اقتصاد امارات فراتر از نفت، بر پایه چهار شریان حیاتی بنا شده است؛ شریانهایی که اختلال در آنها میتواند معادلات اقتصادی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. به گزارش مشرق، هرگاه سخن از قدرت اقتصادی امارات متحده عربی به میان میآید، معمولاً نگاهها به سمت برجهای بلند دبی، مراکز مالی بینالمللی و درآمدهای نفتی ابوظبی معطوف میشود؛ اما پشت این تصویر، شبکهای از زیرساختهای حیاتی قرار دارد که ستون اصلی نقش جهانی امارات را شکل داده است؛ بنادر عظیم، فرودگاههای بینالمللی، مناطق آزاد تجاری و مراکز لجستیکی که این کشور را به یکی از مهمترین گرههای تجارت، انرژی و حملونقل جهان تبدیل کردهاند. از همین رو، پس از هشدار یک مقام آگاه نیروهای مسلح درباره ضرورت تخلیه فرودگاههای دبی و ابوظبی و بنادر فجیره و جبلعلی در صورت گسترش درگیری، توجهها به اهمیت راهبردی این چهار نقطه جلب شد؛ چهار زیرساختی که نقش آنها فراتر از اقتصاد داخلی امارات است و بخشی از زنجیره تأمین منطقهای و بینالمللی به عملکرد آنها وابسته است. امارات طی سه دهه گذشته با سرمایهگذاری گسترده در حوزه لجستیک، حملونقل و تجارت، تلاش کرده است وابستگی خود به درآمدهای نفتی را کاهش داده و خود را به یک «هاب جهانی تجارت» تبدیل کند. نتیجه این سیاست، شکلگیری شبکهای یکپارچه از بنادر، فرودگاهها، مناطق آزاد، انبارها، مراکز توزیع و خطوط حملونقل چندوجهی است که امروز بخش مهمی از تجارت میان آسیا، اروپا و آفریقا را پوشش میدهد. جبلعلی؛ بزرگترین گره تجارت دریایی امارات در میان زیرساختهای اقتصادی امارات، بندر جبلعلی جایگاهی ویژه دارد. این بندر نه فقط بزرگترین بندر کانتینری خاورمیانه، بلکه یکی از مهمترین مراکز ترانشیپ و توزیع کالا در جهان به شمار میرود. ظرفیت اسمی این بندر حدود ۱۹.۴ میلیون TEU کانتینر در سال است و در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵.۵ میلیون TEU کانتینر در آن جابهجا شده است. جبلعلی از طریق بیش از ۱۸۰ خط کشتیرانی به صدها بندر در آسیا، اروپا، آفریقا و آمریکا متصل است و به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، یکی از حلقههای اصلی اتصال مسیرهای تجاری شرق و غرب محسوب میشود. اهمیت این بندر تنها به اسکلهها و کانتینرها محدود نیست. در کنار آن، منطقه آزاد جبلعلی (JAFZA) شکل گرفته که یکی از بزرگترین مراکز صنعتی، تجاری و لجستیکی منطقه است و هزاران شرکت بینالمللی در حوزه تولید، تجارت، خدمات و زنجیره تأمین در آن فعالیت میکنند. جبلعلی در واقع یک بندر صرف نیست؛ بلکه یک اکوسیستم اقتصادی کامل شامل بندر، منطقه آزاد، مراکز ذخیرهسازی، خدمات لجستیکی، شبکه حملونقل زمینی و ارتباط با فرودگاههای بینالمللی است. بخش مهمی از کالاهای وارداتی به امارات پس از ورود از مسیر جبلعلی، در مناطق آزاد پردازش، بستهبندی یا توزیع شده و سپس به بازارهای خاورمیانه، شرق آفریقا، جنوب آسیا و بخشهایی از آسیای مرکزی منتقل میشود. به همین دلیل، هرگونه اختلال در فعالیت این بندر میتواند نه فقط تجارت دریایی امارات، بلکه شبکه گسترده صادرات مجدد، فعالیت شرکتهای بینالمللی و مسیرهای توزیع منطقهای را تحت تأثیر قرار دهد. فجیره؛ دریچه امارات به اقیانوس هند و مرکز راهبردی انرژی دریایی در ساحل دریای عمان، بندر فجیره بهعنوان یکی از مهمترین گرههای انرژی و کشتیرانی امارات قرار گرفته است؛ بندری که قرار گرفتن آن در خارج از محدوده خلیج فارس، مزیت ژئوپلیتیکی ویژهای برای این کشور ایجاد کرده است. این موقعیت جغرافیایی باعث شده فجیره به یک مسیر جایگزین برای تجارت انرژی امارات تبدیل شود؛ بهگونهای که کشتیهای نفتکش و تجاری بدون نیاز به عبور از مسیرهای داخلی خلیج فارس و تنگه هرمز، میتوانند به این بندر دسترسی داشته باشند. نقش فجیره تنها به یک بندر تجاری محدود نیست، بلکه این منطقه به یکی از مراکز مهم زیرساختی انرژی در جهان تبدیل شده است و مجموعهای از فعالیتهای حیاتی شامل ذخیرهسازی نفت خام و فرآوردههای نفتی، سوخترسانی به کشتیها (Bunkering)، خدمات تعمیر و نگهداری شناورها و پشتیبانی دریایی از ناوگان تجاری را پوشش میدهد. فجیره در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین مراکز سوخترسانی دریایی جهان تبدیل شده است؛ منطقهای که هزاران فروند کشتی تجاری در طول سال برای تأمین سوخت، دریافت خدمات فنی و انجام عملیات پشتیبانی دریایی به آن مراجعه میکنند. ظرفیت گسترده مخازن ذخیرهسازی نفت و فرآوردههای نفتی در منطقه فجیره، در برخی برآوردها حدود ۱۸ میلیون مترمکعب اعلام شده است؛ ظرفیتی که این منطقه را به یکی از قطبهای مهم تجارت و نگهداری انرژی در سطح بینالمللی تبدیل کرده است. اهمیت فجیره برای امارات تنها به فعالیتهای بندری محدود نمیشود. بخشی از نفت تولیدی ابوظبی از طریق خط لوله به این منطقه منتقل میشود تا امکان صادرات آن از ساحل دریای عمان فراهم شود؛ اقدامی که با هدف کاهش وابستگی صادرات انرژی امارات به مسیرهای سنتی در خلیج فارس و افزایش انعطافپذیری شبکه صادراتی این کشور انجام شده است. به همین دلیل، فجیره را میتوان یکی از شریانهای حیاتی اقتصاد انرژی امارات دانست؛ نقطهای که در کنار نقش تجاری و دریایی، جایگاهی راهبردی در اتصال این کشور به شبکه جهانی انرژی و حملونقل دریایی پیدا کرده است. دبی؛ چهارراه هوایی جهان و حلقه اتصال تجارت جهانی فرودگاه بینالمللی دبی (DXB) بهعنوان یکی از مهمترین هابهای هوایی جهان، سالهاست جایگاه پرترددترین فرودگاه جهان در حوزه پروازهای بینالمللی را در اختیار دارد و به یکی از اصلیترین مسیرهای اتصال آسیا، اروپا و آفریقا تبدیل شده است. این فرودگاه در سال ۲۰۲۴ با جابهجایی حدود ۹۲.۳ میلیون مسافر، رکورد جدیدی در حجم تردد ثبت کرد. همچنین حجم بار هوایی منتقلشده از این فرودگاه به حدود ۲.۲ میلیون تن رسید؛ رقمی که نقش DXB را در زنجیره تأمین جهانی و تجارت بینالمللی برجسته میکند. شبکه گسترده پروازی فرودگاه دبی، حدود ۲۷۲ مقصد
مشرق
مشرقمشرق