در حالی که بسیاری از مقامهای آمریکایی و خارجی از آتشبس استقبال کردند، منتقدان هشدار دادند که این توافق بیش از حد مبهم است؛ بهخصوص بند پنجم آن که میگوید ایران «با استفاده از تمام تلاش خود، ترتیبات لازم برای عبور امن کشتیهای تجاری» در تنگه هرمز را فراهم خواهد کرد. مایکل رتنی، دیپلمات باسابقه بازنشسته آمریکایی و سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت: «هیچکس نباید تعجب کند که ایران این موضوع را بهعنوان دادن یک نقش دائمی به خود برای کنترل عبور و مرور در هرمز برداشت کند.» نیویورکتایمز نوشت: برای دو ماه، تحت یک هماهنگی محرمانه با نیروی دریایی آمریکا، نفتکشهای تجاری هنگام عبور از تنگه خطرناک هرمز، فرستندههای موقعیتیاب خود (ترانسپاندرها) را خاموش میکردند تا از شناسایی شدن توسط ایران جلوگیری کنند و نفت و گاز را به بازارهای جهانی منتقل کنند. به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: ارتش آمریکا در صورت حمله ایران، تا حدی پوشش هوایی ارائه میکرد و افسران نیروی دریایی از طریق رادیو به کشتیها دستور میدادند که در نزدیکی ساحل عمان حرکت کنند؛ یعنی در سمت مقابل ساحل ایران. این اقدام باعث شد عبور و مرور از تنگه در فاصله ماه مه تا ژوئن، در جریان آتشبس موقت جنگ، بهطور پیوسته افزایش یابد. اما یک توافق چارچوبی که رئیسجمهور ترامپ ماه گذشته با ایران امضا کرد، به دلیل ادبیات آن که به ایران قدرت رسمی در تنگه میداد و همچنین ابهام در برخی عبارات کلیدی، این تلاش را با شکست مواجه کرد. ترامپ این توافق را که در ۱۴ ژوئن به دست آمد، بازگشایی تنگه معرفی کرد. او در شبکههای اجتماعی نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان پیدا کند!» اما منتقدان میگویند این توافق در واقع وضعیتی را که مقامهای ایرانی در طول جنگ آشکار کرده بودند، رسمی کرد: اینکه ایران اکنون کنترل تنگه را در دست دارد. حملات موشکی و پهپادی ایران به کشتیهای تجاری در تنگه، اندکی پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل، عملاً مسیر را بست. سپس، چند هفته پس از آنکه آمریکا و ایران در اوایل آوریل وارد یک آتشبس موقت و غیررسمی شدند، برخی نفتکشها شروع کردند از مسیر جنوبی تنگه عبور کنند؛ مسیری که فاصله بیشتری از ساحل ایران داشت. اکنون ایران با حمله به این منطقه تلاش میکند کشتیها را مجبور کند از مسیر شمالی تنگه، در آبهای سرزمینی ایران، عبور کنند؛ جایی که تهران میتواند تلاش کند دریافت عوارض یا هزینه عبور را توجیه کند. ارتش آمریکا اعلام کرد واحدهای ایران روز سهشنبه به سه کشتی در مسیر جنوبی حمله کردند. ترامپ در پاسخ دستور حملات هوایی به ایران را صادر کرد. تنشها در آخر هفته با اعلام نیروی دریایی ایران افزایش یافت؛ نیروی دریایی ایران اعلام کرد به یک کشتی دیگر در تنگه شلیک کرده و آبراه را «تا پایان مداخله آمریکا در منطقه» میبندد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در پاسخ، حدود ۱۴۰ هدف نظامی ایران را هدف قرار داده است؛ به این ترتیب مجموع حملات آمریکا در یک هفته گذشته به ۳۱۰ حمله رسید. با هشدار ترامپ مبنی بر اینکه توافق ژوئن را «تمامشده» میداند، قیمت انرژی جهانی بار دیگر افزایش یافته و نگرانیها درباره بازگشت جنگ تمامعیار بالا گرفته است. پیش از جنگ، یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایعشده جهان از تولیدکنندگان خاورمیانه از طریق این تنگه عبور میکرد. مقامهای سابق آمریکایی و تحلیلگران میگویند بحران کنونی نتیجهای قابل پیشبینی از توافق ژوئن است. ترامپ که با خشم عمومی به دلیل قیمت بالای بنزین و افزایش تورم روبهرو بود، مشتاق بود تنگه را باز کند و فشار بر اقتصاد جهانی را کاهش دهد. بر اساس توافق، آمریکا پذیرفت محاصره نظامی بنادر ایران را پایان دهد و اجازه دهد تهران برای ۶۰ روز فروش نفت خود را از سر بگیرد؛ در مقابل، ایران متعهد شد تنگه را باز کند. این توافق که «یادداشت تفاهم» نام داشت، همچنین زمینه مذاکرات بیشتر برای رسیدن به یک توافق صلح گستردهتر و پایدارتر را فراهم کرد. در حالی که بسیاری از مقامهای آمریکایی و خارجی از آتشبس استقبال کردند، منتقدان هشدار دادند که این توافق بیش از حد مبهم است؛ بهخصوص بند پنجم آن که میگوید ایران «با استفاده از تمام تلاش خود، ترتیبات لازم برای عبور امن کشتیهای تجاری» در تنگه هرمز را فراهم خواهد کرد. مایکل رتنی، دیپلمات باسابقه بازنشسته آمریکایی و سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت: «هیچکس نباید تعجب کند که ایران این موضوع را بهعنوان دادن یک نقش دائمی به خود برای کنترل عبور و مرور در هرمز برداشت کند.» او افزود: «کنترل ایران به آن اهرم قدرتمندی میدهد و به نظر میرسد تهران حاضر است برای حفظ این اهرم، حتی خطر ازسرگیری درگیری یا فروپاشی آتشبس را بپذیرد.» در کنفرانس خبری ۱۸ ژوئن، معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، تأکید کرد که خواستههای ترامپ درباره تنگه در توافق آینده گنجانده خواهد شد. او گفت: «ما همه کارتها را در اختیار داریم.» رقابت برای کنترل تنگه، شرکتهای کشتیرانی را با یک انتخاب دشوار روبهرو کرده است: آیا از مسیر جنوبی نزدیک عمان عبور کنند و خطر حمله ایران را بپذیرند؟ یا مسیر شمالی نزدیک ایران را انتخاب کنند، هزینههای احتمالی بیشتری بپردازند و ادعاهای تهران درباره اختیارش بر تنگه را تقویت کنند؟ یک سند پرتنش برای نزدیک به ۶۰ سال، کشتیهای تجاری از مسیر تعیینشده توسط سازمان ملل در تنگه هرمز عبور میکردند. ایران در سال ۱۹۶۸ از ایجاد این مسیر حمایت کرد و با وجود اینکه مسیر از آبهای سرزمینی ایران عبور میکرد، تلاش نکرد کنترل آن را در دست بگیرد. رهبران ایران پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ اعلام کردند خود را متعهد به این توافق سازمان ملل نمیدانند؛ هرچند در طول سالها دولت ایران تنها گاهی عبور کشتیها را به چالش کشیده بود. این وضعیت پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه تغییر کرد. ارتش ایران به سرعت
انتخاب
انتخابانتخاب