تحریریه آوش/ هر رسانه، بخشی از این مراسم را برجسته کرد؛ یکی پرچم سرخ و نمادهای عاشورایی را دید، دیگری مسیر تشییع را نقشهای از جغرافیای نفوذ منطقهای ایران خواند. اما در نهایت، آن چه از کنار هم قرار گرفتن این روایتهای گوناگون به دست میآید، تصویری فراتر از یک مراسم تشییع است و از نگاه رسانههای جهان، این رویداد تنها پایان زندگی یک رهبر نبود، بلکه نقطه آغاز فصلی تازه در تاریخ سیاسی جمهوری اسلامی به شمار میرود هزاران کیلومتر دورتر از تهران، اتاقهای خبر بزرگترین رسانههای جهان، از نیویورک و لندن تا دوحه، مسکو و تلآویو، تنها مشغول پوشش یک مراسم تشییع نیستند. آنچه در گزارشهای دیده میشود، روایتی چندلایه از آینده ایران، انتقال قدرت، موازنه منطقهای و حتی سرنوشت مذاکرات با آمریکاست. برای برخی رسانهها، این مراسم نخستین آزمون جمهوری اسلامی پس از جنگ است؛ و برای برخی دیگر، صحنهای از نمایش اقتدار؛ و برای گروهی نیز پیامی آشکار به واشنگتن و تلآویو را با خود حمل میکند. مرور گزارشها و تحلیلها نشان میدهد که آیین وداع با رهبر شهید انقلاب، در نگاه رسانههای جهان، بیش از آن که پایان یک زندگی باشد، آغاز روایت تازهای از ایران پس از جنگ است. مراسمی فراتر از یک تشییع در روزهایی که میلیونها ایرانی برای وداع با رهبر شهید انقلاب راهی تهران و سپس قم، مشهد، نجف و کربلا میشوند، تقریباً هیچ رسانه معتبر بینالمللی این رویداد را صرفاً یک مراسم سوگواری توصیف نکرد. وجه مشترک گزارشهای منتشرشده در رسانههای غربی این بود که تشییع را نخستین آزمون بزرگ ساختار سیاسی ایران پس از جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل میدانستند؛ آزمونی که قرار بود نشان دهد آیا جمهوری اسلامی، پس از سنگینترین بحران امنیتی چند دهه گذشته، همچنان توان بسیج اجتماعی، حفظ انسجام درونی و نمایش اقتدار سیاسی خود را دارد یا نه. خبرگزاری رویترز گزارش خود را نه با توصیف مراسم، بلکه با این نگاه آغاز کرد که ایران وارد «یکی از مهمترین مقاطع تاریخ معاصر خود» شده؛ مقطعی که نتیجه آن میتواند بر آینده نظام سیاسی، روند انتقال قدرت و حتی مذاکرات منطقهای اثر بگذارد. اما از نگاه فایننشال تایمز نیز پرسش اصلی، نه تعداد شرکتکنندگان، بلکه معنای حضور آنان بود. این روزنامه نوشت که میزان مشارکت مردم، نخستین شاخص برای سنجش توان جمهوری اسلامی در بازسازی خود پس از جنگ و انتقال رهبری خواهد بود؛ اتفاقی که به باور تحلیلگران این روزنامه، میتواند فضای سیاسی سالهای آینده ایران را شکل دهد. در همین چارچوب، آسوشیتدپرس نیز مراسم را «لحظه تعیینکننده» توصیف کرد؛ لحظهای که حکومت تلاش دارد نشان دهد، همچنان قادر است یکی از بزرگترین تجمعهای سیاسی و مذهبی جهان را سازماندهی کند. اما شاید صریحترین تعبیر را سیانان به کار برد؛ شبکهای که بارها از عبارت «نمایش اقتدار پس از جنگ» استفاده کرد و نوشت جمهوری اسلامی میکوشد این مراسم را به نشانهای از بقا، انسجام و استمرار ساختار سیاسی خود تبدیل کند؛ پیامی که مخاطب آن، بیش از هر کس، واشنگتن و تلآویو هستند. در واقع، آن چه رسانههای بینالمللی در تهران میدیدند، فقط صفوف عزاداران نبود؛ آنها به دنبال پاسخ این پرسش بودند که ایران پس از جنگ، چگونه خود را به جهان معرفی خواهد کرد. رسانههای جهان هر کدام چه تصویری از تهران ساختند؟ برررسی گزارشها اما نشان میدهد که در ساختار این گزارشها بیش از هر چیز با دو روایت متفاوت روبهرو هستیم؛ دو روایتی که گاه از یک صحنه واحد، دو تصویر کاملاً متفاوت ساختهاند. در روایت نخست، که بیشتر در رسانههای آمریکایی و اروپایی دیده میشود، تشییع رهبر شهید، پیش از آن که آیینی مذهبی باشد، رخدادی سیاسی است. در این روایت، واژههایی مانند انتقال قدرت، جانشینی، مشروعیت، نمایش اقتدار، همهپرسی سیاسی و پیام به آمریکا بارها تکرار میشوند. نیویورکتایمز تقریباً تمام گزارش خود را بر مفهوم «تداوم ساختار قدرت» بنا کرده است. این روزنامه، تصاویر مراسم را در کنار عکسهای نمادین مشت گرهکرده، شعار «باید برخاست» و حضور گسترده نیروهای اجرایی منتشر کرد. رویترز نیز اگرچه لحنی محتاطانهتر دارد، اما روایت مشابهی را دنبال میکند. این خبرگزاری، نقلقول محمد سعیدی درباره «همهپرسی بودن مراسم» را به محور گزارش خود تبدیل میکند. محمد سعیدی، امامجمعه قم، اخیرا گفته بود که «حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، در عمل همهپرسی دیگری برای جمهوری اسلامی خواهد بود.» رویترز نوشته که اگر مقامها مراسم را واقعاً نوعی همهپرسی تلقی میکنند، به نظر نمیرسد نتیجه آن را به شانس واگذار کرده باشند و از نگاه رویترز، بسیج امکانات حملونقل، اسکان، تغذیه و تبلیغات، بخشی از تلاشی سازمانیافته برای افزایش حضور جمعیت و نمایش قدرت اجتماعی حکومت است. در مقابل، رسانههای نزدیک به محور مقاومت و بسیاری از رسانههای عربی، روایت کاملاً متفاوتی ارائه میکنند. المسیره یمن تقریباً در تمام گزارشهای خود از تعبیر «شهید امت» استفاده میکند و حضور مردم را نه آزمونی برای حکومت، بلکه نشانه استمرار پیوند میان مردم و رهبری میداند. در این روایت، واژههایی مانند «وفاداری»، «امت»، «مقاومت»، «شهادت» و «استمرار راه» بیش از هر اصطلاح سیاسی دیگری تکرار میشود. المیادین نیز مراسم را بخشی از «پاسخ راهبردی محور مقاومت» به تحولات ماههای اخیر توصیف میکند و معتقد است حضور هیئتهای خارجی و مسیر چندمرحلهای تشییع، حامل پیامی فراتر از مرزهای ایران است. رسانه روسی اسپوتنیک، زاویهای متفاوت برگزیده و بیش از هر چیز بر ابعاد دیپلماتیک مراسم تمرکز کرد؛ این تمرکز بر حضور مقامهای بلندپایه کشورهای مختلف، شرکت هیئتهای خارجی و پیامدهای منطقهای انتقال قدرت در ایران بود. از سوی دیگر، رسانههای اسرائیلی تقریباً از زاویهای کاملاً امنیتی به مراسم نگریستهاند. بسیاری از تحلیلها در مطبوعات اسرائیل، به جای تمرکز بر خود تشییع،
آوش
آوشآوش