سالهاست در نظام بانکی ایران، پدیدهای به ظاهر ساده اما در عمل پرهزینه و پرریسک شکل... بانک مرکزی با سامانه حسام بهدنبال بستن مسیر سوءاستفاده از حسابهای مازاد است. به گزارش تسنیم، سالهاست در نظام بانکی ایران، پدیدهای به ظاهر ساده اما در عمل پرهزینه و پرریسک شکل گرفته است؛ انباشت میلیونها حساب بانکی که بسیاری از آنها یا فراموش شدهاند، یا مدتهاست استفادهای از آنها نمیشود، یا صاحبانشان حتی نمیدانند در کدام بانکها چه حسابهایی به نامشان فعال مانده است. حالا بانک مرکزی با ابلاغ بخشنامه ضوابط اجرایی ناظر بر الزامات افتتاح و نگهداری حسابهای سپرده ریالی اشخاص حقیقی در مؤسسات اعتباری، تلاش دارد این وضعیت را از حالت پراکنده، سنتی و شعبهمحور خارج کند و با راهاندازی سامانه «حسام»، مدیریت حسابهای مازاد را به یک فرایند غیرحضوری، متمرکز و قابل پیگیری تبدیل کند. هدف اعلامی این بخشنامه، اصلاح و تسهیل مدیریت حسابهای مازاد اشخاص است؛ اما اهمیت آن فقط در سادهتر شدن بستن حسابهای بلااستفاده خلاصه نمیشود. مسئله اصلی این است که حساب بانکی، برخلاف تصور عمومی، صرفاً یک ابزار ساده برای نگهداری پول نیست. هر حساب فعال میتواند به نام صاحب خود تراکنش بگیرد، در نظام مالیاتی رد بگذارد، در ارزیابی سطح رفاهی فرد اثر بگذارد، در پروندههای قضایی موضوعیت پیدا کند و حتی در صورت سوءاستفاده دیگران، صاحب حساب را درگیر پاسخگوییهای سنگین حقوقی و مالی کند. از همین زاویه، سامانه حسام را باید نه فقط یک پروژه بانکی، بلکه بخشی از سیاست جدید بانک مرکزی برای کاهش ریسکهای پنهان در شبکه پولی کشور دانست. چرا حسابهای مازاد به مسئله تبدیل شدند؟ در حال حاضر، تعداد حسابهای سپرده بانکی فعال نزد شبکه بانکی حدود 650 میلیون حساب اعلام شده است؛ عددی بسیار بزرگ که نشان میدهد در طول سالهای گذشته، افتتاح حساب بسیار آسانتر از مدیریت، پایش و بستن حساب بوده است. هر شخص حقیقی ایرانی بالای 18 سال به طور متوسط حدود 10 حساب سپرده بانکی دارد، در حالی که بررسیها نشان میدهد اغلب افراد در زندگی روزمره خود حداکثر از دو یا سه حساب به صورت مستمر استفاده میکنند. باقی حسابها یا کاملاً بلااستفادهاند، یا در حاشیه زندگی مالی فرد ماندهاند و به مرور از ذهن او پاک شدهاند. این وضعیت از چند مسیر شکل گرفته است. بخشی از حسابها در سالهای گذشته برای دریافت حقوق، یارانه، سود سهام، تسهیلات، ضمانت، کارتهای بانکی، طرحهای فروش، خدمات دانشگاهی، بیمهای یا حتی افتتاح حسابهای مقطعی در بانکهای مختلف ایجاد شدهاند. در بسیاری از موارد، فرد پس از پایان نیاز اولیه، حساب را نبسته و بانک نیز الزام مؤثری برای تعیین تکلیف آن نداشته است. نتیجه چنین روندی، شکلگیری لایهای عظیم از حسابهای کمتحرک، راکد یا فراموششده در شبکه بانکی است؛ حسابهایی که شاید برای صاحبشان بیاهمیت به نظر برسند، اما از نگاه ناظر پولی، میتوانند به نقاط آسیبپذیر نظام مالی تبدیل شوند. نکته مهم این است که منظور بانک مرکزی از حسابهای موضوع این طرح، سپردههای سرمایهگذاری مدتدار یا کوتاهمدت ویژه نیست، بلکه حسابهایی است که قابلیت دریافت و پرداختهای متعدد دارند؛ یعنی همان حسابهایی که میتوانند در جریان نقلوانتقال پول مورد استفاده قرار گیرند و در صورت نبود نظارت کافی، به بستری برای تراکنشهای مشکوک، اجاره حساب، پولشویی یا پنهانسازی منشأ وجوه تبدیل شوند. حسام چه کاری قرار است انجام دهد؟ بانک مرکزی با راهاندازی سامانه حسام میخواهد امکان مشاهده و مدیریت یکپارچه حسابهای بانکی را برای مردم فراهم کند. بر اساس آنچه اعلام شده، شهروندان میتوانند از طریق یک درگاه غیرحضوری و اینترنتی، تمامی حسابهای خود در شبکه بانکی را مشاهده کنند؛ از حسابهای کوتاهمدت و بلندمدت گرفته تا قرضالحسنه، جاری، تجاری و غیرتجاری. فرد پس از مشاهده این فهرست، میتواند حسابهایی را که همچنان به آنها نیاز دارد حفظ کند و برای حسابهایی که مازاد تشخیص میدهد، درخواست بستن حساب را ثبت کند. مزیت اصلی این سازوکار در غیرحضوری بودن آن است. تا پیش از این، اگر فردی میخواست حسابی را ببندد، معمولاً باید به شعبه بانک مربوطه مراجعه میکرد؛ آن هم در شرایطی که ممکن بود اصلاً نداند حساب در کدام شعبه افتتاح شده، چه وضعیتی دارد، آیا ماندهای در آن باقی مانده یا نه، و برای بستن آن باید چه مدارکی ارائه دهد. همین پیچیدگی اداری باعث شده بود بسیاری از مردم، حتی اگر میدانستند چند حساب بلااستفاده دارند، از خیر بستن آنها بگذرند. حسام قرار است این اصطکاک را کم کند. پس از ثبت درخواست بستن حساب مازاد، درخواست به بانک مربوطه ارسال میشود و اگر مانعی برای انسداد حساب وجود نداشته باشد، بانک آن را میبندد. مانده احتمالی حساب نیز به حسابی که فرد تعیین کرده واریز خواهد شد. به بیان سادهتر، شهروند میتواند بدون مراجعه حضوری، هم حسابهای خود را ببیند، هم درباره نگهداری یا حذف آنها تصمیم بگیرد و هم ماندههای خرد و پراکنده را به حسابی در دسترس و دارای ابزار پرداخت منتقل کند. بستن حساب مازاد فقط یک کار اداری نیست در نگاه اول، ممکن است بستن چند حساب بانکی بلااستفاده اقدامی اداری و کماهمیت به نظر برسد، اما از منظر کارشناسی پولی و بانکی، این اقدام چند اثر مهم دارد. نخستین اثر، کاهش سطح ریسک عملیاتی و حقوقی برای خود مردم است. هر حسابی که فعال باقی میماند، حتی اگر صاحب آن از حساب استفاده نکند، همچنان یک شناسه مالی معتبر در شبکه بانکی محسوب میشود. اگر به هر دلیل دسترسی به آن حساب، کارت بانکی، رمزها، سیمکارت متصل به خدمات بانکی یا اطلاعات هویتی فرد در اختیار دیگری قرار گیرد، امکان سوءاستفاده از آن وجود دارد. در پروندههای قضایی مختلف دیده شده که افراد مدعی شدهاند از حساب آنها بدون اطلاعشان استفاده شده و تراکنشهایی به نامشان ثبت شده است. اینجاست که حساب فراموششده، ن
ایرانجیب
ایرانجیبایرانجیب