در حالی که آمریکا با ازسرگیری اقدامات نظامی و اعمال محدودیتهای جدید، تعهدات بنیادین خود در تفاهمنامه اسلامآباد را نقض کرده است، جمهوری اسلامی ایران با استناد به اصول حقوق بینالملل، تعلیق اجرای تعهدات خود را بهعنوان پاسخی مشروع و متناسب برگزیدهاست. به گزارش خبرآنلاین، پس از آنکه ایالات متحده آمریکا با نقض تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد برای پایان جنگ تجاوز نظامی را علیه ایران از سر گرفت، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، این اقدام را به مثابه «مثله کردن» تفاهمنامه پایان جنگ و کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه این اقدام را «متلاشی کردن» تفاهمنامه توصیف کرد. به روایت ایرنا؛ آیا یادداشت تفاهم اسلامآباد زنده است؟ این شاید یکی از پرشمارترین پرسشهایی باشد که در ده روز اخیر از اسماعیل بقائی پرسیده شده است. سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری روز دوشنبه ۲۹ تیرماه در پاسخ به این پرسش که «آیا ایران اجرای یادداشت تفاهم امضاشده را به حالت تعلیق درآورده است؟» گفت: در مورد یادداشت تفاهم، منطق ما از ابتدا روشن بود و آن را هم بیان کردهایم؛ تعهد در برابر تعهد. تا زمانی که طرف مقابل به تعهدات خود عمل میکرد، ما نیز به تعهداتمان پایبند بودیم. ما هیچگاه پیشگام نقض عهد نبودهایم. این خصلت و مبنای اصولی رفتار ایرانیان است. زمانی که طرف مقابل تعهدات خود را یکییکی نقض کرد، ما نیز متقابلاً تأکید کردیم که تعهدات خود را اجرا نخواهیم کرد. بنابراین، صورت مسئله کاملاً روشن است. یک تفاهم یا توافق، تا زمانی ارزش و اعتبار دارد که طرفهای آن به اجرای تعهدات خود پایبند باشند؛ در غیر این صورت، چیزی جز نوشتهای بر روی کاغذ نخواهد بود.» اصل تعهد در برابر تعهد چیست؟ در حقوق بینالملل، توافقنامهها مثل یک جاده دوطرفه هستند. هیچ کشوری داوطلبانه حاکمیت یا منافع خود را محدود نمیکند، مگر اینکه در ازای آن امتیاز یا امنیتی به دست آورد. در این چارچوب همه توافقهای دو جانبه مشمول نوعی بده-بستان متقابل یا Reciprocity (اصل عمل متقابل) میشوند. هر طرفی که امتیاز یا امتیازهایی را واگذار میکند، به ازای آن امتیاز یا امتیازهایی را به دست میآورد. سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این مورد میگوید: «از هیچ کشور و حتی هیچ انسانی نمیتوان انتظار داشت که بهصورت یکجانبه به تعهدات خود پایبند بماند.» او در مصاحبهای دیگر نیز توضیح میدهد: «تفاهمنامه، توافقنامه و امثال آنها تا زمانی برای ما ارزش دارند که تامینکننده منافع و امنیت ملی باشند.» اصل عمل متقابل به این معنی است که وقتی یک طرف تعهدات خود را متوقف میکند، نمیتوان از طرف مقابل نیز انتظار داشت که تعهدات خود را اجرایی کند. این اصل تقریباً در همه قراردادها و توافقهای خصوصی یا حقوقی جاری است. حتی زمانی که یک شخص برای خرید آب معدنی به فروشگاه مراجعه میکند، اصل عمل متقابل حاکم بر رفتار فروشنده و مشتری است، فروشنده پول دریافت میکند و خریدار آب معدنی میگیرد. اگر یکی از دو طرف تعهد خود را در معامله انجام ندهد، نقض اساسی تعهد رخ دادهاست. نقض اساسی معاهده (Material Breach) زمانی رخ میدهد که یکی از طرفهای معامله، توافق یا تفاهم، به صورت بنیادین تعهد خود را زیر پا بگذارد. از نظر حقوقی، وقتی یکی از طرفین معاهده، تعهدات اساسی خود را زیر پا میگذارد، طرف مقابل این حق را پیدا میکند که یا اجرای تعهدات خود را به حالت تعلیق درآورد یا به طور کامل از توافق خارج شود. ایالات متحده آمریکا در دو هفته گذشته با تصمیم به لغو معافیت تحریمهای صادرات نفت ایران، از سرگیری محاصره دریایی، از سرگیری تجاوز نظامی و تلاش برای دخالت در اداره تنگه هرمز، تمامی تعهدات خود را در تفاهمنامه اسلامآباد نقض کردهاست. در واکنش به این نقض اساسی معاهده، ایران تصمیم گرفتهاست که اجرای تعهدات خود را به حالت تعلیق درآورد. نقض اساسی تفاهمنامه اسلامآباد کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه نیز در این باره میگوید: « آمریکا با اقدام اخیر خود تمامی تعهداتش ذیل این یادداشت تفاهم را نقض کرده است. حتی اگر آمریکا تنها یکی از تعهدات خود را در حالی که چهار یا پنج تعهد اصلی بر عهده داشت، اجرا نمیکرد، همین امر برای از بین رفتن این تفاهم کافی بود زیرا شاکله و اساس تفاهم اسلامآباد بر توقف فوری و دائمی جنگ و پایان عملیاتهای نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران و همچنین توقف درگیریها در سایر جبههها، از جمله لبنان، استوار بود. بنابراین، هنگامی که این تعهد بنیادین از سوی آمریکا رعایت نشود، عملاً مبنای حقوقی و اجرایی تفاهم اسلامآباد نیز از بین خواهد رفت.» بر اساس ماده ۲۶ کنوانسیون وین درباره حقوق معاهدات (۱۹۶۹) هر کشوری که معاهدهای را امضا کرده، موظف است آن را با حسن نیت اجرا کند. وقتی طرف مقابل اجرای تعهدات بر اساس حسن نیت را کنار میگذارد، این حق برای طرف مقابل ایجاد میشود که اقدام متقابل انجام دهد. همانگونه که توضیح دادهشد، طرف ایرانی تصمیم گرفت که از دو گزینه خروج از تفاهم یا تعلیق تعهدات، گزینه تعلیق تعهدات را انتخاب کند. ماده ۶۰ کنوانسیون وین مفهوم «نقض اساسی» را مطرح میکند. هر چند نه ایران و نه آمریکا رسما اعلام نکردهاند که از تفاهمنامه خارج شدهاند یا امضای خود را پس گرفتهاند، اما اقدامهای آمریکا به منزله نقض اساسی این تفاهمنامه تلقی میشد. اقدامهای آمریکا در دو هفته گذشته عملاً تفاهمنامه اسلامآباد را از معنا تهی کردهاست. وقتی کشوری اجرای تعهدات خود را در پاسخ به نقضِ طرف مقابل تعلیق میکند، اقدام او «تخلف» نیست، بلکه «پاسخ مشروع حقوقی» (Lawful Countermeasure) است. تشخیص اینکه اقدام نقض اساسی یک توافق محسوب شود، گاهی ساده نیست اما در مورد اقدامهای آمریکا در قبال تفاهمنامه اسلامآباد، به وضوح روشن است که آمریکا مرتکب نقض اساسی شدهاست. چرا که
خبرآنلاین
خبرآنلاینخبرآنلاین