تصور کنید پنجشنبه شب است و یک اپلیکیشن جدید سفارش غذا را دانلود کردهاید. منوی رستورانها را بررسی میکنید، چند غذای خوشمزه انتخاب میکنید، سفارش خود را ثبت میکنید و حتی مسیر پیک را روی نقشه دنبال میکنید. اما غذا هرگز به دستتان نمیرسد؛ موضوعی که از همان ابتدا هم انتظارش را نداشتید! به گزارش خبرفوری، شاید این ایده در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما این روزها چنین اپلیکیشنهایی به یک ترند جهانی تبدیل شدهاند. برای مثال، اپلیکیشن FoodNeverComes ادعا میکند تاکنون نزدیک به یک میلیون «هوس غذایی» کاربران را برآورده کرده است؛ البته بدون آنکه حتی یک وعده غذا تحویل داده باشد. اما چرا افراد وقت خود را صرف استفاده از اپلیکیشنهایی میکنند که از ابتدا قرار نیست چیزی به آنها تحویل دهند؟ پاسخ در یک واژه خلاصه میشود: دوپامین؛ ماده شیمیایی مغز که با احساس لذت، انگیزه و انتظار برای دریافت پاداش ارتباط دارد. این برنامهها به کاربران اجازه میدهند بدون پرداخت پول واقعی، تجربه سفارش غذا، خرید لباس یا حتی کشیدن سیگار را شبیهسازی کنند. بسیاری از آنها رایگان هستند و در ظاهر هیچ هزینهای برای کاربر ندارند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که حتی اگر استفاده از این اپها رایگان باشد، باز هم ممکن است بهایی پنهان داشته باشند؛ زیرا اطلاعات رفتاری کاربران میتواند برای تبلیغکنندگان ارزشمند باشد. در کنار این اپ، نمونههای دیگری نیز وجود دارند. وبسایت فروشگاه دوپامین یک فروشگاه اینترنتی کاملا خیالی است که در آن کاربران میتوانند کالاهایی از یک «سنگ خانگی» ۹۹ سنتی گرفته تا «ماه» با قیمت ۹۹ میلیون دلار را به سبد خرید خود اضافه کنند، اما هیچ پرداختی انجام نمیشود و هیچ کالایی نیز ارسال نخواهد شد. حتی اپلیکیشنهای دیگری ساخته شدهاند که تجربه کشیدن سیگار را شبیهسازی میکنند. این برنامهها ادعا میکنند کاربران میتوانند ظاهر و حس سیگار کشیدن را بدون نیکوتین یا مواد مضر تجربه کنند؛ ابزاری که برخی آن را برای کاهش استرس یا کمک به ترک سیگار معرفی میکنند. این دسته از برنامهها که با عنوان «اپهای دوپامین» شناخته میشوند، ابتدا در کره جنوبی محبوب شدند، اما اکنون در کشورهای دیگر نیز در حال گسترش هستند. دوپامین یکی از مهمترین انتقالدهندههای عصبی مغز است که نقش اساسی در ایجاد انگیزه، یادگیری و احساس پاداش دارد. هنگام استفاده از این اپلیکیشنها، مغز چند مرحله لذتبخش را تجربه میکند: انتظار برای یافتن یک گزینه جذاب، انتخاب محصول دلخواه و در نهایت ثبت موفق سفارش. تنها مرحلهای که حذف شده، دریافت واقعی کالا یا غذا است. در واقع، بسیاری از افراد پیش از ظهور این اپلیکیشنها نیز تجربه مشابهی داشتند؛ مثلا ساعتها فروشگاههای اینترنتی را مرور میکردند، سبد خرید خود را پر میکردند و در نهایت بدون خرید، آن را خالی میکردند. ساختن فهرست آرزوها، طراحی خانه رؤیایی در پینترست یا برنامهریزی برای یک سفر خیالی نیز همین حس را ایجاد میکند. با این حال، پژوهشگران درباره پیامدهای احتمالی این روند هشدار میدهند. اگرچه هنوز تحقیقات مستقیمی درباره «اپهای دوپامین» انجام نشده، اما مطالعات مربوط به بازیهای شبیهسازی قمار نشان داده است که چنین رفتارهایی میتوانند زمینهساز فعالیتهای واقعی شوند. برای نمونه، یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ نشان داد حدود ۲۶ درصد افرادی که فقط بازیهای کازینوی مجازی انجام میدادند، ظرف شش ماه به قمار واقعی روی آوردند. از سوی دیگر، رایگان بودن این برنامهها به معنای بیهزینه بودن آنها نیست. بسیاری از این اپلیکیشنها از طریق تبلیغات درآمد کسب میکنند و با استفاده از «کوکیها» رفتار کاربران را در اینترنت ردیابی میکنند. به همین دلیل، اگر بارها در یک اپلیکیشن خیالی تاکو سفارش دهید یا یک کت خاص را به سبد خرید مجازی اضافه کنید، احتمال زیادی وجود دارد که بعدا تبلیغات واقعی همان محصولات در وبگردیهای شما ظاهر شود؛ زیرا دادههای رفتاری شما به ابزاری برای هدفگیری دقیقتر تبلیغات تبدیل شده است.
