شورای همکاری خلیج فارس که در سال ۱۹۸۱ بهعنوان یک ائتلاف منطقهای تأسیس شد، اکنون با این خطر روبهرو است که واکنشهای متفاوت اعضا به جنگ، انسجام داخلی آن را بیش از پیش تضعیف کند. اکو ایران نوشت: جنگ ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس را بیش از آنکه متحد کند، دچار شکاف کرد؛ بهگونهای که راهبردهای امنیتی رقیب، جای هرگونه چشمانداز برای ایجاد یک دفاع منطقهای مشترک را گرفتند. عربستان سعودی مسیر آشتیجویانه را طی میکند اگرچه جنگ ایران بهطور رسمی پایان یافته است، اما پسلرزههای آن همچنان در حال بازآرایی سیاستهای خلیج فارس است. این جنگ، بهجای آنکه به شکلگیری یک پاسخ امنیتی واحد از سوی کشورهای عربی منجر شود، شکافهای راهبردی روبهگسترش در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس را آشکار کرد؛ بهطوری که عربستان سعودی مسیر میانجیگری با ایران را در پیش گرفته، قطر ثبات دریانوردی را در اولویت قرار داده و امارات متحده عربی رویکردی بسیار محتاطانهتر و امنیتمحور اتخاذ کرده است. درحالیکه با وجود توافق آتشبس، درگیریهای پراکنده میان ایران و ایالات متحده همچنان ادامه دارد، چشمانداز شکلگیری یک ساختار امنیتی منسجم در خلیج فارس بیش از پیش نامطمئن به نظر میرسد. در این فضای بیثبات، ریاض در نظر دارد اجلاس ویژهای برای عادیسازی روابط میان ایران و شورای همکاری خلیج فارس برگزار کند. خبرگزاری فرانسه در ۲۴ ژوئن به نقل از یک دیپلمات آگاه از این برنامه گزارش داد. عربستان سعودی که در طول جنگ ایران سیاست تنشزدایی را دنبال کرد و کانالهای ارتباطی خود با تهران را حفظ نمود، در مقایسه با امارات و چند کشور دیگر خلیج فارس که هدف موجی از حملات مستقیم پهپادی و موشکی ایران قرار گرفتند، آسیب بسیار کمتری دید. اکنون ریاض گویا این فرصت را مناسب میبیند تا خود را در مرکز تلاشهای میانجیگرانه منطقهای قرار دهد. این جنگ همچنین موجب تسریع هماهنگی میان عربستان سعودی، مصر، پاکستان و ترکیه شد و قطر نیز با گسترش تلاشهای میانجیگرانه به این گروه پیوست. این ائتلاف غیررسمی که در جریان جنگ شکل گرفت، به ریاض هم پشتوانه سیاسی بخشید و هم بستری منطقهای برای پیشبرد ابتکارهای کاهش تنش فراهم کرد. توافقنامه دفاع متقابل راهبردی میان عربستان و پاکستان که سال گذشته امضا شد نیز اعتماد ریاض را به این شبکه در حال شکلگیری تقویت کرد. سه پایتخت، سه مسیر متفاوت علی عواض عسیری، نایبرئیس مؤسسه بینالمللی مطالعات ایران در ریاض و سفیر پیشین عربستان در پاکستان، به المانیتور گفت که جنگ ایران «نخستین آزمون بزرگ» پیمان دفاعی میان ریاض و اسلامآباد بود. او افزود: «ارزش واقعی چنین توافقهایی تنها در زمان بحران آشکار میشود.» عسیری همچنین گفت: «هر دو کشور، یعنی عربستان سعودی و پاکستان، خواهان آن هستند که ایران در اقتصاد منطقه ادغام شود، بر توسعه تمرکز کند و به شکلی سازنده با همسایگان خود تعامل داشته باشد.» در همین حال، به نظر میرسد دوحه بیش از هر چیز بر حفظ امنیت تجارت دریایی متمرکز است، نه بر پیگیری آشتی گسترده منطقهای. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، اخیراً برای گفتوگو درباره چارچوبی مذاکراتی با حضور ایران، عراق و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به مسقط سفر کرد. این ابتکار که جدا از مذاکرات صلح جاری در ژنو دنبال میشود، عمدتاً با هدف تضمین امنیت آیندۀ کشتیرانی در تنگه هرمز و جلوگیری از اعمال عوارض ترانزیتی یا سایر اختلالات در رفتوآمد دریایی طراحی شده است. در مقابل، ابوظبی رویکردی بسیار محتاطانهتر در پیش گرفته است. امارات متحده عربی که در طول جنگ، بنا بر برآوردهای منطقهای، سنگینترین موج حملات پهپادی و موشکی ایران، نزدیک به ۳ هزار حمله، را متحمل شد، تاکنون از هر دو مسیر آشتیجویانه عربستان و قطر با تهران فاصله گرفته است. همچنین هنوز مشخص نیست که آیا ابوظبی، با وجود حمایت از تلاشهای میانجیگرانه غیرمستقیم میان واشنگتن و تهران، آمادگی ورود به گفتوگوی مستقیم با ایران را دارد یا خیر. به نظر میرسد امارات چندان آماده بخشیدن و فراموش کردن نیست. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، اخیراً در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «واقعیتهای تازۀ ژئوپلیتیکی را نمیتوان در نتیجه یک تجاوز خیانتآمیز علیه کشورهای عربی خلیج [فارس] بر آنها تحمیل کرد.» طارق فرهادی، مشاور ارشد جغرافیای راهبردی مستقر در ژنو، به المانیتور گفت که در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس، بحرین، کویت و امارات متحده عربی «بیشترین آسیب مالی» را از حملات ایران متحمل شدند. او استدلال کرد که در هرگونه سازوکار منطقهای آینده، امنیت اقتصادی و سرمایهگذاری این سه کشور باید بهطور کامل تضمین شود. وی افزود: «در حالت ایدهآل، شورای همکاری خلیج فارس باید یادداشت تفاهمی با ایران، مشابه یک پیمان عدم تجاوز، داشته باشد؛ اما هنوز تا رسیدن به آن فاصله داریم، زیرا ایران فقط با ایالات متحده در حال مذاکره است و این وضعیت برای امنیت منطقهای ایدهآل نیست.» فرهادی همچنین افزود که برای بازگشت رفتوآمد از تنگه هرمز به الگوی پیش از جنگ، دستیابی به یک توافق مذاکرهشده ضروری خواهد بود و در کنار آن باید تدابیر امنیتی مستحکمی نیز تدوین شود. آیا جنگ، کشورهای خلیج فارس را بهجای متحد کردن، دچار شکاف کرد؟ شورای همکاری خلیج فارس که در سال ۱۹۸۱ بهعنوان یک ائتلاف منطقهای تأسیس شد، اکنون با این خطر روبهرو است که واکنشهای متفاوت اعضا به حملات اخیر ایران، انسجام داخلی آن را بیش از پیش تضعیف کند. اگرچه جنگ ایران آسیبپذیریهای امنیتی مشترک کشورهای خلیج فارس را آشکار ساخت، اما اعضای شورا همچنان درباره شکل نهایی یک چارچوب دفاع جمعی اختلافنظر دارند. این شکاف مدتها پیش از جنگ نیز وجود داشت، زیرا تلاشهای پیاپی ایالات متحده برای ایجاد یک جبهه دفاعی یکپارچه در خلیج فارس همواره ناکام مانده بود. نوید علی شیخ، تحلیلگر نظامی مستقر در اسلام
تازهنیوز
تازهنیوزتازهنیوز