نام فضلالله حشمتی رضوی شاید برای بسیاری از ایرانیان آشنا نباشد، اما او از مهمترین پژوهشگران فرش ایران بود؛ پژوهشگری که عمر خود را صرف ثبت و آموزش هنری کرد که روزگاری نماد فرهنگ و یکی از مهمترین منابع ارزآوری کشور بود. رویداد۲۴| مازیار وکیلی- فرش برای ایرانیان پیزی بیشتر از یک کالای مصرفی و تزئینی است که در خانهها استفاده میشود. فرش ایرانی صاحب تاریخی طولانی است. تاریخی که این هنر صنعت را تبدیل به بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان تبدیل کرده است. اگر بخواهیم تاریخچه مفصلی از این هنر کهن ایرانی ارائه کنیم باید کل این مقاله را به تاریخچه این هنر قدیمی اختصاص دهیم. اما نه این مقاله درباره تاریخچه فرش ایرانی است و نه احتمالاً خوانندگان حوصله چندانی برای مطالعه جزئیات تاریخی این موضوع دارند. نکته مهم، اما این است که فرش ایرانی زمانی یکی از مهمترین هنر صنعتهای ایران برای عرضه به جهان بود و یکی از مهمترین حوزههایی که برای اقتصاد نه چندان بزرگ ایران ارز آوری میکرد. به عنوان نمونه سال ۱۳۷۳ میزان صادرات غیرنفتی کشور ۴ میلیارد و ۸۲۴ میلیون دلار بود که سهم صادرات فرش ۴۴ درصد یعنی معادل ۲ میلیارد و ۱۱۲ میلیون دلار بوده است. اما امروزه این هنر صنعت بزرگ تبدیل به یک خاطره بسیار دور و قدیمی شده است. خاطرهای که بسیار از جوانان نسل جدید هیچ شناختی از آن ندارند و از طرف دیگر اقتصاد ایران هم به دلایل متعددی از دستاوردهای این هنر صنعت بزرگ محروم شده است. تا دهه نود صنعت فرش ایران بخش بزرگی از نیازهای بازارهای جهانی برای این کالا را تامین میکرد. اما در دهه نود و با تشدید تحریمهای بین المللی علیه ایران بخش زیادی از این بازار از دست رفت تا کشورهای دیگری جایگزین ایران در بازارهای جهانی شوند. تا جایی که ارزش صادرات فرش دستباف ایران از ۴۲۷.۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۱ به ۲۹۰ میلیون دلار در سال ۹۴ رسید. به تدریج و با عیان شدن تاثیر تحریمها بر اقتصاد ایران میزان صادرات فرش ایران به قدری کم شد که به ۳۲ میلیون دلار در سال ۱۴۰۲ رسید. ایران مدتها است که بازار این هنر اصیل را به کشورهایی مانند هند، ترکیه، چین، مصر و پاکستان باخته است. شاید به همین دلیل و دلایل دیگر مثل افزایش قیمت نجومی این کالا است که معنای این هنر صنعت قدیمی در میان ایرانیان هم از بین رفته است و مردم اهمیت چندانی به نابودی این صنعت نمیدهند. وقتی فرش به عنوان بخشی از هویت و فرهنگ ایرانی از زندگی روزمره ایرانیان حذف شده است، طبیعی است که نام مهمترین پژوهشگر این حوزه یعنی فضل الله حشمتی رضوی هم برای ایرانیان ناآشنا باشد. مردی که این هنر صنعت را تبدیل کرد به یک رشته دانشگاهی و برای آن یک چهارچوب نظری درست کرد. فضل الله حشمتی رضوی کیست؟ فضل الله حشمتی رضوی متولد ۱۳۱۹ در مشهد است. او یکی از معدود چهرههای بازمانده در حوزه فرش پژوهی ایران بود که با تلاش بسیار این هنر صنعت قدیمی ایرانی را از یک هنر پراکنده صاحب تاریخ شفاهی تبدیل به یک رشته دانشگاهی و آکادمیک کرد. رضوی چندین کتاب درباره فرش و هنر فرش بافی نوشت که مهمترین آنها تاریخ فرش؛ سیر تحول و تطور فرش بافی ایران بود که هنوز مهمترین منبع دانشگاهی برای دانشجویان و پژوهشگران این حوزه به شمار میآید. اما این تنها دلیل اهمیت حشمتی رضوی نیست، او با آثارش توانست فرش ایرانی را تبدیل به یک میراث فرهنگی نماید. حشمتی رضوی او با تهیه یک تاریخچه، شیوههای بافت و نقش و جایگاه این هنر صنعت بزرگ در تاریخ ایران نشان داد که چرا فرش بخشی از هویت تاریخی ایرانیان است. علاوه بر این حشمتی رضوی توانست با نگارش کتاب مبانی و روشهای تحقیق در فرش دستباف ایران روشهای علمی در زمینه مطالعات فرش و فرش بافی را گردآوری کرد تا دانشجویان این رشته بتوانند در یک چهارچوب علمی به مطالعه فرش ایرانی بپردازند. اما نکته مهم دیگر درباره حشمتی رضوی این بود که او به جنبههای اقتصادی و صد البته صنعتی فرش ایران هم پرداخت و در سخنرانیها و مقالات متعدد تلاش کرد تا نشان دهد چرا فرش علاوه بر جنبههای هنری و فرهنگی به لحاظ اقتصادی هم میتواند بسیار سودآور باشد. او حتی در زمینه جنبههای حقوقی هنر صنعت فرش ایران هم کار کرد و توانست با نگارش کتاب قوانین و مقررات صنعت فرش قوانین این حوزه را در یکصد سال اخیر گردآوری کرد و سیر تکوینی جنبهها حقوقی این هنر صنعت را به خوبی تشریح نمود. حشمتی رضوی یک چهره ماندگار در هنر و فرهنگ ایران است. او تنها بازمانده حرفهای این حوزه بود که بعد از درگذشت چهرههایی مانند سیاوش اولمک آزادی، سیروس پرهام و حبیب الله آیت اللهی نام فرش ایرانی را زنده نگه داشت. انجمن علمی فرش ایران او را فردی خوشنام، صدیق و با تعهد حرفهای بالا معرفی کرد که بیش از نیم قرن در زمینه پاسداشت و معرفی هنر صنعت فرش ایرانی تلاش کرد. مردی از جنس گمنامان تاریخ که حتی در میان مردم ایران هم شناخته شده نبود، اما کاری که انجام داد فراتر از شهرت در تاریخ این سرزمین ماندگار خواهد بود.
رویداد ۲۴
رویداد ۲۴رویداد ۲۴