چرا طلا اینقدر گران شده است؟ در این گزارش، ۵ عامل اصلی اثرگذار بر قیمت اونس طلا، از عرضه محدود و خرید بانکهای مرکزی تا و تضعیف دلار را بررسی میکنیم. طلا همیشه یکی از مهمترین داراییهای امن جهان بوده، اما جهش قیمت آن در سالهای اخیر باعث شده این پرسش دوباره جدیتر مطرح شود: چرا طلا تا این اندازه گران است؟ بر اساس گزارش گلد سیلور (GoldSilver)، پاسخ این سؤال را باید در پنج عامل کلیدی جستوجو کرد؛ عواملی که از عرضه محدود طلا و نرخ بهره واقعی گرفته تا خریدهای گسترده بانکهای مرکزی، نوسانات دلار آمریکا و کاهش ارزش پولهای رایج را در بر میگیرند. در ادامه، این پنج عامل کلیدی را بررسی میکنیم؛ عواملی که مهمترین نقش را در تعیین قیمت طلا دارند و توضیح میدهند چرا این فلز گرانبها همچنان در نزدیکی سطوح تاریخی خود معامله میشود. عامل اول؛ کمیابی ذاتی، نخستین محرک قیمت طلا برآوردهای شورای جهانی طلا نشان میدهد کل طلایی که تاکنون در جهان استخراج شده، حدود ۲۲۰ هزار تن است. اگر تمام این طلاها ذوب و به یک مکعب تبدیل شوند، اندازه آن تنها حدود ۲۲ متر در هر ضلع خواهد بود؛ یعنی تقریباً به اندازه ارتفاع یک ساختمان ششطبقه. این حجم، تمام طلایی است که بشر در طول حدود پنج هزار سال استخراج کرده است؛ از شمش و سکه گرفته تا زیورآلات و ذخایر بانکهای مرکزی. در نگاه اول، ۲۲۰ هزار تن عدد بزرگی به نظر میرسد، اما در مقیاس اقتصاد جهانی چندان زیاد نیست. نکته مهمتر این است که عرضه جدید طلا بسیار آهسته رشد میکند. تولید جهانی معادن طلا در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۳,۶۷۲ تن رسید، اما همین مقدار فقط حدود ۱.۸ درصد به موجودی کل طلای جهان اضافه میکند. به بیان ساده، عرضه طلا برخلاف پولهای رایج، بهسرعت قابل افزایش نیست. همین محدودیت دائمی، یکی از پایههای اصلی ارزش طلاست. بانکهای مرکزی میتوانند با تصمیمهای پولی، حجم نقدینگی را در مدت کوتاهی افزایش دهند، اما هیچ دولت، شرکت یا فناوریای نمیتواند روند طبیعی شکلگیری طلا را سرعت ببخشد. عرضه طلا به طبیعت و ذخایر زمین وابسته است، نه به سیاستگذاری مالی یا چاپ پول. وقتی تقاضا برای داراییای بالا میرود که عرضه آن سالانه کمتر از ۲ درصد رشد میکند، فشار صعودی بر قیمت تقریباً اجتنابناپذیر میشود. بنابراین برای فهم اینکه چرا طلا تا این اندازه گران شده، باید دید در سالهای اخیر چه نیروهایی تقاضا برای این فلز گرانبها را افزایش دادهاند. عامل دوم؛ نرخ بهره واقعی و رقابت طلا با اوراق خزانه یکی از انتقادهای همیشگی به طلا این است که درآمد دورهای ندارد. طلا نه بهره میدهد، نه سود نقدی پرداخت میکند و نه مانند اوراق بدهی، سود منظم به دارنده خود میرساند. با این حال، همین ویژگی در شرایط خاص میتواند به نفع طلا عمل کند؛ البته اگر آن را با معیار درستی مقایسه کنیم. بسیاری از سرمایهگذاران طلا را با اوراق خزانهای مقایسه میکنند که مثلاً ۴ یا ۵ درصد بازده اسمی دارد و نتیجه میگیرند طلا بازنده است. اما این مقایسه کامل نیست. معیار درست، مقایسه طلا با «نرخ بهره واقعی» است؛ یعنی بازدهی اوراق پس از کسر اثر تورم. اگر یک دارایی ظاهراً ۵ درصد سود بدهد، اما تورم بخش زیادی از قدرت خرید آن را از بین ببرد، سود واقعی سرمایهگذار بسیار کمتر خواهد بود. وقتی نرخ بهره واقعی به سمت صفر حرکت میکند یا منفی میشود، اوراق بدهی دیگر نمیتوانند قدرت خرید سرمایهگذار را حفظ کنند. در چنین فضایی، طلا با وجود نداشتن سود دورهای، جذابتر میشود؛ چون هدف اصلی آن نه پرداخت بهره، بلکه حفظ ارزش دارایی در برابر کاهش قدرت خرید پول است. بررسی دادههای سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۵ توسط شرکت پیمکو نشان میدهد میان نرخ بهره واقعی و قیمت طلا رابطهای روشن وجود دارد. طبق این تحلیل، افزایش ۱۰۰ واحد پایهای نرخ بهره واقعی ۱۰ ساله، در گذشته با افت حدود ۱۸ درصدی قیمت واقعی طلا همراه بوده است. به عبارت دیگر، هرچه بازده واقعی اوراق بالاتر برود، جذابیت طلا کمتر میشود و هرچه این بازده کاهش پیدا کند، طلا بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. پس از بحران مالی ۲۰۰۸، سیاست نرخ بهره نزدیک به صفر در آمریکا باعث شد نرخهای بهره واقعی به محدوده منفی سقوط کنند. طلا نیز به این تغییر واکنش نشان داد و قیمت آن از حدود ۲۵۰ دلار در هر اونس در سال ۲۰۰۱ به بیش از ۱,۹۰۰ دلار در سال ۲۰۱۱ رسید. با این حال، از سال ۲۰۲۲ اتفاق متفاوتی رخ داد. نرخهای بهره واقعی بهشدت افزایش یافتند و بازده اوراق ۱۰ ساله TIPS تا میانه سال ۲۰۲۶ به حدود ۲ درصد رسید؛ سطحی که در گذشته معمولاً فشار نزولی بر قیمت طلا وارد میکرد. اما برخلاف انتظار، طلا به رکوردهای تاریخی جدیدی رسید. این به معنای بیاعتبار شدن مدل نرخ بهره واقعی نبود؛ بلکه نشان میداد نیروی بزرگتری وارد بازار شده که اثر نرخهای بهره بالا را خنثی کرده است. عامل سوم؛ خرید بانکهای مرکزی و تقویت تقاضا اگر قرار باشد تنها یک عامل را بهعنوان مهمترین تغییر ساختاری بازار طلا در سالهای اخیر معرفی کنیم، آن عامل خریدهای گسترده بانکهای مرکزی است. بر اساس دادههای شورای جهانی طلا، بانکهای مرکزی جهان از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ در هر سال بیش از هزار تن طلا خریداری کردهاند؛ رقمی که تقریباً دو برابر میانگین خرید سالانه آنها در دهه قبل است. ابعاد این خریدها زمانی بهتر مشخص میشود که آن را با میزان تولید معادن مقایسه کنیم. تولید جهانی طلا در سال حدود ۳,۶۰۰ تن است؛ بنابراین در اوج این روند، بانکهای مرکزی بهتنهایی نزدیک به ۳۰ درصد از کل طلای تازه استخراجشده جهان را جذب کردهاند. این یعنی پیش از آنکه سرمایهگذاران، صندوقهای قابل معامله (ETF) یا صنعت جواهرسازی وارد بازار شوند، بخش قابل توجهی از عرضه جدید طلا از چرخه معاملات خارج شده است. هرچند در سال ۲۰۲۵ سرعت خریدها اندکی کاهش یافت و بانکهای مرکزی در مجموع ۸۶۳ تن طلا خریدند، اما این رقم همچنان فاصله زیادی با میانگین سالانه
ارزدیجیتال
ارزدیجیتالارزدیجیتال