زومیت: گروه کوچکی از نهنگهای قاتل که در سواحل اسپانیا و پرتغال زندگی میکنند، از سال ۲۰۲۰ تاکنون حداقل هشت قایق را غرق کردهاند. گروهی از نهنگهای قاتل، یک قایق تفریحی ۱۴ متری با پرچم سوئد را در منطقهی گالیسیا در شمال غربی اسپانیا هدف قرار دادند و سکان آن را به کلی نابود کردند. دو سرنشین این قایق پس از ارسال پیام اضطراری، توسط شناور گارد ساحلی اسپانیا نجات یافتند. حادثه که روز جمعه (۲۴ ژوئیه) رخ داد، چند روز پس از غرق شدن قایق تفریحی دیگری به نام ایدِم در نزدیکی استاکا د بارس، شمالیترین نقطهی شبهجزیره ایبری، اتفاق افتاد. در آن حادثه نیز نهنگها با نابود کردن سکان، قایق را غرق کردند و هر دو سرنشین آن نجات یافتند. براساس گزارش گروههای پیگیر این حوادث، ازجمله کارگروه نهنگهای قاتل اطلس (ATOW) که دادههای این پدیده را از ابتدا جمعآوری کرده، قایق ایدِم حداقل هشتمین قایقی است که از زمان شروع این برخوردها در سال ۲۰۲۰ از دست رفته است. نهنگهای قاتل از سال ۲۰۲۰ حداقل هشت قایق را در سواحل اسپانیا غرق کرده و بیش از ۷۰۰ مورد برخورد با شناورها ثبت شده است درمجموع، بیش از ۷۰۰ مورد برخورد بین نهنگهای قاتل و شناورها ثبت شده که از ضربهی مختصر تا جلسات چندساعتهی کوبیدن سکان را شامل میشود. این گروههای تحقیقاتی اسپانیایی-پرتغالی، از ابتدا به جمعآوری و تحلیل دادههای این پدیدهی عجیب پرداختهاند. به نوشته لایوساینس، محققان حدود ۱۵ نهنگ قاتل را که در این حوادث نقش داشتهاند، شناسایی کردهاند. این گروه از نهنگها بخشی از جمعیت فرعی ایبری به شمار میرود و کمتر از ۵۰ عضو دارد. این جمعیت به قدری کوچک است که اتحادیهی بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) آن را به عنوان گونهای بهشدت در معرض خطر انقراض ثبت کرده است. دلیل اصلی این آسیبپذیری، وابستگی شدید این نهنگها به ماهی تن بالهآبی اطلس به عنوان منبع اصلی غذایی است. تصور میشود این گروه خانوادگی، توسط مادهی نهنگی به نام «وایت گلدیس» رهبری شود. به باور پژوهشگران، وایت گلدیس احتمالاً تجربهای آسیبزا با یک قایق داشته و این حادثه، تغییری رفتاری در او ایجاد کرده است. براساس این نظریه، او اولین نهنگی بوده که شروع به کوبیدن سکانها کرده است. آلفردو لوپز فرناندز، زیستشناس کارگروه نهنگهای قاتل اطلس، در سال ۲۰۲۳ به وبسایت لایوساینس گفت این نظریه که رفتار نهنگها واکنشی دفاعی و ناشی از تجربهی آسیبزا بوده، در میان دانشمندان طرفداران زیادی پیدا کرده است. اما مهم است که بدانیم دفاع با انتقامجویی فرق دارد. در فضای مجازی، این ماجرا به داستانی هیجانانگیز دربارهی انتقامجویی نهنگها تبدیل شده، اما بیشتر دانشمندانی که این نهنگها را مطالعه میکنند، چنین روایتی را قبول ندارند. پس دلیل اصلی حملهی نهنگهای قاتل به قایقها چیست؟ هنوز پاسخ قطعی برای این سوال وجود ندارد، اما توضیحی که بیشتر دانشمندان آن را میپذیرند، ساده است: نهنگهای قاتل جزو اجتماعیترین موجودات روی زمین هستند و حیوانات اجتماعی رفتارهای جدید را از هم یاد میگیرند. به نظر میرسد نهنگهای جوان این رفتار را با تماشای بزرگترها یاد میگیرند؛ آنها میبینند که یک نهنگ بالغ چطور به سکان قایق میکوبد و بعد خودشان هم همین کار را امتحان میکنند. به این ترتیب، این عادت به مرور زمان در کل گروه گسترش پیدا کرده است. به باور پژوهشگران، نهنگهای جوان این رفتار را با تماشای بزرگترها یاد میگیرند و به همین دلیل، این عادت در گروه گسترش پیدا کرده است مطالعهای که سال ۲۰۲۲ در مجلهی Marine Mammal Science منتشر شد، نشان داد نهنگهای قاتل معمولاً قایقهای بادبانی را هدف قرار میدهند و اغلب بعد از این که سکان را میشکنند و قایق را متوقف میکنند، دیگر به آن توجهی نمیکنند. با وجود همهی این توضیحات، برخورد با نهنگهای قاتل برای کسانی که آن را تجربه میکنند، همچنان تجربهای ترسناک و خطرناک است. توصیهی اصلی کارشناسان به قایقسواران این است که به محض دیدن نهنگها، موتور را خاموش کنند، بادبانها را پایین بیاورند، حالت خودکار را غیرفعال کنند و دستشان را از روی فرمان بردارند تا نهنگها چیزی برای فشاردادن نداشته باشند. قایقهایی که توصیهها را رعایت میکنند، معمولاً آسیب کمتری میبینند. همچنین از قایقرانان خواسته میشود که هر برخوردی را گزارش کنند تا دانشمندان بتوانند با اطلاعات بیشتر، این معمای چندساله را حل کنند.
