اباضیه یکی از جریانهای قدیمی در تاریخ مذاهب اسلامی است؛ مذهبی که از قرن نخست هجری شکل گرفت و امروز در عمان، بهعنوان مذهب رسمی این کشور، پیروان فراوانی دارد. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، متن زیر نگاهی دارد به پیشینه تاریخی و جایگاه امروزی مذهب اباضیه؛ مذهبی که امروز در عمان پیروان گستردهای دارد اباضیه؛ یکی از شاخههای منشعب از خوارج اباضیه یکی از فرقههای اسلامی است که به «عبدالله بن اباض تمیمی» منسوب است. وی گرایش به عقاید خوارج داشت، اما در سال ۶۵ هجری از خوارج افراطی، بهویژه فرقه ازارقه، جدا شد و جریان مستقلی را پایهگذاری کرد. از همین رو، پیروان او به «اباضیه» شهرت یافتند. در منابع اسلامی، اباضیه از شاخههای خوارج معرفی شده است؛ با این تفاوت که نسبت به دیگر فرقههای خوارج، دیدگاههای معتدلتری دارند و بسیاری از عقاید افراطی آنان را نپذیرفتهاند. از نگاه مکتب اهلبیت(ع)، اباضیه در مسئله امامت با شیعه امامیه اختلاف بنیادین دارند و امامت منصوص ائمه اطهار(ع) را نمیپذیرند. به همین دلیل، این مذهب در شمار مذاهب غیرشیعی قرار میگیرد و در مباحث اعتقادی و کلامی با شیعه اختلافات اساسی دارد. همچنین، بر اساس منابع شیعی، هرچند اباضیه ریشه در جریان خوارج دارند، اما نمیتوان همه احکام و ویژگیهای سایر فرقههای خوارج را درباره آنان بهکار برد. مذهب اباضیه از قرن دوم هجری بهتدریج در مناطقی چون یمن، حضرموت و حجاز گسترش یافت و در این میان، عبدالله بن یحیی مشهور به «طالبالحق» نقش مهمی در تبلیغ و توسعه این مذهب ایفا کرد. قیام او در روزگار مروان بن محمد، آخرین خلیفه اموی، به اوج رسید. با روی کار آمدن عباسیان نیز اباضیان همچنان حضوری فعال داشتند. در دوران خلافت منصور عباسی، «معن بن زائده» به حضرموت اعزام شد، اما با مقاومت اباضیان روبهرو شد و نماینده او به دست آنان کشته شد. اباضیه تنها به شبهجزیره عربستان محدود نماندند؛ بلکه در شمال آفریقا نیز نفوذ قابل توجهی یافتند و موفق به تشکیل حکومت شدند. نخستین حکومت آنان در لیبی میان سالهای ۱۴۱ تا ۱۴۴ هجری قمری شکل گرفت. پس از آن، عبدالله بن رستم دولت بنیرستم را در شمال آفریقا بنیان نهاد؛ حکومتی که نزدیک به ۱۵۰ سال، از سال ۱۴۴ تا ۲۹۶ هجری قمری، دوام آورد. پایتخت دولت بنیرستم، شهر تاهرت در الجزایر بود؛ شهری که به یکی از مهمترین مراکز علمی و مذهبی اباضیه تبدیل شد. قلمرو این حکومت بخشهای گستردهای از الجزایر، منطقه وهران، کوههای اوراس، نیمی از جنوب تونس و قسمت عمده لیبی را در بر میگرفت. امروزه مهمترین پایگاه اباضیان، کشور عمان است و مذهب اباضی، مذهب رسمی این کشور به شمار میرود. افزون بر عمان، جوامعی از پیروان این مذهب در زنگبار (بخشی از تانزانیا)، منطقه میزاب در الجزایر، کوه نفوسه در لیبی، جزیره جربه در تونس و برخی نواحی صحرای بزرگ آفریقا نیز سکونت دارند. منبع:حوزه
