تقریباً هر فردی می‌تواند تصویر «ثبت» کند و همان لحظه به «روایتگر حادثه» تبدیل شود/ بخش زیادی از تصاویر موجود درباره بسیاری از حوادث «منابعی غیررسمی» هستند و این یک ضعف جدی است/ بعدها وقتی درباره «جنگ روایت‌ها» صحبت می‌کنیم می‌بینیم بخش زیادی از «روایت» را از دست داده‌ایم!

سینماپرس: «ساتیار امامی» با انتقاد از عملکرد مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به پیگیری و رفع مشکلات حضور و فعالیت اهالی رسانه در شرایط جنگ؛ گفت: نیروهای امنیتی در لحظه بحران وظیفه خودشان را انجام میدهند و اولویتشان حفظ امنیت منطقه است. مسئله اصلی اینجاست که متولیان رسانه باید از قبل این مسیر را هموار کنند. این مطالبه باید از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت مطبوعاتی و نهادهای مسئول رسانهای مطرح شود تا با همکاری انجمنهای تخصصی، سازوکاری مشخص برای حضور خبرنگاران، عکاسان و مستندسازان در شرایط بحرانی تعریف شود. «ساتیار امامی» عکاس خبری و مستندساز در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با انتقاد از فقدان سازوکار لازم برای حضور موثر فعالیت میدانی رسانه ها در ثبت روای های دست اول در جریان «جنگ تحمیلی رمضان» اظهار داشت: در بحرانهای طبیعی، رسانهها معمولاً میتوانند حضور میدانی داشته باشند و پوشش مناسبی از حادثه ارائه کنند، اما در بحرانهای امنیتی شرایط متفاوت است. در چنین موقعیتهایی، رسانهها، بهویژه عکاسان، تصویربرداران و مستندسازان، معمولاً نمیدانند تا چه اندازه امکان حضور و فعالیت دارند. در حالی که ماهیت کار این گروهها ایجاب میکند در دل میدان باشند و نمیتوانند صرفاً بر اساس روایتهای بعدی یا گزارشهای مکتوب کار کنند. وی افزود: یک عکاس خبری یا مستندساز احساس میکند باید در متن حادثه حضور داشته باشد؛ این اقتضای حرفه اوست. در گذشته، اگر اتفاقی در یک استان رخ میداد، ابتدا نیروهای رسانهای همان استان، بهویژه صداوسیما، تصاویر را ثبت میکردند تا بعد از آن نیروهای ستادی از تهران خودشان را به محل حادثه برسانند؛ همان اتفاقی که در زلزله بم و حوادث مشابه شاهدش بودیم. امامی با اشاره به تاثیر ثبت و نشر تصویر، توسط رسانه های رسمی تصریح نمود: با گسترش شبکههای اجتماعی و فراگیر شدن تلفنهای همراه، تقریباً هر فردی میتواند تصویر ثبت کند و همان لحظه به روایتگر حادثه تبدیل شود. این تصاویر ممکن است برای رسانههای داخلی یا حتی رسانههای خارجی ارسال شوند. در نتیجه، تولیدکننده تصویر دیگر الزاماً یک خبرنگار یا رسانه رسمی نیست. اما رسانههای رسمی چارچوبها و پروتکلهای مشخصی برای انتشار خبر و تصویر دارند و بر اساس سیاستهای تعریفشده عمل میکنند. او ادامه داد: این در شرایطی است که تصاویری که در فضای مجازی منتشر میشود، معمولاً مشخص نیست چه کسی آنها را ثبت کرده، با چه هدفی منتشر شدهاند و از چه زاویهای روایت میشوند. وقتی این تصاویر فراگیر میشوند، هر کسی میتواند برداشت خودش را از آنها ارائه کند. همین موضوع گاهی باعث شکلگیری شایعات، ایجاد ناامنی روانی یا جهتدهی به افکار عمومی میشود. وی تاکید کرد: رسانههای رسمی معمولاً پیش از انتشار چنین تصاویری ملاحظات حرفهای و حتی امنیتی را در نظر میگیرند و در مواردی با مراجع ذیربط هماهنگ میکنند. اما فراموش نکنیم که در شرایط بحران، تصمیمگیری بسیار دشوار است و نمیتوان انتظار داشت همه چیز از قبل مشخص باشد. این مستندساز با بیان این مطلب که حضور نیروهای آموزشدیده رسانهای در میدان، چه برای ثبت تصویر، چه برای تهیه گزارش و چه برای مستندسازی، میتواند نقش مهمی در جلوگیری از شایعات و ثبت روایت دقیق وقایع داشته باشد؛ متذکر شد: نمونههای این مسئله را بارها دیدهایم؛ در برخی حوادث، روایتهای مختلفی مطرح شده، اما چون تصویر معتبر و مستند در دسترس نبوده، روایتهای غیررسمی دست بالا را پیدا کردهاند. این خلأ را چه کسی باید پر کند! عکاسان خبری، مستندسازان، خبرنگاران و تصویربرداران حرفهای. این افراد علاوه بر پوشش لحظهای بحران، بعدها نیز منابع ارزشمندی برای پژوهشگران و مستندسازان فراهم میکنند. امامی در ادامه گفت و گو تصریح نمود: امروز بخش زیادی از تصاویر موجود درباره بسیاری از حوادث، منابعی غیررسمی هستند و این یک ضعف جدی است. این موضوع بارها در جشنوارهها، نشستهای تخصصی و گفتوگوهای رسانهای مطرح شده است. به نظر من، این مسئله قابل حل است. امروز انجمنهای تخصصی مانند انجمن عکاسان مطبوعاتی ایران و انجمن مستندسازان وجود دارند و میتوان با همکاری نهادهای مسئول، دستورالعمل مشخصی برای حضور رسانهها در بحرانهای امنیتی تدوین کرد. این عکاس خبری با تاکید بر ضرورت آموزش اهالی رسانه برای فعالیت در شرایط بحران، تصریح نمود: کشور ما بحرانخیز است و همانطور که نیروهای امدادی برای شرایط بحرانی آموزش میبینند، نیروهای رسانهای هم باید جایگاه مشخصی در این چرخه داشته باشند. برای آنها باید سازوکار، آموزش، مجوز و خدمات مشخص تعریف شود. نمونهای از این رویکرد را در پوشش مراسم «تشییع رهبری» دیدیم؛ برای نخستین بار سامانهای معرفی شد تا خبرنگاران و عکاسان اطلاعات خود را ثبت کنند و حضورشان از قبل ساماندهی شود. این یعنی خبرنگار دیگر نگران دعوت یا مجوز نیست و تکلیف همه از پیش روشن است. وی افزود: به نظر من، همین الگو میتواند در سایر بحرانها هم اجرا شود. این مطالبه رسانههاست. از طرف دیگر، اگر انتظار داریم بعدها جشنوارههای موضوعی درباره این حوادث برگزار کنیم و آثار هنری تولید شود، ابتدا باید امکان ثبت درست و حرفهای همان وقایع را فراهم کنیم. در واقع ما به سه سطح فعالیت نیاز داریم؛ نخست، پوشش رسانهای بحران؛ دوم، تولید آثار مستند و خبری؛ و سوم، بهرهگیری فرهنگی و هنری از آن اتفاقات در قالب فیلم، عکس، مستند، پادکست و دیگر آثار. امامی با انتقاد از عملکرد مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به پیگیری و رفع مشکلات حضور و فعالیت اهالی رسانه در شرایط جنگ، بیان کرد: به نظر من، نیروهای امنیتی در لحظه بحران وظیفه خودشان را انجام میدهند و اولویتشان حفظ امنیت منطقه است. مسئله اصلی اینجاست که متولیان رسانه باید از قبل این مسیر را هموار کنند. این مطالبه باید از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت مطبوعاتی و نهادهای مسئول رسانهای مطرح ش