جذب گردشگر با جاذبه آیین‌ها شدنی است؟

این عاشقانه باشکوه آن قدر جاذبه دارد که شیعه و غیر شیعه ، ایرانی و غیر ایرانی را شیفته خود می کند و بستر فراهم می کند توریسم آنلاین: هماحاصلی، توریسم/ مراسم عزاداری سالار شهیدان در ایران فراتر از یک سوگواری است؛ آیینی است غنی، تنیده شده با فرهنگ ایرانی غرق جاذبه آوا و نواها، رنگ ها و حتی خوراک ها که همه دست به دست هم می دهند و نمایشی باشکوه از عشقی اصیل را به نمایش می گذارند. در دیار به دیار این سرزمین ، عشق حسینی اقوام ایرانی را به برگزاری آیین ها ومراسم هایی سوق می دهد که کوچک و بزرگ با دل و جان در آن سهیم می شوند. این عاشقانه باشکوه آن قدر جاذبه دارد که شیعه و غیر شیعه ، ایرانی و غیر ایرانی را شیفته خود می کند و بستر فراهم می کند برای توسعه گردشگری آیینی. گردشگری آیینی یعنی سفر برای آشنایی با باورها و فرهنگ جامعه میزبان .اما این نوع گردشگری با وجود غنای آیین های مذهبی در ایران چندان توسعه نیافته است و به صورت تخصصی و برنامه ریزی شده به آن نگاه نشده است. گرچه در محرم خصوصا ایام تاسوعا و عاشورا موجی از سفر در کشور به راه می افتد که بخش زیادی از آنها برای شرکت در آیین ها به شهر و روستاهای زادگاه خود سفر می کنند و گروهی نیز برای شرکت در آیین ها به شهرهایی می روند که سبک عزاداری خاصشان گردشگران را جذب می کند ودر سال های قبل از کرونا مواردی تورهای گردشگری محرم خارجی به مقصد یزد نیزشاهد بوده ایم اما تاکنون مدیریت و برنامه خاصی برای آن صورت نگرفته و به صورت خودجوش صورت پذیرفته است. از این رو به دلیل عدم رعایت اصول و باید و نبایدهایی دارد گاها نه تنها یک فرصت بلکه به تهدیدی مبدل شده و جامعه میزبان را عاصی کرده است. کما اینکه هجوم بی ضابطه گردشگران در ابیانه کار را به جایی کشانده که در سال های اخیر حضور گردشگران در این روستای تاریخی در ایام سوگواری محرم ممنوع شده است. مهدیه شهرابی فراهانی پژوهشگر گردشگری دراین خصوص می گوید : اگر به صورت بی ضابطه و خودجوش و بی برنامه پیش برویم ، این مقوله ممکن است به بیراهه برود. جامعه محلی و میزبان ما اگر از یک حدی به بعد از حضور گردشگر آسیب ببیند و اذیت شود، گردشگر را اذیت میکند و کاری میکند که گردشگر را از شهر بیرون میاندازد و واقعاً این کار را میکند! وی توضیح می دهد «برای همین باید برنامه ریزی مشخصی برای گردشگری داشته باشیم، تا جامعه محلی آسیب نبیند. باید اهداف دوسویه و دو جانبه داشت. اصطلاحاً در نگاه برنامهریزی توسعه گردشگری به آن برنامهریزی مشارکتی میگویند که بیان میکند من از این طرف گردشگری که میآورم را باید توجیه کنم که این محلی که میرود قواعد خاصی دارد و اینجا باید احترام بگذارد. از طرفی هم فضا را برای گردشگر و مشاهدهگر غیر بومی فراهم کنم و به جامعه میزبان نیز این آموزش را بدهم.» به گفته محمدحسین ایمانی خوشخو رئیس دانشگاه علم و فرهنگ آیینهای محرم با ورود به مناطق مختلف ایران بومی شده و جذابیتهای خاص خود را پیدا کرده است که با معرفی دقیق آن، میتوان جذابیتهای فراوانی برای گردشگرانی که لزوما زائر هم نیستند پدید آورد. به عنوان مثال، مراسم زارخاک در روستای قورتان، مراسم خره مالی (گل مالی) خرمآباد، نخلگردانی یزد، سریزد، ابیانه، مراسم عزاداری حسینیه اعظم و زینبیه زنجان، جوش در میمند و تشتاندازی اردبیل از آن جملهاند. به نظر میآید، مدیریتی هماهنگ و سعی در خروج انحصار اجرای این مراسم از دست گروهی خاص و تبدیل آن به مراسمی با زعامت پیشکسوتان شروع خوبی باشد زیرا کسانی که وارثان سینه به سینه این میراث فرهنگیاند و به طور طبیعی با بدنه اجتماعیای که از آنان حرف شنوی داشته و مجریان مراسم هستند، در ارتباطند و این در حفظ شکل و محتوای آن بسیار مهم است. از سوی دیگر، اتخاذ تصمیماتی از سوی سازمان میراث فرهنگی برای حمایت مادی و معنوی از برگزارکنندگان آن، اختصاص بودجهای برای شناسایی، ثبت و ضبط این آیینها، آواها و نواهایی که بعضا در حال نابودی هستند و معرفی و شناساندن آنها در سطح ملی و بینالمللی، بیشک برای گردشگری، فرهنگ و اقتصاد کشور آثار مثبتی خواهد داشت و میتواند به معرفی مناطق ناشناختهای بینجامد که از توسعه گردشگری آنها غفلت شده است. بهر تقدیر ظرفیت بزرگ آیینهای متنوع اقوام ایرانی در محرم قابلیت برند شدن دارد و با توجه به ابعاد مختلف مشارکتی، علمی و بصری و رسانهای آن می تواند فرصتی ویژه برای رونق گردشگری کشور و توسعه صادرات فرهنگی باشد به شرطی که هدفمند و با ضابطه باشد.