در طبیعت، بدن جانوران شکلهای بیشماری دارد؛ اما موجوداتی با فرم کاملا گرد بسیار نادر هستند. حیوانات در طبیعت با شکلهای بسیار متنوعی تکامل یافتهاند؛ از بدنهای کشیده و باریک حشرات گرفته تا جثه عظیم نهنگها. با وجود این تنوع گسترده، جانورانی که بدنی کاملا گرد یا نزدیک به یک کره داشته باشند، بسیار کمیاب هستند. پژوهشگران معتقدند دلیل این موضوع به تفاوتهای اساسی میان زندگی روی خشکی و در محیطهای آبی بازمیگردد. (Live Science) در نگاه اول، برخی جانوران مانند خرگوشها، پیکاها یا بعضی جوندگان کوچک ممکن است کاملا گرد به نظر برسند؛ اما این ظاهر بیشتر نتیجه پوشش ضخیم و پشمالوی بدن آنها است. اگر فرم واقعی اسکلت و ساختار بدنی این جانوران بررسی شود، مشخص میشود که فاصله زیادی با یک کره کامل دارند. چرا بدن کاملا گرد در خشکی نادر است؟ کریس لا، زیستشناس فرگشتی دانشگاه واشینگتن، توضیح میدهد که کره کمترین نسبت سطح به حجم را در میان شکلهای هندسی دارد. این ویژگی باعث میشود گرما با سرعت کمتری از سطح بدن خارج شود و به همین دلیل، برای جانوران کوچک در محیطهای سرد یک مزیت محسوب میشود. به همین دلیل بسیاری از حیوانات هنگام سرما یا احساس خطر، بدن خود را جمع میکنند تا سطح تماس کمتری با محیط داشته باشند. برای مثال، جوجهتیغی و آرمادیلو هنگام دفاع از خود به شکل توپ درمیآیند تا بخشهای آسیبپذیر بدنشان کمتر در معرض حمله قرار گیرد. بااینحال، داشتن چنین شکلی بهصورت دائمی روی خشکی مشکلات زیادی ایجاد میکند. بدن کروی باعث کاهش سرعت حرکت، دشوار شدن فرار از شکارچیان و افزایش فشار روی اندامهای حرکتی میشود. کریس لا در اینباره میگوید: اگر همیشه بدن گردی داشته باشید، تحرک خود را از دست میدهید و شکارچیان راحتتر شما را شکار میکنند. گردترین جانور خشکیزی کدام است؟ اگر جانورانی را که فقط در شرایط خاص خود را گرد میکنند هم در نظر بگیریم، خرخاکی گلولهای یکی از معروفترین نمونهها است. این موجود کوچک هنگام احساس خطر بدن خود را کاملا جمع میکند و به شکل یک توپ درمیآید. اما اگر شکل طبیعی بدن معیار باشد، برخی قورباغههای بارانی و سوسکهایی مانند کفشدوزک از گردترین جانوران خشکی به شمار میروند. البته حتی این موجودات نیز کاملا کروی نیستند؛ برای نمونه، کفشدوزک در بخش زیرین بدن خود سطحی صاف دارد که به حرکت آسانتر کمک میکند. چرا دریا محل زندگی جانوران گردتر است؟ محیط دریایی شرایط متفاوتی دارد. نیروی شناوری آب باعث میشود وزن بدن کمتر احساس شود و جانوران بتوانند شکلهای حجیمتر و گردتری داشته باشند؛ بدون اینکه مانند خشکی با مشکل حرکت روبهرو شوند. یکی از نمونههای جالب در این زمینه، ماهی لامپساکر (Lumpsucker) است. این ماهی کوچک بدنی تقریبا کروی دارد و در بخش زیرین بدنش مجهز به اندامی شبیه بادکش است که به کمک آن میتواند به سنگها و سطوح زیر آب بچسبد. بدن گرد و زرهمانند این ماهی نیز نقش دفاعی دارد و باعث میشود شکارچیان نتوانند بهراحتی آن را ببلعند. کارلی ای. کوهن، پژوهشگر بیومکانیک، درباره این ویژگی میگوید: هیچکس نمیتواند یک سیب را یکباره قورت بدهد؛ باید از آن گاز بگیرد. این ماهی هم زره دارد و گاز گرفتنش بسیار سخت است. گردترین حیوان جهان؛ یک توتیای دریایی عجیب با وجود نمونههای مختلف، دانشمندان برخی گونههای توتیای دریایی از جنس Histocidaris را نزدیکترین جانوران زنده به یک کره کامل میدانند. توتیاهای دریایی برخلاف بیشتر جانوران که تقارن دوطرفه دارند، از تقارن پنجپرتویی برخوردارند. اگر خارهای بلند آنها کنار گذاشته شود، بدن برخی از این موجودات تقریبا شکل یک کره کامل دارد. لوران فورمری، زیستشناس رشد در رصدخانه اقیانوسشناسی بانیولسور-مر فرانسه، میگوید این نوع تقارن به جانور کمک میکند محیط اطراف خود را از همه جهت بررسی کند و بدون نیاز به تغییر جهت بدن، واکنش نشان دهد. او این جانوران را چنین توصیف میکند: آنها شبیه یک چشم و مغز بزرگ خزنده هستند و از همه جهت اطلاعات دریافت میکنند. شکل گرد همیشه بهترین انتخاب طبیعت نیست اگرچه بدن کروی در شرایطی مانند حفظ گرما یا محافظت در برابر شکارچیان مزایایی دارد، اما برای بسیاری از جانوران یک محدودیت بزرگ محسوب میشود. حرکت دشوارتر، کاهش سرعت و آسیبپذیری بیشتر در برابر شکارچیان باعث شده است این شکل در میان حیوانات خشکیزی رواج پیدا نکند. در مقابل، محیطهای آبی امکان تکامل بدنهای گردتر را فراهم کردهاند. به همین دلیل، زمانی که صحبت از گردترین موجودات زنده جهان میشود، باید نگاه خود را از خشکی به اعماق دریا تغییر دهیم؛ جایی که جانورانی مانند لامپساکر و توتیاهای دریایی نشان میدهند طبیعت تا چه اندازه میتواند به یک شکل هندسی کامل نزدیک شود.
