سه ماه نخست سال ۱۴۰۵، یکی از دورههای پرنوسان بازار کاغذ و مواد اولیه صنعت چاپ و نشربود؛ بازار هرچند با کمبود مواجه نبود، اما متاثر از تنشهای منطقهای، نوسانات نرخ ارز و رفتارهای سوداگرانه، افزایشهای کمسابقهای را تجربه کرد. سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، بازار مواد اولیه صنعت چاپ و نشر در بهار ۱۴۰۵، بیش از آنکه تابع سازوکارهای معمول عرضه و تقاضا باشد، تحت تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی و سیاسی قرار گرفت. جنگ، نوسانات ارزی و ابهام در فرآیند تأمین مواد اولیه، شرایطی را رقم زد که بسیاری از ناشران، چاپخانهها و تولیدکنندگان را با مشکلات جدی مواجه کرد. نخستین ماه سال جاری، با وجود آنکه بسیاری از فعالان صنفی از تکمیل بودن انبارهای واردکنندگان و بنکداران خبر میدادند، فضای بازار همچنان متأثر از نااطمینانیهای اقتصادی بود. توقف بسیاری از سفارشهای چاپی در ماههای پایانی سال گذشته و پیامدهای جنگ، موجب رکود و کاهش گردش مالی در این حوزه شده بود. در چنین شرایطی، قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی در ابعاد ۱۰۰ در ۷۰ سانتیمتر حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و در سایز ۶۰ در ۹۰ سانتیمتر حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان بود. مقوای گلاسه نیز کیلویی ۱۸۰ هزار تومان معامله میشد. فعالان بازار، معتقد بودند مشکل اصلی نه کمبود کالا، بلکه نبود شفافیت و نگرانی از آینده نرخ ارز است. همین مسئله موجب شده بود نه فروشندگان تمایل چندانی به عرضه داشته باشند و نه خریداران برای خرید تصمیم قطعی بگیرند؛ شرایطی که به تعبیر رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا، بازاری «گیج» را شکل داده بود. اردیبهشت؛ اوجگیری بحران و جهش قیمتها اردیبهشتماه را میتوان پُرالتهابترین مقطع بازار کاغذ در بهار ۱۴۰۵ دانست. تشدید تنشهای منطقهای و تأثیر آن بر بازار ارز، موجب شد قیمت مواد اولیه صنعت چاپ با سرعت قابل توجهی افزایش یابد. در هفتههای ابتدایی این ماه، قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی ۱۰۰ در ۷۰ به ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید و روند صعودی آن در ادامه تا مرز ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان نیز ادامه پیدا کرد. سایز ۶۰ در ۹۰ نیز به بیش از ۵میلیون تومان رسید. کاغذهای ۸۰ گرمی، زینک و سایر ملزومات چاپ نیز افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کردند و هزینه تمامشده تولید کتاب و محصولات چاپی به شدت افزایش یافت. کارشناسان، نوسانات نرخ ارز را مهمترین عامل این وضعیت میدانستند؛ موضوعی که موجب شد، قیمت برخی کالاهای وارداتی تا دو برابر افزایش پیدا کند. انتشار خبر کشف ۱۷۳ تن کاغذ احتکار شده در شورآباد کهریزک، بار دیگر بحث احتکار و ایجاد کمبود مصنوعی در بازار را به صدر اخبار آورد. رئیس اتحادیه فروشندگان کاغذ و مقوا نیز در این زمان از خودداری برخی تجار از عرضه کالا به دلیل نامشخص بودن وضعیت آینده بازار خبر داد و هشدار داده بود که افزایش قیمتها، شرایط فعالیت ناشران و چاپخانهها را بیش از پیش دشوار کرده است. در ادامه، افزایش مستمر قیمت مواد اولیه، بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط را با مشکلات اقتصادی جدی روبهرو کرد. برخی ناشران ناچار شدند تیراژ کتابها را کاهش دهند، قطع آثار را تغییر دهند و یا از کاغذهایی با گرماژ پایینتر استفاده کنند، در این ایام، فعالان این حوزه هشدار دادند که ادامه این روند میتواند به کاهش تنوع آثار منتشرشده، رکود بیشتر بازار نشر و افزایش فاصله اقشار کمدرآمد با کتاب و محصولات فرهنگی منجر شود. اواسط بهار، تأخیر در ورود برخی محمولهها، پیچیده شدن فرآیند ثبت سفارش و نبود امکان پیشبینی شرایط بازار، فضای روانی نامناسبی را در میان تولیدکنندگان و واردکنندگان ایجاد کرده بود. در این زمینه دبیر سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا تأکید کرد که کاغذ، چه از منظر فرهنگی و چه از نظر اقتصادی، باید در زمره کالاهای اساسی و استراتژیک قرار گیرد؛ چراکه علاوه بر حوزه نشر، بخش بزرگی از زنجیره بستهبندی و توزیع کالا نیز به این صنعت وابسته است. خرداد؛ آغاز بازگشت آرامش درحالی که اردیبهشت ۱۴۰۵ با رکوردهای قیمتی همراه بود، از اواخر این ماه و به ویژه خرداد، بازار به تدریج وارد فاز آرامتری شد. افزایش نظارت بر انبارها و بنگاهها، کشف موارد احتکار و مهمتر از همه کاهش نرخ ارز، موجب شد روند قیمتها نزولی شود. هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی در سایز ۷۰ در ۱۰۰ سانتیمتر که پیشتر به بیش از ۶میلیون تومان رسیده بود، در هفتههای پایانی خرداد به حدود ۴میلیون و ۷۰۰ هزار تومان کاهش یافت. قیمت سایز ۶۰ در ۹۰ نیز به حدود ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسید. اگرچه کاهش قیمتها در هفتههای پایانی خرداد، امیدهایی را برای بازگشت آرامش به بازار ایجاد کرده است، اما کارشناسان معتقدند تداوم این وضعیت در گرو ثبات نرخ ارز، تسهیل واردات مواد اولیه و افزایش شفافیت در زنجیره تأمین است. بررسی وضعیت بازار کاغذ در بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد که این بازار بیش از آنکه با کمبود واقعی کالا روبهرو باشد، از نااطمینانیهای اقتصادی و سیاسی، فضای روانی ناشی از تحولات منطقهای و مشکلات ساختاری در حوزه تأمین و واردات تأثیر پذیرفته است. به باور کارشناسان، بدون اتخاذ سیاستهای حمایتی و ایجاد ثبات در متغیرهای کلان اقتصادی، صنعت چاپ و نشر همچنان در معرض شوکهای قیمتی قرار خواهد داشت؛ شوکهایی که در نهایت هزینه آن را نهتنها فعالان این صنعت، بلکه مخاطبان کتاب و محصولات فرهنگی پرداخت خواهند کرد.
ایبنا
ایبناایبنا