مهدی حاجیوند، کارشناس اقتصاد ورزش- باشگاه ملوان بندرانزلی که این روزها با ابهام در وضعیت اسپانسر، هیاتمدیره و مدیرعامل خود مواجه است، حالا یکی دیگر از معدود منابع درآمدیاش را نیز از دست داده است. به گزارش تجارت نیوز، به تازگی فروشگاه رسمی باشگاه ملوان بندرانزلی به دلیل نداشتن پروانه کسب پلمب شده است؛ فروشگاهی که از طریق عرضه پیراهن رسمی، پوشاک و محصولات هواداری بخشی از درآمدهای تجاری باشگاه را تامین میکرد. این اتفاق شاید در ظاهر تنها تعطیلی یک واحد صنفی باشد، اما از منظر اقتصاد ورزش، به معنای از دست رفتن یکی از پایدارترین جریانهای درآمدی یک باشگاه فوتبال است؛ درآمدی که در فوتبال حرفهای جهان، پس از حق پخش، اسپانسرینگ و درآمد روز مسابقه، یکی از ارکان اصلی اقتصاد باشگاهها محسوب میشود. «قوی سپید انزلی»؛ باشگاهی با بیش از نیم قرن تاریخ باشگاه ملوان بندرانزلی در سال ۱۳۴۸ به همت زندهیاد بهمن صالحنیا تاسیس شد و به دلیل وابستگی اولیه به نیروی دریایی، لقب «قوی سپید انزلی» را به خود گرفت. این در حالی است که ملوان پرافتخارترین تیم شهرستانی فوتبال ایران محسوب میشود و سه قهرمانی جام حذفی، چندین نایبقهرمانی و دهها سال حضور در سطح نخست فوتبال ایران را در کارنامه دارد. علاوه بر این، باشگاه ملوان همواره به عنوان یکی از مهمترین مراکز استعدادیابی فوتبال ایران شناخته شده است؛ و بازیکنانی مانند سیروس قایقران، غفور جهانی، محمد احمدزاده، پژمان نوری، مازیار زارع، جلال رافخایی و دهها ملیپوش دیگر از این باشگاه به فوتبال ایران معرفی شدهاند. از سوی دیگر، هواداران ملوان از وفادارترین و پرشورترین هواداران فوتبال ایران به شمار میروند؛ هوادارانی که حتی در سالهای سقوط به لیگ دسته اول نیز تیم خود را تنها نگذاشتند و ورزشگاه زندهیاد سیروس قایقران همواره یکی از پرشورترین ورزشگاههای کشور بوده است. تعطیلی فروشگاهی که میتوانست الگوی فوتبال ایران باشد ملوان در آبان ۱۴۰۴ با افتتاح فروشگاه رسمی خود، به عنوان نخستین باشگاه فوتبال ایران وارد مسیر حرفهای فروش کالاهای دارای برند باشگاهی شد؛ اقدامی که در آن زمان با استقبال رسانهها روبهرو شد و بسیاری آن را الگوبرداری از باشگاههای بزرگ اروپایی دانستند. این فروشگاه علاوه بر عرضه حضوری، فروش اینترنتی پیراهن رسمی و محصولات هواداری را نیز آغاز کرد و هنوز وبسایت رسمی آن فعال است و محصولات فصل ۱۴۰۵-۱۴۰۴ را عرضه میکند. اما این روزها، طبق گزارش رسانهها این فروشگاه به دلیل نداشتن پروانه کسب پلمب شده است؛ موضوعی که پرسشهایی جدی درباره فرآیندهای حقوقی و مدیریتی باشگاه ایجاد میکند. مطابق آییننامه اجرایی ماده ۱۲ قانون نظام صنفی، فعالیت واحدهای صنفی مستلزم اخذ پروانه کسب است و ادامه فعالیت بدون این مجوز میتواند به تعطیلی واحد منجر شود. چرا تعطیلی فروشگاه ملوان مهم است؟ تعطیلی فروشگاه رسمی ملوان، نشانهای از شکنندگی ساختار اقتصادی باشگاههای ایرانی است؛ و در شرایطی که فوتبال جهان به سمت کاهش وابستگی به کمک مالکان و افزایش درآمدهای تجاری حرکت کرده، باشگاههای ایرانی هنوز برای حفظ سادهترین ابزارهای درآمدزایی نیز با چالشهای حقوقی و مدیریتی روبهرو هستند. این در حالی است که در فوتبال حرفهای جهان، فروش محصولات هواداری تنها فروش یک پیراهن نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد تجاری باشگاه برای تبدیل هوادار به مشتری دائمی است. بر این اساس باشگاههایی مانند منچستریونایتد، لیورپول، بارسلونا، رئال مادرید و بایرن مونیخ سالانه میلیونها دلار از طریق فروش پیراهن، پوشاک، لوازم جانبی، محصولات کودک، لوازم منزل و کالاهای کلکسیونی درآمد کسب میکنند. فروشگاههای رسمی این باشگاهها علاوه بر شعب فیزیکی، از طریق فروشگاههای اینترنتی به بازار جهانی متصل هستند و محصولات دارای مجوز رسمی (Official Merchandise) عرضه میکنند. در ایران، اگرچه محدودیتهای اقتصادی، تحریمها و ضعف نظام مالکیت معنوی امکان الگوبرداری کامل را دشوار کرده است، اما همین تجربه ملوان نشان داد ایجاد فروشگاه رسمی باشگاهها امکانپذیر است و حتی میتواند به یکی از منابع درآمد پایدار تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه زیرساختهای حقوقی و مدیریتی آن بهدرستی فراهم شود. فرصتهای درآمدی که ملوان هنوز در اختیار دارد با وجود مشکلات مالی، ظرفیت برند ملوان همچنان بسیار فراتر از وضعیت فعلی آن است. با توجه به پایگاه گسترده هواداری این باشگاه، چند راهکار عملی و متناسب با شرایط فوتبال ایران میتواند درآمدهای تجاری آن را افزایش دهد: توسعه فروش اینترنتی محصولات رسمی در سراسر کشور و ارسال سراسری تولید کالاهای متنوع با برند ملوان مانند لباس روزمره، کلاه، شال، ماگ، کیف، پرچم و لوازم مدرسه ایجاد طرح عضویت هواداری با دریافت حق عضویت سالانه و ارائه خدمات اختصاصی برگزاری رویدادهای امضای پیراهن و دیدار هواداران با بازیکنان همکاری با تولیدکنندگان بومی گیلان برای عرضه محصولات مشترک با برند ملوان فروش نسخههای ویژه و محدود پیراهن با امضای بازیکنان یا مناسبتهای تاریخی باشگاه راهاندازی موزه کوچک باشگاه در کنار فروشگاه رسمی برای افزایش بازدید و فروش استفاده از ظرفیت گردشگری بندرانزلی و منطقه آزاد انزلی برای عرضه محصولات به گردشگران داخلی در مجموع باید گفت ملوان با تاریخ، برند، هواداران و سرمایه اجتماعی خود، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از موفقترین باشگاههای تجاری ایران را دارد؛ اما تحقق این هدف، پیش از هر چیز به ثبات مدیریتی، رعایت الزامات قانونی و تدوین یک برنامه حرفهای برای اقتصاد باشگاه نیاز دارد. شاید پلمب فروشگاه رسمی، تلخ باشد، اما میتواند زنگ هشداری باشد که نشان دهد فوتبال ایران دیگر نمیتواند از کنار اقتصاد باشگاهی و درآمدهای تجاری به سادگی عبور کند. گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
