وقتی صحبت از تنهایی میشود، اغلب ذهنها به سمت سالمندانی میرود که تنها زندگی میکنند یا ارتباطشان با خانواده و دوستان کمتر شده است. اما پژوهشهای سالهای اخیر تصویر متفاوتی ارائه میکنند؛ در بسیاری از کشورها، این جوانان و نوجوانان هستند که بیش از سالمندان از احساس تنهایی سخن میگویند. رویداد۲۴| یافتهای که بسیاری از دانشمندان را واداشته از «همهگیری خاموش تنهایی» در میان نسل جوان سخن بگویند. چرا نسلی که بیش از هر نسل دیگری به اینترنت، تلفن همراه و شبکههای اجتماعی دسترسی دارد، بیش از دیگران احساس تنهایی میکند؟ تنهایی با تنها بودن تفاوت دارد نخست باید میان «تنها بودن» و «احساس تنهایی» تفاوت قائل شد. تنهایی یک احساس است، نه صرفا یک وضعیت. ممکن است فردی ساعتهای زیادی را به تنهایی بگذراند، اما احساس تنهایی نکند. در مقابل، ممکن است کسی در میان دوستان، همکاران یا حتی اعضای خانواده باشد، اما همچنان احساس کند کسی او را درک نمیکند یا ارتباط عمیقی با دیگران ندارد. سازمان جهانی بهداشت نیز تنهایی را به عنوان فاصله میان روابط اجتماعی مطلوب و روابطی که فرد در عمل تجربه میکند تعریف میکند. چرا جوانها بیش از سالمندان احساس تنهایی میکنند؟ پاسخ این پرسش یک عامل واحد نیست، بلکه مجموعهای از تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فناورانه در آن نقش دارد. شبکههای اجتماعی؛ ارتباط بیشتر، صمیمیت کمتر؟ شبکههای اجتماعی امکان ارتباط با صدها یا حتی هزاران نفر را فراهم کردهاند، اما بسیاری از پژوهشگران معتقدند این ارتباطها همیشه به احساس نزدیکی منجر نمیشوند. کاربران ساعتها زندگی دیگران را تماشا میکنند، خود را با آنها مقایسه میکنند و گاهی این تصور در آنها شکل میگیرد که دیگران روابط، شغل یا زندگی بهتری دارند. به گفته پژوهشگران، این مقایسه دائمی میتواند احساس انزوا و نارضایتی را تشدید کند؛ بهویژه اگر جای روابط حضوری و عمیق را بگیرد. دوستیهای کمتر، جابهجاییهای بیشتر نسل جوان امروز بیش از گذشته برای تحصیل یا کار محل زندگی خود را تغییر میدهد. بسیاری از آنها از خانواده و دوستان دوران کودکی فاصله میگیرند و باید شبکه اجتماعی خود را از نو بسازند؛ کاری که همیشه آسان نیست. همزمان، افزایش دورکاری، زندگی در شهرهای بزرگ و کاهش مشارکت در فعالیتهای اجتماعی نیز فرصت شکلگیری روابط پایدار را کمتر کرده است. فشار برای «موفق بودن» روانشناسان میگویند جوانان امروز بیش از نسلهای پیشین با فشار موفقیت، رقابت شغلی، نااطمینانی اقتصادی و نگرانی درباره آینده روبهرو هستند. این فشارها میتواند افراد را به سمت انزوا سوق دهد و زمان و انرژی کمتری برای حفظ روابط عاطفی باقی بگذارد. آیا سالمندان دیگر تنها نیستند؟ سالمندان همچنان یکی از گروههای در معرض خطر تنهایی هستند؛ بهویژه پس از بازنشستگی، از دست دادن همسر یا کاهش توانایی جسمی. اما تفاوت مهم این است که بسیاری از سالمندان در طول زندگی شبکهای از روابط پایدار ایجاد کردهاند و در برخی مطالعات، احساس تنهایی کمتری نسبت به جوانان گزارش کردهاند. به بیان دیگر، تعداد سالهای زندگی لزوماً تعیینکننده میزان احساس تنهایی نیست. تنهایی فقط بر روحیه اثر نمیگذارد دانشمندان امروز تنهایی را صرفاً یک مسئله روانشناختی نمیدانند. بر اساس گزارش جراح کل آمریکا و سازمان جهانی بهداشت، احساس مزمن تنهایی با افزایش خطر افسردگی، اضطراب، بیماریهای قلبی–عروقی، زوال شناختی و مرگ زودرس ارتباط دارد. البته این به معنای آن نیست که تنهایی به طور مستقیم این بیماریها را ایجاد میکند، بلکه یکی از عوامل خطر مهم به شمار میرود. آیا فناوری مقصر اصلی است؟ کارشناسان پاسخ سادهای به این پرسش نمیدهند. فناوری میتواند ارتباط افراد با خانواده و دوستان را حفظ کند، بهویژه برای کسانی که از یکدیگر دور هستند. اما زمانی که ارتباطهای آنلاین جای روابط حضوری و عمیق را بگیرد، یا افراد ساعتهای طولانی را صرف مقایسه خود با دیگران کنند، همین فناوری ممکن است احساس تنهایی را تشدید کند. به همین دلیل، پژوهشگران تأکید میکنند مشکل اصلی، خود شبکههای اجتماعی نیست، بلکه شیوه استفاده از آنهاست. چه چیزی بیش از همه اهمیت دارد؟ برخلاف تصور رایج، تعداد دوستان مهمترین عامل نیست. مطالعات نشان میدهد کیفیت روابط انسانی، احساس تعلق، اعتماد و داشتن حتی چند رابطه نزدیک و پایدار، نقش بسیار مهمتری در کاهش احساس تنهایی دارد. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان سلامت روان توصیه میکنند افراد به جای افزایش تعداد دنبالکنندگان یا ارتباطهای سطحی، برای تقویت روابط واقعی و معنادار وقت بگذارند. تنهایی دیگر فقط مسئله سالمندان نیست. پژوهشهای سالهای اخیر نشان میدهد در بسیاری از کشورها، جوانان بیش از هر گروه سنی دیگری احساس تنهایی را تجربه میکنند؛ نسلی که بیش از هر زمان دیگری به دیگران متصل است، اما لزوماً احساس ارتباط عمیقتری نمیکند. شاید بزرگترین تناقض عصر دیجیتال همین باشد: هرگز تا این اندازه امکان برقراری ارتباط نداشتهایم، اما همزمان، احساس تنهایی به یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در جهان تبدیل شده است.
