زومیت: جنون سرمایهگذاری روی سختافزار گرانقیمت هوش مصنوعی، زنگ خطر را به صدا درآورده است؛ آیا جهان میتواند یک بحران مالی دیگر را تحمل کند؟ ژانویهی ۲۰۲۵، وقتی تیمی ناشناخته در چین با بودجهای ۵٫۶میلیوندلاری، مدل متنباز دیپسیک را با قدرت و کارایی همتراز مدلهای برتر آمریکایی منتشر کرد، انگار زلزلهای مهیب در والاستریت رخ داد و در کمتر از ۲۴ساعت ۵۸۸ میلیارد دلار از ارزش سهام انویدیا دود شد. تجربهی دیپسیک اولین ترک را روی سد عظیمی انداخت که غولهای فناوری پشت آن تریلیونها دلار سرمایه انباشتهاند؛ اتفاقی که نشان میداد وابستگی شدید بازار به سختافزار گرانقیمت، چگونه میتواند به ریسکی مرگبار تبدیل شود. طی چندسال گذشته، غولهای سیلیکونولی با وعدهی ساخت آیندهای جادویی، تریلیونها دلار را صرف خرید گرانترین تراشههای تاریخ و ساخت دیتاسنترهای مگاواتی کردهاند؛ اما پشت این ویترین جذاب و چتباتهای باهوش، بازی مالی جنونآمیز و پنهانی در جریان است. پولها در چرخههایی بسته جابهجا میشوند و درآمدها حتی به گَرد پای هزینههای نجومی هم نمیرسند. حالا در میانهی سال ۲۰۲۶، سایهی شوم حباب داتکام و کابوس سقوط اقتصادی سال ۲۰۰۸، دوباره روی تالارهای شیشهای بورس سنگینی میکند. آیا این کوه یخ تریلیون دلاری قرار است اقتصاد جهانی را به عصر طلایی بهرهوری پرتاب کند یا بهزودی غرقشدن سرمایهها در مرگبارترین حباب مالی تاریخ را به تماشا خواهیم نشست؟ حباب هوش مصنوعی چیست و آیا جنون داتکام تکرار میشود؟ وقتی صحبت از حباب هوش مصنوعی میشود، همه ناخودآگاه به یاد اواخر دههی نود میلادی و دوران جنونآمیز داتکام میافتند. در آن سالها، هر شرکتی که پسوند داتکام به نام خود میچسباند، بدون آنکه حتی یک دلار درآمد واقعی داشته باشد، میلیونها دلار ارزشگذاری میشد. سرمایهگذاران با چشمپوشی کامل از معیارهای سنتی مانند جریان نقدی و سودآوری، مبالغ هنگفتی را به استارتاپهایی تزریق میکردند که صرفاً وعدهی تسخیر بازار آینده را میدادند؛ اما تحلیلهای آماری نشان میدهد که تب هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶، ماهیتی منحصربهفرد دارد و مقایسهی سادهی آن با دوران داتکام میتواند گمراهکننده باشد. برخلاف کابلهای فیبر نوری قدیمی، پردازندههای امروز پیشاز رسیدن به سوددهی مستهلک میشوند حباب هوش مصنوعی در واقع شکافی است بین وعدههای بزرگ این فناوری و واقعیتهای اقتصادی امروز. حباب زمانی شکل میگیرد که سرمایهگذاران، مسحور آیندهی ماشینهای هوشمند، پولهای هنگفتی را بهسمت استارتاپها و زیرساختهای هوش مصنوعی سرازیر میکنند، بیآنکه هنوز سودآوری یا کاربرد ملموسی در کار باشد. در تبوتاب AI، ترس از جا ماندن در رقابت تکاملی، جایگزین منطق بازار میشود و این تصویر را القا میکند که رشد صنعت هوش مصنوعی پایانی ندارد؛ اما انتظارات بیشاز حد و اغراقآمیز هر لحظه ممکن است با برخورد به موانع سخت دنیای واقعی، مثل هزینههای بالای پردازش، کمبود انرژی و محدودیتهای تجاری، در هم بشکند. اما پیشگامان فعلی هوش مصنوعی نظیر مایکروسافت، گوگل، انویدیا و متا برخلاف استارتاپهای پوشالی دههی نود، ترازنامههای مالی فوقالعاده قدرتمند و حاشیهی سود واقعی و مدلهای کسبوکار کاملاً اثباتشدهای در زمینههای دیگر مانند تبلیغات دیجیتال، خدمات ابری و سختافزار دارند. طبق تحقیقات گستردهی مؤسسهی سرمایهگذاری آموندی، اگرچه سهام مرتبط با هوش مصنوعی رشد خیرهکنندهای را تجربه کردهاند، هنوز از ارزشگذاریهای لجامگسیخته و انفجاری پایان دههی نود خبری نیست. برای مثال انویدیا باوجود ارزش بازار نجومیاش، درآمدهای واقعی و عظیمی از فروش تراشهها کسب میکند و ساختار مالیاش هیچ شباهتی به شرکتهایی مثل سیسکو در اوج حباب اینترنت ندارد؛ ولی اگر بهروی دیگر سکه نگاه کنیم، استارتاپهای هوش مصنوعی را میبینیم که در زیر سایهی این غولهای سودآور، سرمایه میسوزانند. شرکتهایی مثل OpenAI با ارزشگذاری ۸۵۰ میلیارددلاری و رقیب اصلیاش آنتروپیک با ارزش ۹۶۵ میلیارددلاری، ارقامی را روی کاغذ ثبت کردهاند که هیچگونه تناسب منطقی با درآمدهای فعلی و توانایی تجاریسازیشان ندارد. در مرحلهی بعد در دوران داتکام، شرکتها میلیاردها دلار خرج کابلهای فیبر نوری کردند و آنها را زیر اقیانوسها کشیدند. وقتی حباب ترکید، کابلها همانجا ماندند و دههها بعد همچنان استفاده شدند. اما زیرساختهای فیزیکی هوش مصنوعی امروز مثل پردازندههایی که شرکتهای سراسر دنیا برای خریدشان صف میکشند، چرخهی عمر بسیار کوتاهی دارند. اگر این سختافزار ظرف چندسال درآمد مطلوبی خلق نکنند، مستهلک و ازردهخارج میشوند و یک دهه بعد کارایی خاصی نخواهند داشت. حالا بهنظر میرسد اقتصاد جهانی تمام تخممرغهایش را در یک سبد چیده است؛ زیرا در سال ۲۰۰۰، پنج شرکت برتر فناوری نهایتاً ۲۵درصد از حجم بازار را در اختیار داشتند و امروز این پنج غول بیشاز ۳۰درصد از کل شاخص S&P 500 را به خود اختصاص دادهاند. تمرکز شدید بازار بدین معنا است که اگر یکیاز ستونهای بزرگ فناوری دچار لغزش شود، موج آسیبهایش بسیار سریعتر از سقوط داتکام کل بدنهی اقتصاد جهانی را درهم خواهد کوبید. برای اینکه بفهمیم حباب هوش مصنوعی چگونه مدام بزرگتر میشود و چرا تحلیلگران نسبت به پایداری موج فعلی تردید دارند، باید عینک حسابداری و اقتصاد کلان به چشم بزنیم و به لایههای پنهان مهندسی مالی در سیلیکونولی نفوذ کنیم. صنعت هوش مصنوعی با فرایندهای مالی عجیبی کار میکند که ریسکهای هولناکش را پشت چهرهی فناوریهای محبوب پنهان کردهاند: هزینههای سرمایهای (CapEx): این واژه در ادبیات هوش مصنوعی به بودجههایی اشاره دارد که صرف خرید سرورها، تراشههای پردازشی فوقپیشرفته، سیستمهای خنککنندهی مایع در مقیاس صنعتی و ساخت دیتاسنترهای عظیم مگاواتی میشود. مخارج بهحدی سنگیناند که بخش عمده
انتخاب
انتخابانتخاب