رییس جمهوری در سفر خود به قم با روحانیونی ملاقات کرد که در افکار عمومی به عنوان تکرار کننده مواضع رسمی شناخته نمیشوند و چه بسا اگر شیخ محمد یزدی زنده بود یا به رییس جمهوری یا به آنان تذکر میداد که چرا از او اجازه نگرفتند! عصر ایران؛ مهرداد خدیر- رییس جمهور پزشکیان در سفر اخیر خود به قم هم با روحانیون مستقل از حکومت دیدار کرد و هم با نمادهای مرجعیت سنتی. کاری که نه تنها مرحوم رییسی انجام نمیداد که حسن روحانی به رغم تعلق به همین صنف ملاحظه داشت یا علنی نمی کرد چون شیخ محمد یزدی در جایگاه رییس شورای مدیریت حوزه همه را تحت امر و هدایت خود می خواست ولو شخص مرجع تقلید باشد! پزشکیان اما نه تنها به دیدار آیتالله سید موسی شبیری زنجانی رفت که با آیتالله علوی بروجردی نوادۀ آیتالله العظمای فقید بروجردی هم دیدار کرد. جدای اینها و شاید به لحاظ سیاسی مهمتر از همه دیدار با دبیر مجمع محققین و مدرسین حوزۀ علمیه قم بود: آیتالله ایازی که برای آقای پزشکیان توضیح داد سر و صداهای مخالف با مذاکره به اسم قم را نباید به حساب کلیت روحانیت و مرجعیت بگذارد. در واقع شاید همه روحیۀ اصلاحطلبانه و انتقادی نداشته باشند و همچنان محافظهکاری سنتی در قم بچربد ولی آنگونه که صدا و سیما و پایداریچیها مدعی هستند یا این تصویر را ایجاد کردهاند هم نیست و اتفاقا روحانیت سنتی و اصلاحگر بیش از دیگران خواستار بهبود رابطه ایران با دنیا و رفع تنشهاست چون شماری از مردم کاستیها را گردن معممین میاندازند و برخی از این که احترام گذشته زایل شده ناخرسندند. فرد معممی که از نجف آمده بود میگفت من ایرانی در نجف با احترام و تکریم روبهرویم ولی در شهر خودم باید پاسخگوی قیمت گوشت و مرغ و تنگی معیشت باشم در حالی که سطح زندگی من از متوسط مردم در ایران پایینتر است و هیچ ارتباطی هم با حکومت ندارم. با این اوصاف چرا در تیتر از مرحوم شیخ محمد یزدی یاد شده چون اگر او زنده بود احتمالا به مسعود پزشکیان تذکر میداد چرا بی اجازۀ او در مقام رییس شورای مدیریت حوزه با بزرگان روحانی در قم دیدار کرده است! یادمان نرفته چگونه از خبر ملاقات آیتالله سید موسی شبیری زنجانی با شاگردان سابق و و حالا روحانیون اصلاحطلب مشهور ( خویینیها و خاتمی و عبدالله نوری) و شرکت در میهمانی ناهار آنان در سفر به تهران برآشفت و نامهای نوشت که در تاریخ روحانیت شیعه بیسابقه بود چون فقیهی یک مرجع تقلید را علنا نصیحت کرده و هشدار داده بود: دیگر تکرار نشود! رفتار شیخ مانند ناظمهای مدرسه و آن قدر نامتعارف بود که اعتراض صریح و خشم صادق لاریجانی رییس کنونی مجمع تشخیص مصلحت نظام وهمکار محمد یزدی در شورای نگهبان را برانگیخت. آن مرحوم به اسم انقلابیگری دنبال سلب استقلال حوزه علمیه بود و با کمال خرسندی باید گفت از این حیث ناکام از دنیا رفت چون امثال آقاموسی آدمهایی نبودند که با تشر امثال او جا بزنند و به نامۀ او هم وقعی ننهادند. دیدار دیگر پزشکیان با آیتالله علوی بروجردی بود. شیخ محمد یزدی از این که تولیت مسجد اعظم قم در اختیار اوست هم گویا راضی نبود. البته یک بار در اوایل انقلاب تولیت را از او گرفتند و با دخالت امام بازگشت. نوادۀ آقای بروجردی آدم دست به خیری است و وجوهات دریافتی را بین نیکوکاران توزیع میکند و دنبال خودنمایی نیست و رفتار او به جای آن که روحانیون تندخو را به یاد آورد یادآور نرمی و مردمداری سنتیهاست و بر خلاف برخی که نمیتوانند مانند قبل در کوی و خیابان راه بروند اگر هم در محافل عمومی ظاهر نشود از فرط استقبال و علاقه است. جالب این که مرحوم امام خمینی در تمام عمر خود تنها دست دو نفر را بوسیده بود و یکی مرحوم آیتالله بروجردی بود و دیگری پدر همین آقاموسای شبیری. برای شیخ محمد یزدی اما ملاک اینها نبود بلکه سنجه و معیار او میزان وابستگی به ساختار قدرت و وفاداری بود و خواسته یا ناخواسته کاری کرد که نوۀ امام نتواند در حوزه تدریس کند و محیط حوزۀ نجف را برای تدریس آزادتر و مناسبتر دید. حتی این شایعه درگرفت که ارشاد برای چاپ رسالۀ عملیۀ مجتهدین مدعی مرجعیت باید از تشکیلات تابع آقای یزدی و جامعۀ مدرسین اجازه بگیرد هر چند فناوری مشکل را حل کرد و خودشان با ریسوگراف چاپ میکردند و بین علاقهمندان توزیع می شد. دیدار با دبیر مجمع محققین اما به لحاظ سیاسی مهمتر است چون این تشکیلات به موازات جامعه مدرسین شکل گرفت بی آن که مانند آن در ایام انتخابات رفتار حزبی داشته باشد. نگاه سیاسی مرحوم یزدی بر شخصیت فقهی او چنان میچربید که تشکیلات تابع او گاهی در رقابت یک روحانی با غیر روحانی از دومی حمایت میکرد اگرچه وقتی از کاندیدای روحانی حمایت میکردند هم اقبالی نداشتند. نامزدهای آنها تنها در انتخاباتی پیروز میشدند که رقیبان را پیشاپیش حذف کرده بودند و در موردی مانند احمدینژاد هم مزد حمایتهای آنان را با بیاعتنایی داد! آیتالله ایازی در اردیبهشت امسال به دبیری مجمع محققین حوزه انتخاب شد و از واکنش های قابل توجه پیام تبریک دبیر کل نهضت آزادی ایران به او بود که در آن نوشت: "قدردان تلاشهای مسؤولانۀ آن برادر اندیشمند در راه دشوار آزادی و عدالت و تحقق حقوق اساسی هستیم و دفاع اصولی و شجاعانه تان از اولویت حقوق بشر و اصول اخلاقی را ارج مینهیم." تغییر فضای سیاسی را البته تنها نباید به حساب پزشکیان گذاشت. قضیه فراتر است و نوع مدیریت و رفتار آیتالله اعرافی هم متفاوت با اسلاف خود و به نظر می رسد در سطح کلان تغییراتی در حال انجام است و بعید نیست به جای اصرار بر ادغام حوزۀ قم در ساختار حکومت و قدرت و اصرار بر این که گفتمان رسمی را ترویج کنند استقلال آن به رسمت شناخته شود. اینها البته به معنی فاصله روحانیون یاد شده با اصل ساختار سیاسی نیست چون اگر بیش از مرحوم یزدی دوستدار جمهوری اسلامی نباشند کمتر نیستند منتها دغدغه مردم را دارند و میدانند بدون سرمایۀ اجتماعی اگر صبح تا شب هم تبلیغ شود فایده ندارد و اگر ه
عصر ایران
عصر ایرانعصر ایران