یک روز پس از حمله به یک شناور ایرانی در دریای خزر، وزارت امور خارجه با احضار کاردار اوکراین اعتراض رسمی تهران را به این اقدام اعلام کرد. علی نیکزاد، نایب رئیس مجلس، نیز این حمله را «اقدامی نابخردانه» خواند و تأکید کرد که «بیپاسخ نخواهد ماند». رویداد۲۴| حمله دیروز اوکراین به شناور ایرانی را نمیتوان صرفاً یک عملیات نظامی در چارچوب جنگ روسیه و اوکراین دانست. اهمیت این رخداد از آنجا ناشی میشود که برای نخستین بار، اوکراین به طور علنی مسئولیت حمله به شناوری را پذیرفته که ایران آن را یک کشتی تجاری معرفی میکند. همین موضوع، تنش میان تهران و کییف را وارد مرحله تازهای کرده است. واکنش امروز وزارت امور خارجه و احضار کاردار اوکراین نیز نشان میدهد تهران قصد دارد این پرونده را صرفاً در سطح یک اعتراض سیاسی نگه ندارد و آن را به موضوعی مرتبط با حقوق بینالملل و امنیت دریای خزر تبدیل کند. گفتنی است، همزمان با پیگیری دیپلماتیک موضوع از سوی وزارت امور خارجه، برخی مقامهای سیاسی نیز مواضع تندی اتخاذ کردند. علی نیکزاد، نایب رئیس مجلس، در نطق پیش از دستور جلسه مجازی مجلس، حمله اوکراین به شناور ایرانی را «اقدامی نابخردانه» خواند و تأکید کرد که این اقدام «بیپاسخ نخواهد ماند». او همچنین گفت جمهوری اسلامی «حق قانونی دفاع از تمامیت ارضی خود را همواره محفوظ میداند» و «هر نقطهای که مبدأ تجاوز به کشور و خاک ایران باشد، هدف مشروع نیروهای مسلح خواهد بود.» دو روایت متفاوت از یک حمله اختلاف اصلی بر سر ماهیت شناور هدف قرار گرفته است. ایران تأکید دارد کشتی هدف، یک شناور تجاری بوده که در جریان حمله یک ملوان آن کشته و چند نفر زخمی شدهاند. در مقابل، اوکراین مدعی است شناورهای هدفگرفتهشده در انتقال محمولههای نظامی میان ایران و روسیه نقش داشتهاند؛ ادعایی که تهران آن را رد میکند. این دو روایت متضاد باعث شده ارزیابی حقوقی و سیاسی این حادثه نیز به شدت محل اختلاف باشد. چرا اوکراین این زمان را انتخاب کرد؟ بسیاری از تحلیلهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی معتقدند این حمله صرفاً یک اقدام نظامی نبوده است. اوکراین در ماههای اخیر تلاش کرده جنگ خود با روسیه را به موضوعی فراتر از اروپا تبدیل کند و نشان دهد همکاریهای نظامی میان مسکو و تهران بخشی از این جنگ است. از همین منظر، حمله به شناوری که کییف آن را مرتبط با زنجیره پشتیبانی روسیه معرفی میکند، بیش از آنکه ارزش نظامی داشته باشد، حامل یک پیام سیاسی برای متحدان غربی است؛ بهویژه در شرایطی که اوکراین همچنان به دنبال حفظ حمایتهای آمریکا و اروپا است. نگرانی از پیوند خوردن دو بحران همزمانی این حمله با تنشهای جاری در غرب آسیا، باعث شده برخی تحلیلگران نسبت به پیوند خوردن جنگ اوکراین با بحرانهای منطقه هشدار دهند. ولادیمیر زلنسکی همزمان با پذیرش مسئولیت این عملیات، ادعاهای تازهای درباره همکاری اطلاعاتی روسیه و ایران مطرح کرد؛ ادعاهایی که تاکنون به طور مستقل تأیید نشده و حتی در میان مقامهای آمریکایی نیز روایت یکسانی درباره آن وجود ندارد. به اعتقاد برخی ناظران، مجموعه این تحولات میتواند نشانه تلاش کییف برای قرار دادن پرونده ایران در متن جنگ اوکراین باشد؛ اقدامی که در صورت تداوم، خطر گسترش دامنه تنشها را افزایش خواهد داد. آزمونی تازه برای دیپلماسی واکنش ایران نیز نشان میدهد تهران فعلاً ترجیح داده پاسخ خود را از مسیر دیپلماسی و نهادهای بینالمللی دنبال کند. تماس عباس عراقچی با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و درخواست از شورای امنیت برای بررسی این حمله، بیانگر تلاش ایران برای بینالمللی کردن موضوع است. این رویکرد، اتحادیه اروپا را نیز در موقعیت دشواری قرار میدهد؛ زیرا از یک سو از حامیان اصلی اوکراین است و از سوی دیگر، تشدید تنش میان تهران و کییف میتواند بر امنیت انرژی و ثبات منطقهای که برای اروپا اهمیت دارد، اثرگذار باشد. حمله به شناور ایرانی، صرفنظر از روایتهای متفاوت دو طرف، میتواند نقطه عطفی در مناسبات ایران و اوکراین باشد. اگرچه واکنش تهران تاکنون در چارچوب دیپلماتیک دنبال شده، اما این رخداد نشان داد جنگ روسیه و اوکراین دیگر تنها به مرزهای شرق اروپا محدود نیست و هرچه این بحران با تنشهای غرب آسیا بیشتر درهم تنیده شود، مدیریت آن نیز برای بازیگران منطقهای و بینالمللی دشوارتر خواهد شد.
