پروفسور کوکلبرگ گفت: الگوریتمهای هوش مصنوعی با ایجاد «حبابهای معرفتی»، از بین بردن مرز واقعیت و دروغ و ایجاد تقارننداشتن قدرت و دانش، عاملیت معرفتی شهروندان را تضعیف میکنند. به گزارش خبرگزاری مهر، سمپوزیوم بینالمللی «هوش مصنوعی، اخلاق و دموکراسی» به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اتریش (خانه حکمت ایرانیان، وین) با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته اروپایی، آمریکایی و ایرانی برگزار شد. در این سمپوزیوم مارک کوکلبرگ، فیلسوف فناوری و استاد دانشگاه وین، پروفسور دیوید جی. گانکل، استاد مطالعات ارتباطات دانشگاه ایلینوی شمالی آمریکا، دکتر امیر حر، دانشمند ارشد مؤسسه فناوری اتریش (AIT)، دکتر روحالله اسلامی، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد و رضا غلامی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و رایزن فرهنگی ایران در اتریش سخنرانان این رویداد علمی بودند. سایه روشنهای هوش مصنوعی بر سر دموکراسی پروفسور مارک کوکلبرگ استاد دپارتمان فلسفه دانشگاه وین و عضو پنل علمی مستقل هوش مصنوعی سازمان ملل متحد در بخش نخست ارائه خود تأکید کرد که مباحث مربوط به هوش مصنوعی باید از سطح دغدغههای اخلاقی رایج مانند حریم خصوصی، امنیت، سوگیری، آینده مشاغل و وضعیت اخلاقی موجودات غیرانسانی فراتر رود. وی با اشاره به چالشهای ناشی از مدلهای زبانی بزرگ (LLMs)، بیان کرد: این فناوریها پرسشهای بنیادینی درباره مفهوم نویسندگی، آموزش مهارتهای تفکر و مسائل حقوقی چون کپیرایت ایجاد کردهاند. به گفته وی، فناوری هرگز از نظر ارزشی و سیاسی خنثی نیست. از این رو، ما نیازمند گذر از «اخلاق هوش مصنوعی» به «فلسفه سیاسی هوش مصنوعی» هستیم تا بتوانیم تأثیر این فناوریها را بر مفاهیمی چون آزادی، برابری، عدالت و دموکراسی واکاوی کنیم. وی نسبت به خطر اقتدارگرایی در غرب هشدار داد و گفت: مشکل اصلی تسلط رباتها نیست، بلکه تمایلات توتالیتر در افراد و ابرشرکتها (مانند پرونده شرکت پالانتیر) است، پدیدهای که او از آن با عنوان «تکنو-فاشیسم» یاد میکند. این فیلسوف هشدار داد که هوش مصنوعی در حال فرسایش پایههای معرفتی و اعتماد اجتماعی دموکراسی است. الگوریتمها با ایجاد «حبابهای معرفتی»، از بین بردن مرز واقعیت و دروغ و ایجاد تقارننداشتنِ قدرت و دانش، عاملیت معرفتی (Epistemic Agency) شهروندان را تضعیف میکنند. وی تأکید کرد که راهحلهای صرفاً فناورانه کافی نیستند. جوامع نیازمند یک «رنسانس جدید» و یک پروژه روشنگری بر پایه «اومانیسم دیجیتال» هستند که شامل تغییرات فرهنگی، آموزش بینرشتهای و پرورش فضایل سیاسی با جهتگیری به سمت خیر عمومی باشد. کوکلبرگ با وامگیری از آرای جان دیویی یادآور شد که دموکراسی فراتر از یک سیستم حکومتی، در واقع یک «سبک زندگی مبتنی بر ارتباطات و تجربههای مشترک» است. پروفسور کوکلبرگ سخنان خود را با تأکید بر لزوم شکلگیری یک «حکمرانی جهانی» برای هوش مصنوعی به پایان برد. به عقیده وی، مسائلی چون سرعت بالای تغییرات فناوری (مانند هوش مصنوعی زاینده و عامل)، تمرکز قدرت در بازار، تأثیر بر حقوق کودکان و سلامت روان، و تکهتکه شدن ابزارهای نظارتی، نیازمند یک هماهنگی و سیاستگذاری یکپارچه در سطح بینالمللی است. نویسندگی در عصر هوش مصنوعی نیازمند بازاندیشی در نقش زبان است پروفسور دیوید گانکل، فیلسوف و پژوهشگر برجسته حوزه اخلاق فناوری و هوش مصنوعی، به بررسی مفهوم «لوگوسمحوری» (یعنی محور قرار دادن زبان و کلام در شناخت و بیان حقیقت) پرداخت و نشان داد که این مفهوم چگونه با مسئله نویسندگی در عصر هوش مصنوعی پیوند میخورد. وی تأکید کرد که در نگرش لوگوسمحور، زبان صرفاً وسیلهای برای ارتباط روزمره نیست، بلکه یکی از مهمترین پایههای شناخت، انتقال حقیقت و شکلگیری اندیشه به شمار میآید. بسیاری از جریانهای فکری غربی بر این باور بودهاند که انسان جهان را از طریق زبان میفهمد، دستهبندی میکند و درباره آن داوری میکند. بخش مهم این ارائه به نقش زبان در شکلگیری نویسندگی اختصاص داشت. گانکل یادآور شد در سنت لوگوسمحور، متن صرفاً مجموعهای از واژهها نیست، بلکه جلوهای از فرایند شناخت و بیان حقیقت است. از این منظر، نویسندگی با هویت، نیت، تجربه زیسته و مسئولیت فکری نویسنده پیوندی عمیق دارد. گانکل در ادامه سخنان خود به ظهور مدلهای زبانی هوش مصنوعی پرداخت و توضیح داد که این فناوریها بر پایه تحلیل، پردازش و تولید متن عمل میکنند. مدلهای زبانی با استفاده از حجم عظیمی از دادههای زبانی، الگوهای معنا، ساختارهای گفتاری و ارتباطات مفهومی را شناسایی و بازتولید میکنند. وی افزود که توانایی هوش مصنوعی در تولید متنهای روان و منسجم، مرزهای سنتی میان «نویسنده انسانی» و «متن تولیدشده توسط ماشین» را با پرسشهای تازهای مواجه کرده است. این تحول نشان میدهد که زبان در عصر هوش مصنوعی نه تنها ابزار ارتباط، بلکه ماده اصلی تولید محتوا و دانش در بسیاری از سامانههای هوشمند است. پروفسور گانکل خاطرنشان کرد که گسترش استفاده از هوش مصنوعی در تولید متن، پژوهشگران و فعالان حوزه فرهنگ و رسانه را با ضرورت بازاندیشی در مفهوم نویسنده روبهرو کرده است. در این شرایط، باید روشن شود که سهم خلاقیت انسانی، انتخاب آگاهانه واژهها، مسئولیت اخلاقی و قصد ارتباطی در فرایند تولید متن چگونه تعریف میشود. وی افزود که این موضوع در حوزههای مختلفی از جمله روزنامهنگاری، ادبیات، آموزش، پژوهش و تولید محتوای دیجیتال اهمیت دارد. استفاده از هوش مصنوعی میتواند فرایند نویسندگی را تسهیل کند، اما در عین حال پرسشهایی درباره اصالت متن، مالکیت فکری و اعتماد مخاطبان به محتوای تولیدشده ایجاد میکند. بررسی آینده تمدن انسانی در عصر هوش مصنوعی امیر حر، سومین سخنران، در ارائهای با عنوان «هوش مصنوعی، تکامل دانش بشر، فناوری و آینده تمدن انسانی» به بررسی روند تاریخی تکامل دانش انسانی و نقش هوش مصنوعی در آینده عل
مهر
مهرمهر