اگر تنگه هرمز و باب‌المندب همزمان بسته شوند، چه می‌شود؟

به باور کارشناسان مسائل بین المللی، بسته شدن همزمان تنگههای هرمز و باب المندب در نتیجه جنگ افروزی آمریکا و ائتلاف سعودی در منطقه، فاجعه عمیقی برای اقتصاد جهانی به شمار می رود. به نقل از الجزیره، تنگه بابالمندب یکی از مهمترین آبراهههای اقتصادی و حیاتی در جهان محسوب میشود که تأثیر آن در منازعات منطقهای و بینالمللی، کمتر از قدرت نظامی نیست. این تنگه که عرض آن در باریکترین نقطه حدود ۳۰ کیلومتر است، میان یمن در آسیا و جیبوتی و اریتره در آفریقا ارتباط برقرار میکند و به عنوان یک حلقه اصلی، دریای سرخ را به خلیج عدن و دریای عرب، و در نهایت به کانال سوئز و دریای مدیترانه متصل میسازد. روزانه بین ۷ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور میکند. بابالمندب همچنین مسیر اصلی برای حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از تجارت جهانی به مقصد اروپا، آمریکا و بازارهای آسیایی است و حدود ۲۵ درصد از نیاز اروپا به گاز طبیعی مایع (LNG) را تأمین میکند. میزان تردد کشتیها از این تنگه سالانه حدود ۲۱ هزار فروند تخمین زده میشود که معادل ۵۷ کشتی در روز است و ارزش محمولههای عبوری از آن سالانه به حدود ۷۰۰ میلیارد دلار میرسد. الجزیره می افزاید که هرگونه اختلال در این تنگه، به ویژه اگر با توقف تردد در تنگه هرمز همزمان شود، میتواند منجر به یک بحران حملونقل جهانی گردد که زمان سفر بین آسیا و اروپا را از ۳۱ روز به ۴۱ روز افزایش داده و هزینه سفر برای یک کشتی کانتینری متوسط را بدون احتساب هزینههای اضافی از یک میلیون دلار به حدود ۱.۷ میلیون دلار برساند. پیامدهای بستن تنگه باب المندب عامر الشوبکی، کارشناس بازار بین المللی نفت و انرژی به الجزیره گفت که انصار الله ثابت کرده است که میتواند این تنگه را از نظر تجاری «ناامن» کنند که این نتیجه بسیار به بستن کامل تنگه نزدیک است. نیروهای مسلح یمن در چند سال اخیر بیش از ۱۰۰ حمله به کشتیها انجام داده و شرکتهای بزرگ را مجبور به تغییر مسیر از این آبراهه کردهاند؛ به طوری که جریان نفت از این تنگه از تقریباً ۹ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۳ به ۴ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. این وضعیت در تنگه بابالمندب مستقیماً بر کانال سوئز نیز تأثیر گذاشته است، بهگونهای که درآمدهای آن از ۱۰.۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به حدود ۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. همچنین تعداد کشتیهای عبوری از کانال نیز از بیش از ۲۶ هزار فروند به حدود ۱۳ هزار فروند تقلیل یافته که این امر مصر را از یکی از مهمترین منابع ارز خود محروم کرده و فشار بر بودجه و نرخ ارز پوند را افزایش داده است. محاصره گازانبری آبراهه های بین المللی نفت این کارشناس نفت بر این باور است که بزرگترین خطر زمانی رخ میدهد که هر دو تهدید (مسدود شدن تنگه هرمز و بابالمندب) با هم ترکیب شوند؛ چرا که پس از اختلال در ناوبری تنگه هرمز در پی آغاز تجاوز آمریکا و رژیم صهیونی به ایران، عربستان از خط لوله «شرق-غرب» برای انتقال نفت از مناطق تولید در شرق کشور به بندر ینبع در غرب (سواحل دریای سرخ) استفاده کرد تا بخشی از نفت خود را به بازارهای بینالمللی، بهویژه بازارهای آسیایی، برساند. الشوبکی می افزاید که ظرفیت خط لوله «شرق-غرب» در اوج بحران طی هفتههای اخیر، حدود ۴.۷ میلیون بشکه ترانزیت می شد که نیمی از آن به چین میرفت. نفت خروجی از بندر ینبع به سمت آسیا نیاز به عبور از بابالمندب دارد، لذا برگ برنده یمنی ها در بستن بابالمندب، میتواند یکی از مهمترین جایگزینهای عربستان برای دور زدن تنگه هرمز را با تهدید مواجه کند. به این ترتیب عربستان و سپس چین و مصر بزرگ ترین بازندگان بسته شدن تنگه هرمز هستند. الشوبکی در پایان نتیجه میگیرد که همزمانی بسته شدن تنگه هرمز و بابالمندب، دایره جنگ را گستردهتر کرده و منافع کشورهای مصر، عربستان سعودی، اروپا، چین، هند، ژاپن و کره جنوبی را مستقیماً در قلب این بحران قرار خواهد گرفت. زنجیره های تامین جهانی تحت تاثیر تنگه هرمز و باب المندب بر اساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد)، تغییر مسیر کشتیها از تنگه بابالمندب به سمت «دماغه امید نیک» تا اواسط سال ۲۰۲۴، تقاضای جهانی برای کشتیها را ۳ درصد و برای کشتیهای کانتینری را ۱۲ درصد افزایش داده است؛ این موضوع بیانگر فشار فزاینده بر ظرفیت پذیرش بنادر جهانی و افزایش قیمتهای حملونقل است. لوری هیتایان، کارشناس امور انرژی، اشاره کرد که تأثیر اصلیِ بستن این تنگه تنها محدود به نفت و گاز نیست، بلکه به سایر زنجیرههای تأمین نیز کشیده میشود؛ چرا که ایجاد محدودیت در بابالمندب، زمان رسیدن کالاها از آسیا به اروپا را به طور میانگین ۱۵ تا ۲۰ روز افزایش میدهد، هزینههای حملونقل را بالا میبرد و فشارهایی را بر اقتصاد کشورهای همسایه وارد میکند. در همین راستا، خبرگزاری «رویترز» هشدار داد که صرفِ «تهدید مداوم» به بستن تنگه باب المندب میتواند تجارت جهانی را فلج کند؛ زیرا افزایش حق بیمهها و تغییر ارزیابیهای ریسک نزد شرکتهای کشتیرانی، باعث میشود کشتیها مسیرهای طولانیتری را انتخاب کنند؛ امری که پیش از وقوع هرگونه حمله واقعی به تنگه، قیمتها را بالا برده و بر کالاها و مایحتاج اساسی تأثیر میگذارد. بنابراین، تنگه بابالمندب صرفاً یک نقطه جغرافیایی نیست، بلکه شریانی حیاتی برای انرژی و تجارت جهانی است و هرگونه تهدید برای بستن آن، شوکهای مستقیم به اقتصاد جهانی وارد می کند که فراتر از نفت، تمامی بخشهای حملونقل، تدارکات و تجارت بینالمللی را در بر میگیرد.