مهدی حاجیوند، کارشناس اقتصاد ورزش- نگاهی به جنبههای مختلف برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد در دنیای ورزش دیگر رقابت رسانهها تنها بر سر حق پخش نیست؛ بلکه بر سر «تجربه تماشای مسابقه» است. در این میان، گزارشگر فوتبال به یکی از مهمترین عناصر خلق این تجربه تبدیل شده است. به گزارش تجارت نیوز، تجربه جام جهانی نشان میدهد، گزارشگر فوتبال به یکی از مهمترین عناصر خلق این تجربه تبدیل شده است؛ عنصری که میتواند ارزش اقتصادی یک مسابقه را افزایش دهد یا مخاطب را به سمت رسانههای رقیب سوق دهد. این در شرایطی است که انتقادهای اخیر از کیفیت گزارش برخی مسابقات جام جهانی در تلویزیون ایران، تنها یک بحث سلیقهای یا رسانهای نیست؛ بلکه از منظر اقتصاد ورزش، موضوعی مرتبط با حفظ سرمایه مخاطب، درآمدهای رسانهای و ارزش تجاری فوتبال محسوب میشود. کیفیت پخش مسابقات؛ جزو مهم زنجیره ارزش صنعت فوتبال در ادبیات اقتصاد ورزش، کیفیت پخش مسابقات یکی از اجزای اصلی زنجیره ارزش صنعت فوتبال به شمار میرود. گزارشگر، همانند کارگردان تلویزیونی، تهیهکننده و تحلیلگر، بخشی از محصولی است که به مخاطب عرضه میشود. بنابراین هرچه این محصول جذابتر باشد، میزان بیننده، زمان تماشای مسابقه، وفاداری مخاطب و در نهایت ارزش اقتصادی رسانه افزایش پیدا میکند. سهم 60 درصدی قراردادهای رسانهای و حق پخش از درآمد باشگاهها مطالعات منتشرشده توسط FIFA، Deloitte Sports Business Group و شرکت Nielsen Sports نشان میدهد درآمد رسانهای اکنون یکی از سه منبع اصلی درآمد فوتبال حرفهای جهان در کنار درآمدهای تجاری و فروش بلیت است. در بسیاری از لیگهای معتبر، بیش از ۴۰ تا ۶۰ درصد درآمد باشگاهها از محل قراردادهای رسانهای و حق پخش تامین میشود. از این رو، این درآمد زمانی حفظ خواهد شد که مخاطب تجربهای باکیفیت از تماشای مسابقه داشته باشد. بر این اساس، گزارشگر در این چرخه، صرفا راوی اتفاقات زمین نیست؛ او بخشی از برند رسانه محسوب میشود. در این راستا، شبکههایی مانند Sky Sports، TNT Sports، ESPN و beIN Sports طی سالهای گذشته با سرمایهگذاری روی گزارشگران شناختهشده، توانستهاند هویت رسانهای خود را تقویت کنند. بسیاری از پژوهشهای منتشرشده در نشریات علمی حوزه مدیریت ورزش نیز نشان میدهد سبک گزارشگری، دانش فنی، بیطرفی، هیجان کنترلشده و توانایی روایت داستان مسابقه، از عوامل موثر بر رضایت مخاطبان و افزایش ارزش ادراکشده پخش مسابقات است. وضعیت گزارشگری فوتبال در ایران در ایران اما گزارشگری فوتبال طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده است. نخستین چالش، محدود بودن فضای رقابتی است. در بسیاری از کشورهای دنیا، رقابت میان شبکههای تلویزیونی و پلتفرمهای اینترنتی باعث میشود گزارشگران بهطور مستمر ارزیابی شوند و کیفیت کار آنها افزایش یابد. اما در ایران، انحصار طولانیمدت پخش تلویزیونی فوتبال، انگیزه رقابت حرفهای را کاهش داده است. چالش دوم، نبود نظام ارزیابی شفاف بر اساس نظر مخاطبان است. در رسانههای بزرگ دنیا، میزان رضایت مخاطبان، تحلیل دادههای بیننده، نظرسنجیها و حتی شاخصهای تعامل در شبکههای اجتماعی در ارزیابی عملکرد گزارشگران نقش مهمی ایفا میکند، اما چنین سازوکاری در ایران کمتر دیده میشود. مساله دیگر، فاصله گرفتن برخی گزارشها از اصول حرفهای گزارشگری است. اغراق در هیجان، استفاده مکرر از جملات غیرمرتبط با جریان مسابقه، جانبداری آشکار، تکرار کلیشهها و کمبود اطلاعات آماری و تحلیلی، از انتقادهایی است که طی سالهای اخیر بارها از سوی کارشناسان رسانه و مخاطبان مطرح شده است. از سوی دیگر، بسیاری از گزارشگران مطرح دنیا پیش از هر مسابقه ساعتها برای مطالعه آمار، سوابق بازیکنان، تاکتیکها و داستانهای پشت مسابقه زمان صرف میکنند؛ چرا که گزارش فوتبال امروز بیش از هر زمان دیگری به تلفیقی از روزنامهنگاری، تحلیل داده، روایتگری و سرگرمی تبدیل شده؛ موضوعی که نیازمند آموزش مستمر و بهروزرسانی مهارتها است. گزارشگر؛ سرمایه اقتصادی رسانه در اقتصاد رسانه، مخاطب مهمترین دارایی است. هر بینندهای که به دلیل کیفیت پایین گزارشگری یا تجربه نامناسب تماشای مسابقه، رسانه داخلی را ترک کرده و به شبکههای خارجی یا پلتفرمهای آنلاین مهاجرت میکند، در واقع بخشی از ارزش اقتصادی رسانه را نیز با خود منتقل میکند. در این میان، کاهش مخاطب، تنها به معنای افت آمار بینندگان نیست؛ بلکه بر قدرت برند رسانه، جذابیت آن برای آگهیدهندگان، ارزش تبلیغات و حتی توان رقابت در بازار حق پخش نیز اثر مستقیم دارد. از این منظر، سرمایهگذاری بر آموزش گزارشگران، استفاده از دادههای آماری، ایجاد نظام ارزیابی حرفهای، بهرهگیری از فناوریهای نوین و افزایش رقابت میان رسانهها، نه یک هزینه، بلکه سرمایهگذاری برای حفظ سرمایه مخاطب است. در مجموع، جام جهانی ۲۰۲۶ یک بار دیگر نشان داد کیفیت گزارشگری، دیگر یک موضوع حاشیهای نیست؛ بلکه بخشی از اقتصاد فوتبال و اقتصاد رسانه به شمار میرود. در بازاری که مخاطب تنها با چند کلیک میان دهها رسانه حق انتخاب دارد، هر اشتباه در تولید تجربه تماشای مسابقه میتواند به از دست رفتن سرمایهای منجر شود که بازگرداندن آن بسیار دشوارتر از حفظ آن است. گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
تجارت نیوز
تجارت نیوزتجارت نیوز