داستان مردی که بی‌هیاهو به فینال جام جهانی رسید

سالها قضاوت، هزاران کیلومتر سفر، صدها تصمیم دشوار و تمام آن روزهایی که کمتر کسی نامش را شنیده بود، ناگهان به یک جمله ختم شد: فینال جام جهانی. در آن اتاق، رؤیاهای بزرگی کنار هم نشسته بودند. ۱۳ تیم داوری از سراسر جهان . ۱۳ گروه که از میان صدها داور برای رسیدن به روزهای پایانی جام جهانی انتخاب شده و هر کدام میدانستند شاید چند دقیقه بعد، بزرگترین لحظه زندگی حرفهایشان رقم بخورد. برای یک داور، فینال جام جهانی شبیه به فتح اورست برای کوهنوردهاست. ماموریتی دشوار که برای برگزیدگان. پیرلوئیجی کولینا نام را خواند: اسلاوکو وینچیچ. در حالیکه در گمانهزنیها بیشتر نام علیرضا فغانی و سیمون مارسینیاک به گوش میرسید، مرد ۴۶ ساله اسلوونیایی بلیت حضور و قضاوت در مهمترین مسابقه فوتبال جهان را به دیت آورده بود. واکنش او شبیه کسی نبود که فقط یک مأموریت بزرگ گرفته باشد. چند ثانیه سکوت کرد، سرش را پایین انداخت و گریست. شاید طبیعی بود. بعضی لحظهها آنقدر بزرگ هستند که حتی حرفهایترین آدمها هم نمیتوانند با آنها مثل یک خبر معمولی برخورد کنند. وینچیچ دقایقی بعد گفت: «اول شوکه شدم، بعد خوشحال شدم. این بزرگترین افتخاری است که یک داور میتواند داشته باشد.» اما پشت آن اشکها، داستانی طولانیتر از یک انتخاب وجود داشت، داستان مردی از کشوری که کمتر کسی انتظار داشت روزی نامش با فینال جام جهانی گره بخورد. اسلوونی برای جهان فوتبال، بیشتر سرزمین بازیکنان بااستعداد بوده است تا داوران مشهور. کشوری کوچک در قلب اروپا که با وجود جمعیت محدودش، همیشه در ورزش فراتر از اندازهاش ظاهر شده؛ از ستارههای رشتههای مختلف گرفته تا فوتبالیستهایی که راه خود را به بزرگترین لیگهای دنیا باز کردهاند. اما این بار پرچم اسلوونی نه روی پیراهن یک بازیکن، بلکه روی لباس داوری دیده خواهد شد. در دنیای داوری، هیچ راه کوتاهی وجود ندارد. بازیکن ممکن است با یک فصل درخشان ناگهان ستاره شود، اما داور باید سالها اعتماد بسازد. باید صدها تصمیم بگیرد و در هر کدام، بخشی از اعتبارش را به خطر بیندازد. وینچیچ از مسابقات داخلی به رقابتهای بینالمللی رسید، وارد جمع داوران مورد اعتماد یوفا شد و کمکم نامش در میان کسانی قرار گرفت که برای مسابقات بزرگ انتخاب میشوند. ویژگی اصلی او شاید همان چیزی باشد که یک داور بزرگ را میسازد: اینکه دوست ندارد خودش مرکز توجه باشد. داور خوب معمولاً کسی است که بعد از پایان بازی کمتر دربارهاش صحبت شود. همکارانش او را داوری آرام، کمحرف و مسلط توصیف میکنند؛ کسی که بیش از هر چیز به مدیریت بازی اعتقاد دارد. شاید همین ویژگی باعث شده در سالهای اخیر، هر بار که یوفا یا فیفا به دنبال داوری برای مسابقات بزرگ بودهاند، نام وینچیچ در میان گزینههای اصلی دیده شود. پیش از جام جهانی ۲۰۲۶، مهمترین نقطه کارنامه او قضاوت فینال لیگ قهرمانان اروپا بود. مسابقهای که بسیاری آن را آخرین آزمون برای رسیدن به فینال جام جهانی میدانند. برای کمیته داوران فیفا، فینال جایی برای آزمون و خطای تازه نیست. جایی است که باید به کسی اعتماد کرد که بارها از امتحانهای سخت عبور کرده باشد. اما شاید جذابترین بخش داستان وینچیچ، همان لحظهای باشد که خودش نمیتوانست احساساتش را کنترل کند. در دنیایی که داورها معمولاً با چهرههای سرد و تصمیمهای قاطع شناخته میشوند، تصویر مردی که از شنیدن نام خودش در فینال اشک ریخت، تصویر متفاوتی بود. پس از تشویق جمعی وینچیچ، پیرلوییجی کولینا رییس کمیته داوران فیفا، به داوران منتخب گفت نوار طلایی روی پیراهن داور فینال، نشانی است که تنها تعداد بسیار محدودی از داوران تاریخ فوتبال فرصت پوشیدنش را پیدا کردهاند. علاوه بر وینچیچ، دستیاران او توماژ کلانچنیک و آندراژ کواچیچ نیز این جایزه استثنایی را دریافت کردند. وینچیچ با تأکید بر اهمیت دستیارانش گفت: «این چیزی است که هر داور جوانی در شروع دوران حرفهای خود آرزویش را دارد. من به خودم و تیمم بسیار افتخار میکنم. داور بودن یک کار تیمی است و بدون آندراژ و توماژ این کار ممکن نبود. من بسیار خوششانس هستم که آنها را در تمام دوران حرفهایام در کنارم داشتهام.» وینچیچ با بیان اینکه آنها تمام تلاش خود را در فینال خواهند کرد، گفت: «توصیف همه چیز با کلمات دشوار است، اما من بسیار مفتخرم که میتوانم نماینده سرزمین مادریام، اسلوونی، در بزرگترین رویداد ورزشی جهان باشم.» فوتبال ایران این حس را میشناسد. سالها حضور علیرضا فغانی در بالاترین سطح داوری جهان، تجربه مشابهی برای فوتبال ایران ساخته بود. اینکه یک داور از کشوری خارج از قدرتهای سنتی فوتبال بتواند به معتبرترین مسابقات برسد و نام کشورش را همراه خود به بزرگترین صحنهها ببرد. اما حالا نوبت اسلوونی است. کشوری با وجود ستارگانی مثل یان اوبلاک در جام جهانی حاضر نیست اما در شب فینال جام جهانی، نمایندهای در مرکز زمین خواهد داشت. انتخابی که به شدت جدی گرفته شده و یک افتخار بزرگ برای این کشور دو میلیونی به شمار میآید. سوت او در بازی فینال پژواکی از صدای یک سفر طولانی است. سفری که از زمینهای فوتبال اسلوونی شروع شد و حالا در ورزشگاه متلایف نیویورک به بزرگترین صحنهای رسیده که یک داور میتواند تصور کند.