معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور گفت: رویکرد اصلی بهزیستی، خانوادهمحوری و کاهش حضور کودکان در مراکز نگهداری بوده و از اجرای طرحهای مراقب همراه، دست مهربانی و محب خبر داد. خبرگزاری مهر - گروه جامعه: کودکان بیسرپرست و بدسرپرست، علاوه بر محرومیت از محیط امن خانوادگی، اغلب با آسیبهای روانی ناشی از خشونت، غفلت، فقر و نابسامانیهای خانوادگی نیز روبهرو هستند؛ موضوعی که ضرورت ارائه خدمات تخصصی روانشناختی و تقویت سیاستهای خانوادهمحور را دوچندان کرده است. سازمان بهزیستی در سالهای اخیر با اجرای برنامههایی مانند توسعه فرزندخواندگی، خانواده میزبان، بازپیوند با خانواده زیستی، طرح «مراقب همراه»، «دست مهربانی» و «محب» تلاش کرده است ضمن کاهش حضور کودکان در مراکز نگهداری، زمینه رشد آنان در بستر خانواده و جامعه را فراهم کند. معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار مهر، ضمن تشریح وضعیت روانی کودکان تحت پوشش، از تغییر نگرش جامعه نسبت به این کودکان، آخرین آمار فرزندخواندگی، برنامههای حمایتی از خانوادههای چندقلو و اقدامات این سازمان در حوزه حمایتهای روانی ـ اجتماعی در بحرانها سخن گفته است. در همین راستا، خبرنگار مهر با سید حسن موسوی چلک معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، درباره وضعیت روانی کودکان تحت پوشش، تغییر نگاه جامعه، طرحهای جدید حمایتی و برنامههای این سازمان به گفتگویی داشته است. مهمترین آسیبهای روانی کودکان بیسرپرست و بدسرپرست چیست؟ موسوی چلک: کودکانی که در مراکز ما زندگی میکنند، مانند سایر کودکان هستند؛ با این تفاوت که بخشی از آنان پیش از ورود به مراکز، شرایط سختی را در خانواده تجربه کردهاند. برخی خشونت دیدهاند، برخی شاهد تنشهای شدید خانوادگی بودهاند، بعضی یکی از والدین خود را از دست دادهاند، طلاق والدین را تجربه کردهاند یا با انواع محرومیتها روبهرو بودهاند. به همین دلیل، این کودکان از همان ابتدای ورود به مراکز، تحت ارزیابیهای دقیق روانشناختی قرار میگیرند تا متناسب با نیازهایشان خدمات تخصصی دریافت کنند. کودکان تحت پوشش از شیرخوارگی تا ۱۸ سالگی را شامل میشوند و طبیعتاً ویژگیهای روانشناختی آنان با یکدیگر متفاوت است، اما اضطراب یکی از شایعترین مشکلات روانی در این گروه محسوب میشود. همچنین ارزیابی اختلالات روانی کودکان زیر ۱۸ سال در ۷۵ شهرستان انجام شده و تفاوت چشمگیری میان این کودکان و سایر کودکان مشاهده نشده است؛ هرچند برخی از آنان به دلیل شرایط سخت گذشته، در بدو ورود نیازمند مداخلات تخصصی بیشتری هستند. شدت مشکلات روانی هر کودک به شرایطی که پیش از ورود به بهزیستی تجربه کرده، بستگی دارد؛ برای مثال کودکی که چند سال در خیابان زندگی کرده یا شرایط بسیار دشواری را پشت سر گذاشته، طبیعتاً وضعیت روانی متفاوتی نسبت به سایر کودکان خواهد داشت. چرا خانواده مهمترین بستر بازتوانی کودکان است؟ موسوی چلک: سازمان بهزیستی بر خانوادهمحوری همیشه تاکید دارد و اعتقاد ما این است که بدترین خانه، بهتر از بهترین مرکز نگهداری است؛ به همین دلیل خانوادهمحوری، اصلیترین رویکرد ما در حمایت از کودکان محسوب میشود. در همین راستا، ظرفیتهایی مانند فرزندخواندگی، بازپیوند با خانواده زیستی، خانواده میزبان و امین موقت در قوانین پیشبینی شده تا کودکان حتیالامکان در محیط خانواده رشد کنند. خانواده تنها به پدر و مادر محدود نمیشود و گاهی پدربزرگ، مادربزرگ یا سایر بستگان نسبی و سببی نیز میتوانند نقش مؤثری در نگهداری کودک ایفا کنند. حضور کودک در خانواده موجب افزایش اعتماد به نفس، انگیزه و تسهیل ادغام اجتماعی او میشود، اما در مواردی که کودک به دلیل شرایط نامناسب خانواده و با حکم قضایی به بهزیستی سپرده شده است، ابتدا باید شرایط خانواده اصلاح شود و در صورت احراز صلاحیت و رعایت مصلحت کودک، بازگشت او به خانواده انجام خواهد شد. به همین دلیل است که حرکت سازمان به سمت توسعه مراکز روزانه بوده است، تا کودکان حتیالمقدور از خانوادههای خود جدا نشوند. نگاه جامعه به کودکان بهزیستی چه تغییری کرده است؟ موسوی چلک: جامعه نسبت به کودکان تحت پوشش بهزیستی نگرش گذشته را نداشته و مانند سالها پیش که از واژه «پرورشگاه» استفاده میشد و بار منفی داشت. از سال ۱۳۷۸ این عنوان به «شبه خانواده» تغییر کرد و امروز نیز از عنوان «خانه کودکان و نوجوانان» استفاده میشود. بخش مهمی از تغییر نگرش جامعه، حاصل اصلاح ادبیات، تغییر قوانین، همراهی رسانهها، مشارکت سازمانهای مردمنهاد و تغییر رویکرد دستگاه قضایی بوده است. اما متاسفانه هنوز نگاه ترحمآمیز نسبت به این کودکان وجود داشته و بسیاری از مردم از استعدادها و تواناییهای این کودکان اطلاع ندارند، در حالی که تعداد زیادی از آنان در حوزههای علمی، ورزشی، هنری و آموزشی موفق و نخبه هستند. امروز حدود ۲۵ هزار کودک به فرزندخواندگی سپرده شدهاند، ۱۸ هزار کودک نیز در قالب امداد در خانه نگهداری میشوند و کمتر از ۱۰ هزار کودک در مراکز زندگی میکنند. برخلاف گذشته، اغلب کودکان حاضر در مراکز، کودک بیسرپرست نیستند، بلکه بدسرپرست هستند؛ یعنی والدین دارند اما به دلایلی مانند اعتیاد، بیماری، مصرف الکل یا بهرهکشی از کودک، صلاحیت نگهداری از آنان را ندارند. طرح «مراقب همراه» با چه هدفی اجرا شده است؟ موسوی چلک: در گذشته حمایت از خانوادههای دارای فرزندان چندقلو عمدتاً به تأمین شیر خشک محدود میشد، اما بررسیها نشان داد این میزان حمایت کافی نیست. به همین دلیل، اجرای طرح «مراقب همراه» از هفته بهزیستی امسال آغاز شد و در گام نخست برای زنان سرپرست خانوار و خانوادههای دارای سهقلو و بیشتر در چند استان به اجرا درآمده است. در این طرح، مراقبان آموزشدیده از طریق مراکز و کلینیکهای مددکاری اجتماعی دارای مجوز، به خانوادهها خدمات ارائه میکنند تا بخشی از بار مراقبتی آنان کاهش یابد. هر مراقب حد
