علی راغب، جامعه‌شناس: تصور اینکه قطعی اینترنت برای همه شهروندان پیامد یکسانی دارد، نادرست است؛ اقشار فرودست و گروه‌های کوچک و محلی بیشترین آسیب را از این وضعیت می‌بینند/ قطع اینترنت، جامعه مدنی را ضعیف‌تر و خطر خودکشی را بیشتر می‌کند

پیوست: سخنرانان نشست «پایداری اینترنت، پایداری جامعه مدنی» که به همت موسسه نیکوکاری معین برگزار شد، با تاکید بر اینکه اینترنت دیگر تنها یک ابزار فناورانه نیست، آن را زیرساختی برای حیات اجتماعی، مشارکت مدنی، عدالت اجتماعی و حتی ارائه خدمات حیاتی همچون پیشگیری از خودکشی توصیف کردند. آنها همچنین نسبت به پیامدهای قطعی و محدودیت اینترنت بر گروههای آسیبپذیر، جامعه مدنی و سرمایه اجتماعی هشدار دادند. علی راغب، جامعهشناس، در این نشست با اشاره به روند شکلگیری جامعه مدنی گفت جامعه مدنی از گردهم آمدن احزاب، گروهها، انجمنها و تشکلهای محلی و غیرمحلی شکل میگیرد و آنچه این گروهها را به یکدیگر متصل میکند، زیرساخت ارتباطی است. او با بیان اینکه در قرن نوزدهم این نقش را مطبوعات و روزنامهها برعهده داشتند و پس از آن رادیو و تلویزیون به زیرساخت ارتباطی تبدیل شدند، گفت: امروز اینترنت همان زیرساخت ارتباطی است که افراد را به یکدیگر متصل میکند. راغب با اشاره به گسترش اینترنت از دهه ۹۰ میلادی گفت اینترنت در این دوره هزینه انتشار محتوا را کاهش داد، انتشار مطالب را سادهتر کرد و به ابزاری برای ارتباطات اجتماعی تبدیل شد؛ اما اکنون دیگر صرفا یک ابزار نیست، بلکه به یک زیرساخت تبدیل شده و عنصر اصلی حیات اجتماعی به شمار میرود. این جامعهشناس ادامه داد: حاکمیت تصور میکند قطع اینترنت بر همه افراد یک اثر دارد، در حالی که پیامدهای آن برای افراد با توجه به جایگاه اجتماعی و اقتصادی متفاوت است. قطعی اینترنت برای برخی گروهها خسارت بسیار بیشتری به همراه دارد و اقشار فرودست و گروههای کوچک و محلی بیشترین آسیب را از این وضعیت میبینند. در نتیجه، دموکراسی نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. او با تاکید بر اینکه دموکراسی تنها به انتخابات و حق رای محدود نمیشود، گفت: دموکراسی به معنای امکان دیده شدن مطالبات، شکلگیری کنش جمعی و مشارکت در امور اجتماعی و سیاسی است و در چنین شرایطی جامعه مدنی از اساس با چالش مواجه میشود. راغب با اشاره به مفهوم «دموکراسی دیجیتال» توضیح داد: در حالی که ما همچنان درگیر بحثهای ابتدایی دموکراسی هستیم، بسیاری از کشورها درباره انواع دموکراسی از جمله دموکراسی دیجیتال گفتوگو میکنند. دموکراسی دیجیتال به معنای برگزاری انتخابات الکترونیکی نیست، بلکه به این معناست که جامعه مدنی بتواند به صورت روزمره در امور سیاسی و اجتماعی مشارکت داشته باشد. این جامعهشناس در ادامه با اشاره به مفهوم «اقتدارگرایی دیجیتال» گفت: اقتدارگرایی دیجیتال از دنیای آفلاین ریشه گرفته و در فضای آنلاین بازتولید شده است. در جوامع پیش از اینترنت، دیکتاتوری با زندان، سرکوب و حذف افراد اعمال میشد. اینترنت قرار بود این وضعیت را کنترل کند و فضایی آزادتر ایجاد شود، اما بعدها حکومتها نیز شیوههای کنترل این فضا را آموختند و پدیدههایی مانند اینترنت یا سیمکارت سفید شکل گرفت. او ادامه داد: اقتدارگرایی دیجیتال تنها به کاهش سرعت اینترنت یا اینترنت سفید محدود نیست، بلکه نظارت بر دادههای کاربران، سانسور و کنترل اطلاعات نیز بخشی از این مفهوم است. راغب با تاکید بر اینکه اینترنت امروز به زیرساخت تبدیل شده است، گفت: اگر آب را از مردم بگیریم، زندگی مختل میشود و اگر اینترنت را بگیریم، جامعه مدنی آسیب میبیند. اینترنت هزینه ارتباطات را کاهش داده و اگر این زیرساخت قطع شود، هزینه ارتباط افزایش پیدا میکند و کیفیت ارتباطات کاهش مییابد. او در پایان سخنان خود تاکید کرد: امروز موضوع اصلی، برابری ارتباطی است؛ یعنی زیرساخت و شرایط دسترسی باید به گونهای باشد که همه افراد امکان حضور، مشارکت و بیان نظر داشته باشند. در چنین شرایطی اینترنت دیگر صرفا یک موضوع فناورانه نیست، بلکه مسئلهای در حوزه عدالت اجتماعی است. در بخش دیگری از این نشست، زهرا علیپور، دبیر کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک تهران، با استناد به گزارشهای شش سال گذشته درباره وضعیت اینترنت ایران گفت: براساس این گزارشها، ایران در سال ۱۴۰۲ از نظر شاخص اختلال اینترنت رتبه ۹۹ از ۱۰۰، از نظر سرعت رتبه ۹۷ و از نظر محدودیت نیز رتبه ۹۹ را به خود اختصاص داده است و این وضعیت تا ششمین گزارش نیز ادامه داشته است. او ادامه داد: ایران و چین در میان محدودترین کشورهای جهان قرار دارند، اما تفاوت این دو کشور در کیفیت اینترنت است. چین با وجود محدودیتها از کیفیت و سرعت بالای اینترنت برخوردار است، اما ایران علاوه بر محدودیت، با کیفیت پایین شبکه نیز مواجه است. این آمارها نیز مربوط به زمانی است که هنوز اینترنت به طور کامل قطع نشده بود. دبیر کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک تهران تاکید کرد که قطعی اینترنت بر سرمایه اجتماعی نیز اثر گذاشته است، اما هنوز شاخص تجمیعی مشخصی برای سنجش این اثرات وجود ندارد. او ادامه داد: از اول دی ۱۴۰۳ تا ۱۵ خرداد ۱۴۰۴، ۶ هزار و ۲۲۴ رزرو توسط داوطلبان ثبت شد، اما این عدد در دوره مشابه به دو هزار و ۱۳ مورد کاهش یافت. همچنین تعداد رزروها در بازه ۱۹ تا ۳۱ فروردین از ۴۶۹ مورد در سال ۱۴۰۴ به ۱۰۵ مورد در سال بعد رسید که این کاهش به دلیل قطعی اینترنت رخ داد و خطر خودکشی را افزایش داد. مرادی با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه نیز گفت: در آن دوره برای حفظ ارتباط با کاربران از پیامرسان بله استفاده کردیم. قطعی اینترنت باعث شد سامانهای مردمنهاد مانند طعم گیلاس نه تنها در زمان قطع اینترنت با مشکل مواجه شود، بلکه پس از برقراری دوباره اینترنت نیز با کاهش مشارکت داوطلبان روبهرو شود. قطع اینترنت، محل تلاقی علم، فناوری و مسئولیت اجتماعی را از بین میبرد. مدیر اجرایی سامانه «طعم گیلاس» توضیح داد: برای تصمیمگیران شاید اینترنت تنها یک دکمه باشد، اما برای سامانهای مانند طعم گیلاس، اینترنت تنها روزنه ارتباط با انسانهاست و قطع آن میتواند فاصله میان زندگی و مرگ را کوتاهتر کند. وقتی اینترنت قطع میشود، افراد دی