اگر در هفتههای گذشته نگرانی معاملهگران بر احتمال اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز متمرکز بود، اکنون با تشدید تنشها در دریای سرخ و محدود شدن تردد کشتیهای عربستانی از بابالمندب، دومین شاهراه حیاتی انتقال انرژی جهان نیز به کانون بحران تبدیل شده و منجر به رشد قیمت نفت به ۹۴ دلار شده است. به گزارش همشهری آنلاین، کارشناسان معتقدند آنچه امروز قیمت نفت را بالا برده تنها کاهش احتمالی عرضه نیست، بلکه بازار ریسک اختلال در انتقال نفت از ۲ گلوگاه اصلی انرژی جهان را در قیمتها لحاظ کرده است. تنگه هرمز محل عبور حدود یکپنجم نفت جهان است و بابالمندب نیز حلقه اتصال دریای سرخ به اقیانوس هند و یکی از مهمترین مسیرهای تجارت انرژی و کالا به شمار میرود. هرگونه اختلال همزمان در این ۲مسیر زنجیره تأمین نفت را با نااطمینانی جدی روبهرو میکند و همین نگرانی موتور اصلی افزایش قیمتها شده است. بابالمندب؛ دردسر تازه ریاض عربستان طی سالهای گذشته برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز میلیاردها دلار در توسعه خط لوله شرق به غرب سرمایهگذاری کرد؛ خط لولهای که نفت را از میادین شرق این کشور به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند. هدف این پروژه آن بود که درصورت بروز بحران در هرمز صادرات نفت عربستان بدون نیاز به عبور از خلیجفارس ادامه یابد. اما اکنون معادله تغییر کرده است. اگر بابالمندب نیز برای کشتیهای عربستانی ناامن یا مسدود شود مزیت راهبردی بندر ینبع تا حد زیادی از بین میرود. نفتی که از طریق خط لوله به ساحل دریای سرخ میرسد برای صادرات به بازارهای آسیایی ناچار است از بابالمندب عبور کند و درصورت بسته بودن این تنگه عملا مسیر دریایی جایگزینی برای رسیدن به اقیانوس هند وجود ندارد. به بیان دیگر، پروژهای که قرار بود وابستگی عربستان به هرمز را کاهش دهد اکنون خود به گلوگاه دیگری وابسته شده است؛ گلوگاهی که امروز در مرکز تنشهای منطقه قرار دارد. اروپا؛ یک استثنا در معادله البته همه صادرات عربستان تحتتأثیر بابالمندب قرار نمیگیرد. نفتی که از بندر ینبع راهی بازارهای اروپایی میشود از مسیر شمال دریای سرخ و کانال سوئز عبور میکند و نیازی به عبور از بابالمندب ندارد، بنابراین درصورت بسته شدن کامل بابالمندب صادرات نفت عربستان به اروپا همچنان امکانپذیر خواهد بود هرچند افزایش هزینههای بیمه، تدابیر امنیتی و ریسکهای ناشی از جنگ میتواند هزینه حمل را بالا ببرد. اما وضعیت برای بازارهای آسیایی کاملا متفاوت است. مقصدهایی مانند چین، هند، ژاپن و کرهجنوبی تنها از طریق خروج از تنگه هرمز و بابالمندب قابل دسترس هستند و درصورت انسداد این تنگه صادرات نفت از ینبع به این بازارها با بنبست مواجه میشود. چرا نفت ناگهان جهش کرد؟ بازار نفت به آینده واکنش نشان میدهد نه صرفا به وضعیت امروز، حتی اگر هنوز کاهش محسوسی در صادرات نفت رخ نداده باشد احتمال اختلال در ۲ شاهراه اصلی انتقال انرژی معاملهگران را وادار میکند ریسک بیشتری را در معاملات خود لحاظ کنند. تنگه هرمز همچنان مهمترین مسیر صادرات نفت کشورهای حوزه خلیجفارس و بابالمندب نیز مسیر اتصال دریای سرخ به اقیانوس هند است. هرگاه هر دو مسیر همزمان در معرض تهدید قرار گیرند این نگرانی ایجاد میشود که بخشی از نفت جهان با تأخیر، افزایش هزینه یا حتی توقف صادرات روبهرو شود. همین انتظار، قیمتها را پیش از وقوع کمبود واقعی افزایش میدهد. نفت ۹۴ دلاری؛ زنگ خطر برای اقتصاد آمریکا هرچند آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است اما افزایش قیمت نفت الزاما به سود اقتصاد این کشور نیست. نخستین اثر نفت ۹۴ دلاری افزایش قیمت بنزین و سوخت در بازار داخلی آمریکاست؛ موضوعی که مستقیما بر هزینه زندگی خانوارها اثر میگذارد و میتواند دوباره تورم را تقویت کند. افزایش قیمت انرژی همچنین برنامههای فدرالرزرو برای کاهش نرخ بهره را با ابهام روبهرو میکند. در شرایطی که بانک مرکزی آمریکا امیدوار بود روند نزولی تورم ادامه پیدا کند رشد دوباره قیمت نفت میتواند این روند را متوقف کند و کاهش نرخ بهره را به تعویق بیندازد. از سوی دیگر صنایع حملونقل، هواپیمایی، پتروشیمی و بسیاری از واحدهای تولیدی آمریکا با افزایش هزینه انرژی روبهرو میشوند؛ موضوعی که در نهایت میتواند رشد اقتصادی این کشور را تحت فشار قرار دهد. اگرچه شرکتهای نفت شیل از نفت گران سود میبرند اما تجربه نشان داده که زیان ناشی از افزایش هزینه انرژی برای مصرفکنندگان و صنایع معمولا بیش از منافع حاصل برای تولیدکنندگان نفت است. بازار؛ چشمانتظار تصمیم میدان نبرد در شرایط کنونی قیمت نفت بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و نظامی گره خورده است. اگر تنشها میان ایران و آمریکا کاهش یابد و امنیت کشتیرانی در هرمز و بابالمندب دوباره برقرار شود بخشی از رشد اخیر قیمت نفت میتواند تخلیه شود اما اگر دامنه درگیریها گسترش یا محدودیت عبور نفتکشها از این ۲شاهراه ادامه یابد احتمال ورود نفت به کانال ۱۰۰ دلاری دور از انتظار نخواهد بود. در واقع بازار نفت امروز نه با کمبود واقعی عرضه، بلکه با نااطمینانی نسبت به امنیت دو مسیر از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان قیمتگذاری میشود؛ نااطمینانیای که میتواند در روزهای آینده همچنان مهمترین محرک بازار جهانی نفت باقی بماند.
