بروسلی فراتر از یک سوپراستار هالیوودی، برای ایرانیان به اسطورهای باورنکردنی و بخشی از ادبیات عامیانه بدل شد. اما پشت پرده این چهره شکستناپذیر، فیلسوفی آتئیست، بازیگری از دوران کودکی و شاعری تنها قرار داشت. اکنون با گذشت نیم قرن از غروب ناگهانیاش، از اعترافات افشاشده معشوقهاش تا کشف جدید پزشکی قانونی درباره علت مرگ او با عنصر «آب»، ابعاد تازهای از زندگی و تراژدی مرگ اژدها بر ملا شده است. ریحانه اسکندری: بروس لی شاید بیش از آنکه در اقصینقاط جهان مهرهای بیبدیل و سوپراستاری همهگیر به شمار آید، در جغرافیای ذهنی، نوستالژیک و فرهنگی ایرانیان جایگاهی اسطورهای، فرازمینی و باورنکردنی یافت. برای دههها، تماشای فیگورهای رزمی او روی پرده نقرهای سینماهای لالهزار، نهفقط تماشای یک فیلم اکشن، که نوعی آیین جمعی برای تخلیه هیجانات و رویابافی نسلی بود که قهرمان خود را در قامت این مرد باریکاندام شرقی میجست. نفوذ او در عمق تودههای مردم ایران به حدی بود که حتی با گذشت نیم قرن از مرگ ناگهانیاش در ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۳، جملهای نمادین همچون «دنبال قاتل بروس لی میگردی؟» به عنوان ضربالمثلی زنده و پرکاربرد در ادبیات عامیانه و طنزهای روزمره مردم ما جا خوش کرده است. گویی مرگ این اژدهای کوچک برای ذهن توطئهاندیش و قهرمانپرور ایرانی، فراتر از یک واقعه بیولوژیک، رازی مگو و حلنشده بود که تودهها باید برایش هزاران سناریوی مافیایی و حماسی میساختند. امروز در سالروز غروب این ستاره بیتکرار، نگاه خود را از مشتها و لگدهای سینمایی او فراتر برده تا ابعاد هنری، پسزمینههای فلسفی کمتر شنیده شده و جزییات دراماتیک زندگی و مرگ هنرمندی را واکاوی کند که سینمای رزمی جهان را از نو تعریف کرد. اسطورهسازی ایرانی و جنون جستوجو برای یک قاتل خیالی چرایی محبوبیت بیحدوحصر بروسلی در ایران را باید در لایههای جامعهشناختی دهههای ۵۰ و ۶۰ خورشیدی جستوجو کرد. در دورانی که سینمای ایران میان ژانرهای سنتی و موج نوی خود نوسان میکرد، ورود سینمای رزمی هنگکنگ، قهرمانی نوین را به تودهها معرفی کرد که بر خلاف ابرقهرمانان عضلانی هالیوود، با تکیه بر سرعت، تمرکز و مهارت فردی بر حریفان قدرتمند غلبه میکرد. این شمایل، تبلور آرزوی عدالتخواهی و مبارزه با ظلم طبقاتی بود. هنگامی که خبر مرگ مرموز او در سن ۳۲ سالگی منتشر شد، جامعه تشنه قهرمان ایران شایعات گوناگونی را پذیرا شد. از تئوری مسمومشدن توسط راهبان معابد شائولین به جرم فاش کردن اسرار مگو، تا دخالت مستقیم باندهای مخوف مافیای چین (تریاد) و حتی شایعات مضحک محلی مبنی بر اینکه او در مبارزهای پنهانی شکست خورده، همگی نشان از آن داشت که تودهها نمیتوانستند بپذیرند اژدهای رویینتن سینما به سادگی و بر اثر یک عارضه جسمی درگذشته است. طنز تلخ ماجرا اینجاست که عبارت «قاتل بروس لی» رفتهرفته از یک معمای پلیسی-جنایی واقعی، به کنایهای برای اشاره به تلاشهای بیهوده و آدرسهای غلط در زندگی روزمره ایرانیان بدل شد. از صحنه اپرای کانتونی تا رقص چاچا؛ خاستگاه هنری کمتر شنیده شده اژدها بزرگترین کجفهمی درباره بروس لی این است که او را ابتدا یک مبارز خیابانی یا ورزشکار بدانیم که بعدها به سینما راه یافت. حقیقت تاریخی دقیقا برعکس است؛ او در خانوادهای کاملا هنری متولد شد. پدرش، «لی هوئی-چوئن»، از خوانندگان و بازیگران نامدار اپرای کانتونی در هنگکنگ بود. در اواخر سال ۱۹۳۹، زمانی که والدین او برای یک تور هنری بینالمللی در ایالات متحده به سر میبردند، بروس در محله چینیهای سانفرانسیسکو متولد شد و از همان چند ماهگی، طعم حضور در فضای هنری و سینمایی را چشید. او کار خود را به عنوان یک بازیگر کودک در سینمای سیاه و سفید هنگکنگ آغاز کرد و تا پیش از آنکه در ۱۸ سالگی برای فرار از باندهای خیابانی و دردسرهای پیاپی به آمریکا فرستاده شود، در بیش از ۲۰ فیلم سینمایی درام و اجتماعی به ایفای نقش پرداخته بود. فیلمهایی که در آنها نقش نوجوانی عصیانگر، یتیم یا رنجکشیده را بازی میکرد. جدول زیر برخی از مهمترین و کمتر دیدهشدهترین فیلمهای دوران کودکی و نوجوانی بروس لی را نشان میدهد که گواهی بر استعداد بازیگری غریزی او پیش از شهرت رزمیاش هستند: نام فیلم سال اکران کارگردان اهمیت هنری و نقش بروسلی بچه (The Kid) ۱۹۵۰ فانگ فانگ نخستین تجربه جدی و محوری بروس لی در نقش کودکی خیابانی و دردسرساز نور هدایتگر (The Guiding Light) ۱۹۵۳ کیم چون درامی خانوادگی که بروس لی نوجوان در آن ابعاد احساسی بازی خود را به نمایش گذاشت تراژدی یک یتیم (An Orphan's Tragedy) ۱۹۵۵ چو کی نمایشی دراماتیک و عمیق از روابط خانوادگی آسیبدیده در جامعه هنگکنگ آواز یتیم (Orphan's Song) ۱۹۵۵ کای لی اثری موزیکال و درام که استعداد چندبعدی لی ۱۵ ساله را عیان ساخت یتیم (The Orphan) ۱۹۶۰ لی سان فانگ آخرین فیلم برجسته او در هنگکنگ پیش از هجرت به آمریکا که بازی تحسینشدهای ارائه داد علاوه بر این کارنامه پربار در حوزه بازیگری کلاسیک، بروس لی در سال ۱۹۵۸ قهرمان رقص «چاچا» در هنگکنگ شد. این حقیقت تاریخی نشان میدهد که ریتم شگفتانگیز پاها، انعطافپذیری و سبک منحصربهفرد مبارزات رزمی او بر روی پرده سینما، ریشه در درک عمیق او از ضربآهنگ، حرکت و زیباییشناسی رقص داشته است؛ مهارتهایی که بعدها کونگفوی او را از شکل سنتی و خشک به یک فرم هنری سیال و چشمنواز هدایت کرد. فیلسوفی در تاریکی سینما؛ از اشعار تنهایی تا کفرگوییهای روشنفکرانه بروس لی فراتر از یک ستاره اکشن پر زرقوبرق، یک اندیشمند جدی بود. او در دانشگاه واشنگتن در رشته درام و فلسفه به تحصیل پرداخت و در همین دوران به مطالعه عمیق مکاتب فلسفی شرق و غرب از جمله تائوئیسم، بودیسم و اگزیستانسیالیسم همت گماشت. او کتابخانهای شخصی با هزاران جلد کتاب فلسفی و نظری داشت و معتقد بود هنرهای رزمی تنها فرمی فیزیکی برای ابراز خودشناسی و کشف حقیقت وجود
خبرآنلاین
خبرآنلاینخبرآنلاین