زندایا به دلیل استفاده از جواهرات باستانی ایرانی در مراسم معرفی «اودیسه» با واکنشهای منفی روبهرو شد. «اودیسه» داستانی درباره سفر طولانی یک پادشاه یونانی برای بازگشت به خانه است و حالا یک جفت گوشواره باستانی که در تور مطبوعاتی فیلم مورد استفاده بازیگر آن زندایا قرار گرفته، به دلیل جدایی طولانی مدت آنها از سرزمین مادریشان ایران جنجالبرانگیز شده است. زندایا که نقش الهه آتنا را در فیلم کریستوفر نولان بازی کرده، هفته پیش در یک برنامه عکاسی در لندن، یک جفت گوشواره ساخته شده از آثار باستانی ایرانی را که قدمت شان به ۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد، به گوش داشت. واکنشها به این امر سریع بود و پیش از همه باستانشناسان استفاده از آثار باستانی گرانبها و از نظر فرهنگی مهم را در قالب تبلیغ یک فیلم هالیوودی به باد انتقاد گرفتند و آن را «ربودن» سهم ایران در تاریخ بشریت خواندند. این گوشوارهها متعلق به گالری و فروشنده آثار هنری بارون لندن است و طبق بیانیه رسمی بارون، این آثار در سال ۲۰۲۵ از یک جواهرساز دیگر لندنی به نام گلن اسپیرو خریداری شده و از گنجینه زیویه به دست آمده که اواخر دهه ۱۹۴۰ در شمال غربی ایران کشف شد. این گنجینه طلا، نقره، برنز و سفال سال ۱۹۴۷ کشف و توسط چوپانان غارت شد. طبق یک مقاله تحقیقاتی در سال ۲۰۱۵، قطعات باقیمانده در دهه ۱۹۶۰ در بازارهای عتیقه خارج از ایران فروخته شدند و اکنون در موزهها و مجموعههای خصوصی مختلف پراکنده هستند. پروفسور سوسن بابایی، مورخ هنر متولد ایران و استاد مؤسسه کورتالد، در این مورد گفت: تکاندهنده است که میبینیم هیچکس فکر نمیکرد شاید استفاده از این زیورها ایده خوبی نباشد! او با ابراز «خشم» از پوشیدن این اشیای باستانی توسط زندایا به دانش فرهنگی و نداشتن حساسیت فرهنگی کافی در بین سلبریتیها و آنچه میپوشند و آنچه به عنوان لوازم تزیینی استفاده میکنند، اشاره کرد و یادآور شد: طراحان و مسئولان لباس آنها هم تنها میخواهند این سلبریتیها را به عنوان نمادهای زیبایی و قدرت نشان دهند. این جنجال در حالی ایجاد شده که مؤسسههای غربی که میگویند آثار باستانی را نگهداری میکنند، زیر ذرهبین هستند و موزه بریتانیا به دلیل برنزهای غارت شده بنین، لوحهای محراب مقدس اتیوپی و سنگ مرمرهای پارتنون با انتقاد مواجه است. دکتر آنلیس بائر باستانشناس و تهیهکننده هم گفت: مسئله اخلاقی اصلی این است که «خود گوشوارهها از آثار باستانی غارتشده ساخته شدهاند. وی افزود: استفاده از آنها توسط زندایا نوعی واقعیت ثانویه است ... اما از آنجا که او آنها را روی فرش قرمز برای اولین نمایش بینالمللی یک فیلم بزرگ به کار برد، ناگهان همه این موارد را در معرض دید و قضاوت عموم قرار داد. بارون تاکید کرده که گوشوارهها با رعایت تمام الزامات قانونی مربوط به اشیای باستانی، مسئولانه نگهداری میشوند! در حالی که از نظر بابایی، این جواهرات احتمالاً «دارای معانی معنوی بسیار مهمی» هستند. وی افزود: این اشیا قرار نیست به عنوان لوازم جانبی به نمایش گذاشته شوند ... این میراث بشری است. میراث جهانی است، نه فقط لوازم جانبی. وی بیان کرد: نتیجه استفاده از این گوشوارهها در فوتوکال فیلم، به معنی تهی کردن گوشوارهها از «تمام معنا»ی آنها بود. به گفته وی این کار «ربودن، ساده کردن و دگرگون کردن سهم فرهنگی ایران باستان در میراث بشریت» است. زمانبندی این کار نیز باعث خشم بیشتر شده و به گفته بابایی در این وضعیت «دیوانهکننده» که در تور مطبوعاتی برای فیلم «اودیسه» آثار باستانی ایران ارائه میشود، میلیاردها دلار آمریکا برای بمباران ایران به کار میرود که در نهایت مکانهای فرهنگی و تاریخی را نابود میکند. بارون در بیانیه خود گفته است که هدف از ارائه این آثار تجاری نبوده و برای تجلیل از هنر قابل توجه زرگران باستانی ایرانی آنها به این شکل عرضه شدهاند. فیلم «اودیسه» پیش از این برای یکی از لوکیشنهای فیلمبرداریاش که در منطقه مورد مناقشه صحرا واقع بود، از سوی فیلمسازان آن منطقه با درخواست تحریم فیلم مواجه شد. منبع:مهر
