عراق و ترکیه توافقی برای افزایش صادرات نفت از خط لوله کرکوک-جیهان به ۷۵۰ هزار بشکه در روز امضا کردند اما این رقم حتی در صورت تحقق کامل، تنها ۲۱ درصد از صادرات ۳.۵ میلیون بشکهای این کشور پیش از بسته شدن تنگه هرمز محسوب میشود. وزارت نفت عراق امروز شنبه از سفر وزیر نفت این کشور، باسم محمد خضیر، به ترکیه برای امضای توافق موقت یکساله با هدف تداوم صادرات نفت خام عراق از طریق بندر جیهان خبر داد.سلیم الرکابی، سخنگوی وزارت نفت عراق، تأکید کرد که این توافق سهجانبه میان شرکت بازرگانی نفت عراق (سومو)، شرکت نفت شمال عراق و شرکت دولتی بوراش (BOTAŞ) ترکیه منعقد شده و مقدمهای برای توافقی جامع و بلندمدت در بخش انرژی خواهد بود. بر اساس این توافق، ظرفیت صادراتی ۷۵۰ هزار بشکه در روز تعیین شده، اما تحقق این میزان به بهبود شرایط امنیتی در منطقه کردستان عراق، بازگشت شرکتهای خارجی و ازسرگیری تولید در این منطقه وابسته است.قرارداد قبلی دو کشور که ۵۳ ساله بود، در تاریخ ۲۷ ژوئیه (۵ مرداد) منقضی شده بود. با وجود انقضای قرارداد، جریان نفت از طریق این خط لوله به دلیل اهمیت استراتژیک آن در پی بسته شدن تنگه هرمز ادامه یافته است و توافق جدید به صورت پسنوشته به تاریخ انقضای قرارداد قبلی بازگردانده خواهد شد. بحران صادرات نفت عراق پس از بسته شدن تنگه هرمز بر اساس دادههای رسمی، ظرفیت صادرات نفت عراق پیش از آغاز جنگ منطقهای در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز بوده که عمدتاً از طریق تنگه هرمز انجام میشده است . با بسته شدن این آبراه استراتژیک، صادرات دریایی عراق به شدت کاهش یافت و در ماه مه ۲۰۲۶ به حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد که تنها حدود ۸ درصد میانگین سال ۲۰۲۵ بوده است.بر اساس اعلام مشیر صالح، مشاور اقتصادی نخستوزیر عراق، درآمدهای نفتی این کشور از ۷ تا ۸ میلیارد دلار در ماه به حدود ۱.۵ میلیارد دلار کاهش یافته و زیان کل تا پایان ماه ژوئن ۲۰۲۶ بین ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار برآورد شده است.در این شرایط، خط لوله کرکوک-جیهان به عنوان تنها مسیر صادراتی فعال از طریق خشکی، نقشی حیاتی برای عراق ایفا کرده است. این خط لوله که از دهه ۱۹۷۰ فعالیت داشته و به طول ۹۸۶ کیلومتر میرسد، در حال حاضر روزانه حدود ۱۷۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام از شمال عراق به بندر جیهان ترکیه منتقل میکند. پروژههای جدید آمریکا برای دور زدن تنگه هرمز؛ وعدههایی با چالشهای فراوان در اقدامی همزمان، آمریکا با امضای قراردادها و مشارکتهای اقتصادی به ارزش حدود ۶۰ میلیارد دلار با عراق، از جمله همکاری با شرکت شورون و کنسرسیومی به رهبری قطر، به دنبال ایجاد شبکه خطوط لولهای است که وابستگی عراق به تنگه هرمز را کاهش دهد.پروژه جدید خط لوله «بصره-حدیثه-کرکوک-جیهان» که مورد حمایت جدی آمریکا قرار گرفته، یک مسیر کاملاً جدید و راهبردی است که میادین جنوبی عراق (بصره) را از طریق حدیثه در غرب عراق به کرکوک و سپس به بندر جیهان ترکیه و بندر بانیاس در سوریه متصل خواهد کرد.تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه در امور سوریه و عراق، با خوشبینی اعلام کرده که این پروژهها میتوانند ظرف دو سال، تنگه هرمز را برای صادرات نفت عراق به «یک موضوع فرعی» تبدیل کنند.با این حال، کارشناسان و تحلیلگران بینالمللی نسبت به تحقق این وعدهها تردید جدی دارند. گلدمن ساکس برآورد کرده که ساخت خطوط لوله در یک کشور حداقل دو سال و نیم زمان میبرد و پروژههایی که از دو یا چند کشور عبور میکنند، با چالشهای بسیار بیشتری مواجه هستند . همچنین کارشناسان معتقدند صادرات نفت از طریق خطوط لوله زمینی همچنان گرانتر و کمبازدهتر از حمل دریایی بوده و این زیرساختها در برابر حملات احتمالی آسیبپذیرند.کریستین رونزی، تحلیلگر مؤسسه رِین نتورک، نیز تأکید کرده که بعید است در ماههای آینده بهبود اقتصادی برای عراق حاصل شود و این کشور برای آینده قابلپیشبینی به شدت به تنگه هرمز وابسته خواهد ماند.
