هر سال با رسیدن تاسوعا و عاشورا، ایران رنگ دیگری به خود میگیرد. در این دو روز، شهرها و روستاهای کشور تنها میزبان مراسم سوگواری نیستند بلکه به صحنه نمایش مجموعهای از آیینها بدل میشوند. به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه آگاه نوشت: آیینهای محرمی تنها مراسمی مذهبی نیستند؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه ایرانی به شمار میروند. بسیاری از آنها در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شدهاند و برخی نیز به دلیل ارزشهای هنری و مردمشناختی، مورد توجه پژوهشگران داخلی و خارجی قرار گرفتهاند. دهه نخست محرم را میتوان یکی از بزرگترین رویدادهای سالانه میراث ناملموس ایران دانست؛ رویدادی که در آن میلیونها نفر، نقش حافظان سنتهای چندصدساله را بر عهده میگیرند. در میان صدها رسم و آیین عاشورایی که در نقاط مختلف کشور برگزار میشود، برخی از آنها شهرتی ملی پیدا کردهاند و هر سال هزاران نفر را از شهرهای مختلف به سوی خود میکشانند. برخی دیگر اما همچنان در محدوده جغرافیایی خاصی باقی ماندهاند و کمتر در رسانهها مورد توجه قرار گرفتهاند و برخی نیز پا را فراتر از ایران گذاشته و در جهان شهرت دارند. مرور این آیینها، در واقع سفری است به بخشی از هویت فرهنگی ایران. اما قبل از سفر به هر کدام از این مقاصد باید شرایط سفر را نیز در نظر گرفت اینکه آیا پرواز در زمان مناسب پیدا خواهد شد یا نه. بلیت قطار وجود دارد یا امکان رزرو صندلی اتوبوس هست یا خیر. به همین دلیل شرکت در هر کدام از این مراسم باید برنامهریزی شده باشد. چون استقبال گسترده از آنها موجب میشود در زمان کوتاه آخر هفته حجم زیادی از عزاداران به این شهرها سفر کنند و به تبع آن، پیدا کردن بلیت و اتاق سخت خواهد شد. سرزمین نخلهای عزادار شاید هیچ آیین عاشورایی به اندازه نخلگردانی با نام یزد گره نخورده باشد. در روز عاشورا، میدان امیرچخماق یزد و بسیاری از حسینیههای شهرهای تفت، مهریز، اشکذر و میبد شاهد حرکت سازههای عظیم چوبی هستند که «نخل» نام دارند. نخل، سازهای بزرگ از چوب است که با پارچههای سیاه، آینه، شمشیر، خنجر، چراغ و نمادهای مختلف تزئین میشود. در روز عاشورا صدها نفر زیر تیرهای چوبی آن قرار میگیرند و سازه را بر دوش حمل میکنند. صدای نوحهخوانی، اشک عزاداران و حرکت آرام نخل، تصویری را خلق میکند که برای بسیاری از مردم نماد عاشورای ایرانی است. نخلگردانی به شکل کنونی از دوره صفویه در ایران رواج یافته است. این آیین از سنتهای کهن سوگواری ایرانی تاثیر پذیرفته و در طول زمان با فرهنگ عاشورا درآمیخته است. برخی نخل را نمادی از تابوت یا پیکر امام حسین (ع) میدانند. برای حضور در این مراسم، سفر به یزد در روز عاشورا بهترین گزینه است. دسترسی به این شهر از طریق پرواز، قطار و مسیرهای جادهای امکانپذیر است و بسیاری از گردشگران فرهنگی و مذهبی برنامه سفر خود را با زمان برگزاری این آیین هماهنگ میکنند به همین دلیل شهر یزد یکی از شلوغترین شهرها در این ایام است. اردبیل؛ طشتهایی به یاد فرات اگر یزد با نخل شناخته میشود، اردبیل را باید شهر طشتگذاری دانست. این آیین که در مساجد و حسینیههای استان اردبیل و بخشهایی از آذربایجان شرقی و غربی برگزار میشود، از مهمترین مراسم آغاز محرم در شمال غرب کشور به شمار میرود. در این مراسم، طشتهای آب با احترام و تشریفات خاصی وارد مسجد میشوند و عزاداران گرد آنها جمع میشوند. آب در فرهنگ عاشورا نمادی از تشنگی شهدای کربلا و محرومیت آنان از آب فرات است. به همین دلیل طشتگذاری یادآور یکی از مهمترین بخشهای روایت عاشورا محسوب میشود. بر اساس مطالعات مردمشناسی منتشرشده از سوی وزارت میراث فرهنگی، این آیین چندین قرن قدمت دارد و در طول نسلها به صورت شفاهی و عملی منتقل شده است. بسیاری از خانوادههای اردبیلی هنوز هم مشارکت در طشتگذاری را بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی خود میدانند. برای شرکت در این مراسم میتوان از طریق مسیر هوایی به اردبیل رسید. البته شهر اردبیل به تازگی به شبکه ریلی کشور نیز پیوسته است اما تعداد قطارها به این مقصد فراگیر نشده است. همچنین میتوان از مسیرهای جادهای استفاده کرد یا از تهران تا تبریز با قطار و سپس با اتوبوس به سمت اردبیل رفت. بهترین زمان حضور نیز روزهای ابتدایی ماه محرم است؛ زمانی که طشتگذاری در مساجد مختلف انجام میشود. زنجان، یک شهر عزادار نام زنجان در سالهای اخیر بیش از هر چیز با مراسم حسینیه اعظم گره خورده است. مراسمی که از آن به عنوان یکی از بزرگترین تجمعات عزاداری کشور یاد میشود و هر سال هزاران نفر از سراسر ایران برای شرکت در آن راهی زنجان میشوند. ریشه این مراسم به بیش از یک قرن پیش بازمیگردد. حسینیه اعظم زنجان در طول دههها به یکی از مهمترین مراکز عزاداری کشور تبدیل شده و مراسم عزاداری آن در روز هشتم محرم شهرتی جهانی دارد. اگرچه این حسینیه در ایام جنگ ۴۰ روزه اخیر دچار آسیبهای بسیار ناشی از حملات صهیونی و آمریکایی شد اما همچنان بیرق عزای حسینی از سوی این حسینیه برپاست. زنجان از طریق آزادراه تهران- زنجان، مسیر ریلی و شبکه حملونقل ریلی و جادهای به راحتی قابل دسترسی است. سوگواری با نوای خلیج فارس در جنوب ایران، محرم رنگ و بویی متفاوت دارد. سینهزنی بوشهری یکی از شناختهشدهترین آیینهای عزاداری جنوب کشور است که به دلیل ساختار منظم، نوحههای خاص و شیوه متفاوت عزاداری شهرت یافته است. در این مراسم عزاداران به صورت حلقههای منظم در کنار یکدیگر قرار میگیرند و با ریتمی هماهنگ به نوحهخوانی پاسخ میدهند. مراسم بوشهر نه تنها برای مردم منطقه اهمیت مذهبی دارد، بلکه از منظر موسیقی آیینی نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. بسیاری از نوحههای بوشهری دارای ساختارهای موسیقایی منحصربهفردی هستند که آنها را از دیگر مناطق کشور متمایز میکند. برای حضور در این مراسم میتوان از طریق پرواز به بوشهر یا مسیر زمینی اقدام کرد. قطار هنوز
مهر
مهرمهر