ماه کامل ژوئن که با نام «ماه توتفرنگی» شناخته میشود، یکی از مشهورترین رویدادهای سالانه آسمان شب است؛ پدیدهای که برخلاف تصور بسیاری، نه به دلیل رنگ صورتی یا قرمز ماه، بلکه به سنتهای چندصدساله بومیان آمریکای شمالی نامگذاری شده است. به گزارش همشهری آنلاین، هر سال با فرا رسیدن ماه ژوئن، علاقهمندان به نجوم چشم به آسمان میدوزند تا یکی از مشهورترین ماههای کامل سال را تماشا کنند؛ پدیدهای که در سراسر جهان با نام «ماه توتفرنگی» (Strawberry Moon) شناخته میشود. با وجود این نام شاعرانه، این ماه هیچ ارتباطی با رنگ توتفرنگی ندارد و برخلاف تصور رایج، قرار نیست ماه به رنگ صورتی یا قرمز درآید. چرا نام آن «ماه توتفرنگی» است؟ این نام از قبایل بومی آمریکای شمالی، بهویژه قوم آلگانکوئین، به جا مانده است. برای این اقوام، ماه کامل ژوئن همزمان با آغاز فصل برداشت توتفرنگیهای وحشی بود؛ به همین دلیل این ماه کامل به «ماه توتفرنگی» شهرت پیدا کرد. در فرهنگهای دیگر نیز نامهای متفاوتی برای این ماه وجود دارد؛ از جمله: ماه گلسرخ ماه عسل ماه شکوفایی ماه داغ تابستان این نامها همگی بازتاب تغییرات طبیعی و کشاورزی این فصل هستند. چرا ماه گاهی طلایی یا نارنجی دیده میشود؟ اگر هنگام طلوع یا غروب به ماه کامل نگاه کنید، ممکن است آن را به رنگ زرد، نارنجی یا حتی مایل به قرمز ببینید. دلیل این پدیده، پراکندگی نور در جو زمین است. زمانی که ماه نزدیک افق قرار دارد، نور آن باید مسیر طولانیتری را از میان جو طی کند. در این مسیر، نورهای آبی بیشتر پراکنده میشوند و رنگهای زرد، نارنجی و قرمز به چشم ناظر میرسند. بنابراین، این رنگ ارتباطی با نام «ماه توتفرنگی» ندارد. چرا امسال این ماه ویژهتر به نظر میرسد؟ ماه کامل ژوئن یکی از پایینترین مسیرهای سال را در آسمان نیمکره شمالی طی میکند؛ موضوعی که باعث ایجاد «خطای دید ماه» میشود. در این حالت، مغز انسان وقتی ماه را نزدیک افق و در کنار ساختمانها، درختان یا کوهها میبیند، آن را بسیار بزرگتر از اندازه واقعی تصور میکند؛ در حالی که قطر واقعی ماه هیچ تغییری نکرده است. این خطای دید یکی از مشهورترین خطاهای ادراکی در علم بینایی به شمار میرود. چند حقیقت جالب درباره ماه توتفرنگی این آخرین ماه کامل پیش از آغاز رسمی تابستان در نیمکره شمالی است. ماه کامل ژوئن معمولاً در پایینترین ارتفاع خود نسبت به افق دیده میشود. به دلیل قرار گرفتن نزدیک افق، نور آن گرمتر و طلاییتر به نظر میرسد. نام «ماه توتفرنگی» بیش از آنکه یک اصطلاح نجومی باشد، ریشهای تاریخی و فرهنگی دارد. این پدیده هر سال میلیونها نفر را به رصد آسمان شب و عکاسی از ماه ترغیب میکند. آیا ماه واقعاً بزرگتر میشود؟ خیر. قطر واقعی ماه تقریباً ثابت است. آنچه باعث میشود ماه هنگام طلوع بسیار بزرگتر به نظر برسد، خطای دید ماه است؛ پدیدهای که هنوز هم از جذابترین موضوعات در روانشناسی ادراک و نجوم محسوب میشود. به هر ترتیب در سخن پایانی باید گفت که «ماه توتفرنگی» نه صورتی است و نه قرمز؛ بلکه یادگاری از فرهنگ مردمانی است که قرنها پیش، تغییر فصلها را با حرکت ماه در آسمان دنبال میکردند. امروزه نیز این ماه کامل، علاوه بر زیبایی بصری، فرصتی برای آشنایی با پیوند عمیق میان نجوم، تاریخ و فرهنگ انسانها به شمار میرود.
همشهری آنلاین
همشهری آنلاینهمشهری آنلاین