کمبود آب شیرین به یکی از بزرگترین چالشهای قرن تبدیل شده است. همزمان با افزایش جمعیت، تشدید تغییرات اقلیمی و رشد مصرف آب، بسیاری از کشورها بیش از گذشته به فناوری نمکزدایی روی آوردهاند. اکنون کارشناسان معتقدند ترکیب فناوری آبشیرینکن با انرژی هستهای میتواند آینده امنیت آب جهان را متحول کند. به گزارش تجارت نیوز، تغییرات اقلیمی، رشد سریع جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش صنایع و افزایش مصرف آب باعث شده بحران کمبود آب شیرین به یکی از مهمترین دغدغههای دولتها و سازمانهای بینالمللی تبدیل شود. اگرچه بیش از ۷۰ درصد سطح کره زمین را آب پوشانده است، اما تنها ۲.۵ درصد از این منابع، آب شیرین محسوب میشود و بخش عمده همین مقدار نیز در یخچالهای طبیعی یا سفرههای آب زیرزمینی عمیق قرار دارد و دسترسی به آن آسان نیست. در چنین شرایطی، بسیاری از کشورها به دنبال راهکارهایی هستند که بتوانند منابع جدید آب آشامیدنی ایجاد کنند. یکی از مهمترین این راهکارها، نمکزدایی آب دریا و آبهای شور است؛ فناوریای که طی سالهای اخیر از یک راهحل محدود برای کشورهای خشک و بیابانی، به صنعتی راهبردی و رو به رشد در سطح جهان تبدیل شده است. بحران آب؛ تهدیدی که هر سال جدیتر میشود کارشناسان هشدار میدهند بحران آب دیگر تنها مربوط به کشورهای خشک خاورمیانه یا شمال آفریقا نیست، بلکه بسیاری از مناطق توسعهیافته جهان نیز با کمبود منابع آب روبهرو شدهاند. طبق برآوردها، مصرف جهانی آب طی دو دهه گذشته بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است؛ در حالی که افزایش دمای زمین، کاهش بارندگی و خشکسالیهای طولانیمدت باعث کاهش منابع آب شیرین در بسیاری از مناطق شده است. نمونهای از این وضعیت در تابستان ۲۰۲۶ مشاهده شد؛ زمانی که موج گرمای شدید بخش بزرگی از اروپا را فرا گرفت و کشورهایی مانند بریتانیا و فرانسه با افزایش بیسابقه تقاضای آب و اعمال محدودیتهای مصرف مواجه شدند. بانک جهانی نیز در گزارش خود که در اواخر سال ۲۰۲۵ منتشر شد، هشدار داد کاهش ذخایر آب شیرین همزمان با افزایش تقاضا، بسیاری از مناطق جهان را وارد مرحلهای کرده که از آن با عنوان «مناطق بسیار خشک» یاد میشود. نمکزدایی؛ صنعتی که به سرعت در حال گسترش است در گذشته، فناوری نمکزدایی بیشتر در کشورهای حاشیه خلیج فارس مورد استفاده قرار میگرفت، اما امروز این فناوری به یکی از ارکان امنیت آبی جهان تبدیل شده است. برآوردها نشان میدهد ارزش بازار جهانی نمکزدایی در سال ۲۰۲۵ بین ۲۴ تا ۲۸ میلیارد دلار بوده و پیشبینی میشود با نرخ رشد سالانه ۹ تا ۱۲ درصد، تا اوایل دهه ۲۰۳۰ به حدود ۶۵ میلیارد دلار برسد. در حال حاضر بیش از ۲۰ هزار کارخانه آبشیرینکن در دستکم ۱۵۰ کشور جهان فعالیت میکنند و هر سال بر تعداد این تأسیسات افزوده میشود. همزمان، پیشبینیهای سازمانهای بینالمللی نشان میدهد جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۹.۷ میلیارد نفر خواهد رسید؛ موضوعی که فشار بر منابع آب را بیش از پیش افزایش خواهد داد. خاورمیانه همچنان قطب صنعت آبشیرینکن جهان است کشورهای خاورمیانه همچنان بزرگترین استفادهکنندگان فناوری نمکزدایی هستند. در منطقه خلیج فارس، به دلیل محدود بودن منابع آب شیرین طبیعی، هزاران واحد آبشیرینکن در حال فعالیت هستند. تنها در این منطقه بیش از ۳۴۰۰ کارخانه نمکزدایی فعال است و عربستان سعودی نیز ظرفیت تولید آب شیرین خود را از ۵.۶ میلیون مترمکعب در روز در سال ۲۰۲۲ به حدود ۸.۵ میلیون مترمکعب در روز افزایش داده است. امروزه خاورمیانه و آفریقا بیش از نیمی از بازار جهانی نمکزدایی را در اختیار دارند. آبهای شور زیرزمینی؛ منبعی کمتر شناختهشده کارشناسان تأکید میکنند اقیانوسها تنها منبع نمکزدایی نیستند. در بسیاری از کشورها، آبهای زیرزمینی شور نیز ظرفیت بسیار بزرگی برای تولید آب آشامیدنی دارند. برای نمونه، در ایالات متحده بیش از ۳۰۰ کارخانه نمکزدایی آبهای زیرزمینی فعال است و بررسیهای سازمان زمینشناسی آمریکا نشان میدهد حجم آبهای شور زیرزمینی این کشور دستکم ۸۰۰ برابر میزان آب شیرینی است که هر سال از سفرههای زیرزمینی برداشت میشود. به دلیل شوری کمتر این منابع نسبت به آب دریا، هزینه و مصرف انرژی تصفیه آنها نیز پایینتر است. چرا نمکزدایی انرژی زیادی مصرف میکند؟ یکی از مهمترین چالشهای صنعت آبشیرینکن، مصرف بالای انرژی است. رایجترین فناوری امروز، اسمز معکوس (Reverse Osmosis یا RO) است که با استفاده از پمپهای فشار قوی، آب شور را از غشاهای بسیار ریز عبور میدهد و نمک و سایر آلایندهها را جدا میکند. این فناوری برای تولید هر مترمکعب آب شیرین به حدود ۲.۵ تا ۴ کیلوواتساعت برق نیاز دارد؛ در حالی که فناوریهای قدیمی حرارتی بین ۵ تا ۱۵ کیلوواتساعت انرژی مصرف میکردند. از سوی دیگر، هزینه برق حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد کل هزینه بهرهبرداری از کارخانههای نمکزدایی را تشکیل میدهد. چرا انرژی هستهای دوباره مورد توجه قرار گرفته است؟ کارشناسان معتقدند آینده صنعت نمکزدایی به نوع منبع انرژی وابسته خواهد بود. در حال حاضر بخش عمده کارخانههای آبشیرینکن جهان همچنان با گاز طبیعی، نفت یا زغالسنگ فعالیت میکنند و سهم انرژیهای پاک در این صنعت هنوز بسیار محدود است. در همین راستا، بسیاری از کشورها بار دیگر به استفاده از انرژی هستهای برای تأمین برق این تأسیسات روی آوردهاند. نیروگاههای هستهای میتوانند بدون وابستگی به شرایط جوی، به صورت شبانهروزی برق پایدار تولید کنند و برخلاف نیروگاههای خورشیدی و بادی، محدودیت ناشی از نبود تابش خورشید یا وزش باد را ندارند. کارشناسان همچنین به توسعه راکتورهای مدولار کوچک (SMR) اشاره میکنند؛ راکتورهایی با ظرفیت ۵۰ تا ۳۰۰ مگاوات که میتوانند در کنار کارخانههای آبشیرینکن نصب شوند و برق و حتی گرمای مورد نیاز آنها را تأمین کنند. اگرچه این فناوری هنوز در مقیاس تجاری به طور گسترده اجرا نشده، اما بسیاری ا
تجارت نیوز
تجارت نیوزتجارت نیوز