به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا؛ پاییز ۱۲۳۶ خورشیدی (۱۸۵۷ میلادی)، یک افسر ایتالیایی با دوربینی سنگین روی دوشش از دشت مرودشت بالا رفت و روبهروی ستونهایی عظیم تخت جمشید ایستاد. لوئیجی پِشِه، کسی که به ایران آمده بود تا به ارتش ایران آموزش نظامی بدهد، توانست قدیمیترین عکس شناختهشده از تخت جمشید را ثبت کند. اما آنچه دوربین پِشه (Luigi Pesce) ثبت کرد، با تصویری که میلیونها گردشگر از تختجمشید میشناسند، تفاوتهای اساسی دارد. در آن زمان بخشی از کاخها هنوز زیر خاک پنهان بود و پلکان شرقی آپادانا نیز دیده نمیشد. تاریخ ثبت عکس در سایت موزه متروپولیتن دهههای ۱۸۴۰ تا ۱۸۶۰ میلادی ذکر شده است. در بسیاری از منابع تاریخی ذکر شده است که پِشه نخستین عکاسی است که از تختجمشید، پاسارگاد و نقش رستم عکسهایی برجای گذاشته است. او مجموعه تصاویرش را در ۲۹ آوریل ۱۸۵۸ [9 اردیبهشت 1237] به ناصرالدینشاه تقدیم کرد. نسخهای دیگر نیز برای ویلهلم یکم، پادشاه پروس، فرستاده شد؛ آلبومی که بعدها به موزه متروپولیتن نیویورک رسید. عکاس: لوئیجی پِشه نزدیک به سه دهه بعد، آنتوان سوروگین، عکاس ارمنیتبار دربار قاجار نیز برای تصویربرداری به سراغ تختجمشید رفت. او که تا آن زمان بخش بزرگی از آثار تاریخی ایران را ثبت کرده بود، در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم چندین بار به دشت مرودشت سفر کرد. مجموعهای از عکسهای او حدودا بین سالهای ۱۸۹۸ تا ۱۹۰۲ از تختجمشید ثبت شده است. عکاس: آنتوان سوروگین تاریخ: حدود ۱۹۰۰ میلادی مدتی بعد یعنی در سال ۱۹۳۱، ارنست هرتسفلد، باستانشناس آلمانی و نماینده مؤسسه شرقی دانشگاه شیکاگو، تصمیم گرفت برای انجام امور تحقیقاتی به تختجمشید برود و اندکی بعد هانس فون بوسه، عکاس نیز به گروه او پیوست. نخستین پروژه اصلی هرتسفلد، آغاز کاوش در کاخ آپادانا بود. بین سالهای ۱۹۳۱ تا ۱۹۳۴، بخش عمده پلکان شرقی آپادانا از زیر آوار آجرهای خشتی بیرون آورده شد. هرچند که گفته میشود این آوار توانست قرنها همانند پوششی محافظ از نقشبرجستهها در برابر فرسایش محافظت کند. تاریخ: حدود ۱۹۰۲_۱۸۹۸ پس از پایان مأموریت هرتسفلد در سال ۱۹۳۴، اریش اف. اشمیت سرپرستی پروژه را برعهده گرفت و تا سال ۱۹۳۹ حفاریها را ادامه داد. او طی دو فصل، بین سالهای ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۷، با هواپیمای شخصی خود مجموعهای کمنظیر از عکسهای هوایی از ایران و تختجمشید تهیه کرد؛ تصاویری که بعدها در کتاب Flights over Ancient Cities of Iran منتشر شدند. تاریخ: ۱۹۳۰_۱۸۸۰ در نگارش این گزارش از تصاویر موجود در سایتهای metmuseum.org و archive.asia.si.edu استفاده شده است.