خامنهای را «نشانشده برای مرگ» توصیف کرده است. واشینگتنپست نیز پیشتر گزارش داده بود که مقامهای آمریکایی درباره برنامه اسرائیل برای ترور مقامهای ارشد ایران، از جمله مذاکرهکنندگان و چهرههای اصلی ساختار قدرت، به تهران هشدار داده بودند. تشییع یا همهپرسی؛ آزمون مشروعیت پس از جنگ رویترز گزارش خود را حول تعبیری شکل داده است که محمد سعیدی، امامجمعه قم، به کار برد: «حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، در عمل همهپرسی دیگری برای جمهوری اسلامی خواهد بود.» این خبرگزاری در ادامه نوشته است که اگر مقامها مراسم را واقعاً نوعی همهپرسی تلقی میکنند، به نظر نمیرسد نتیجه آن را به شانس واگذار کرده باشند. از نگاه رویترز، بسیج امکانات حملونقل، اسکان، تغذیه و تبلیغات، بخشی از تلاشی سازمانیافته برای افزایش حضور جمعیت و نمایش قدرت اجتماعی حکومت است. فایننشالتایمز نیز همین تعبیر را با نقلقولی از سعید لیل
رویداد ۲۴
رویداد ۲۴رویداد ۲۴