«پاچه‌خار» در دهخدا ثبت نشده؛ روایت مهراب قاسم‌خانی تایید نشد

در پی اظهارات مهراب قاسمخانی درباره ثبت واژه «پاچهخار»، پیگیری خبرنگار برنا از موسسه دهخدا نشان میدهد این واژه در لغتنامه دهخدا ثبت نشده و ادعای مطرحشده تایید نمیشود. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از برنا، اظهارات اخیر مهراب قاسمخانی درباره واژه «پاچهخار» در حالی به سرعت در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازنشر شده که بررسیهای خبرنگار برنا نشان میدهد بخش مهمی از این روایت با مستندات موجود همخوانی ندارد. قاسمخانی در یک گفتوگوی تصویری مدعی شده است واژه «پاچهخار» را در دوران نگارش سریال «پاورچین» ساخته و این واژه بعدها وارد لغتنامه دهخدا شده است؛ ادعایی که طی ساعات گذشته بدون هیچ راستیآزمایی جدی، تیتر دهها رسانه و صفحه خبری شد. اما پیگیریها از موسسه لغتنامه دهخدا نشان میدهد چنین واژهای با این عنوان در این مرجع ثبت نشده است. همچنین بر اساس توضیحات کارشناسان این حوزه، لغتنامه دهخدا یک اثر علمی و پژوهشی مبتنی بر منابع مکتوب و تاریخی است و فرآیند ثبت یا افزودن مدخل در آن بهصورت موردی یا خارج از چارچوب پژوهشی امکانپذیر نیست. در ادامه این بررسی، منابع دیگری از جمله فرهنگ معین و فرهنگ ضربالمثلهای دکتر حسن ذوالفقاری نیز مورد جستوجو قرار گرفته که در هیچیک از این منابع نیز مدخلی با عنوان «پاچهخار» یافت نشده است. نکته مهم این است که حتی اگر فرض شود این واژه نخستین بار در سریال «پاورچین» ساخته شده باشد، همچنان ادعای ثبت آن در لغتنامه دهخدا نیازمند مستند مشخص و قابل راستیآزمایی است؛ موضوعی که در بررسیهای انجامشده تایید نشده است. در مقابل، بخشی از استنادهای منتشرشده در فضای مجازی به «واژهنامه آزاد» بازمیگردد؛ پایگاهی کاملا کاربرمحور که هر کاربر میتواند در آن مدخل ایجاد یا ویرایش کند. این نوع منابع فاقد فرآیند داوری علمی، نظارت تخصصی و معیارهای سختگیرانه فرهنگهای لغت مرجع هستند و از نظر اعتبار، قابل مقایسه با لغتنامه دهخدا، فرهنگ معین یا سایر منابع دانشگاهی زبان فارسی نیستند. به همین دلیل، استناد به چنین پایگاههایی برای اثبات ثبت یک واژه در منابع رسمی زبان فارسی، از نظر علمی قابل اتکا محسوب نمیشود. آنچه بیش از خود واژه اهمیت دارد، نحوه بازنشر یک ادعا بدون راستیآزمایی است. رسانهها بدون استعلام تخصصی و بررسی منبع، یک گزاره را بهعنوان واقعیت قطعی منتشر کردهاند، در حالی که بررسیهای انجامشده چنین ادعایی را تایید نمیکند. شاید پرسش اصلی این نباشد که «پاچهخار» را چه کسی ساخته است؛ بلکه این باشد که چگونه یک ادعای بدون سند به سرعت به یک «خبر قطعی» در بخشی از رسانهها تبدیل میشود. تا زمانی که مستند قابل بررسی از ثبت این واژه در لغتنامه دهخدا ارائه نشود، این ادعا در حد یک گزاره اثباتنشده باقی میماند.