گزارشی از بحران هزینه درمان برای خانوارهای ایرانی در روزهایی که هزینه درمان از دخل خانوار جلو زده، مردم برای دندان، دارو، تراپی و حتی ویزیت پزشک، از ماههای بعدشان قرض میگیرند. درمان دیگر همیشه با نسخه و نوبت شروع نمیشود؛ گاهی با «اعتبار فعال کن»، «۴ قسطه پرداخت کن» و «کد تخفیف ویزیت» شروع میشود. از دندانپزشکی و فیزیوتراپی تا رواندرمانی، روانپزشکی، دارو، آزمایش در منزل و ویزیت آنلاین. بازار سلامت در ایران آرامآرام دارد شبیه بازار خرید موبایل و لوازم خانگی میشود؛ امروز درمان کن، از ماه بعد تسویه کن. مسئله فقط رشد چند استارتاپ یا تبلیغ چند کلینیک نیست؛ مسأله کم شدن نقدینگی خانوارهاست، جایی که بیمار برای درد امروز ناچار است از درآمد ماه بعدش قرض بگیرد. دکتر! کمتر حساب نمیکنید؟ در مطبها، بخشی از گفتوگوها دیگر فقط درباره درد، نسخه و آزمایش نیست؛ درباره تخفیف هم هست. بیمار بعد از ویزیت، کنار منشی میایستد و آرام میپرسد: «ویزیت آزاد حساب میشه؟ بیمه چیزی کم نمیکنه؟ نمیشه یه مقدار کمتر بگیرید؟» در بعضی مطبها بیمار همانجا چانه میزند، نه از سر عادت بازار، بلکه از سر ناچاری. بیماری که آمده متخصص قلب، پوست، زنان یا روانپزشک، پیش از اینکه نسخه را بگیرد، ذهنش درگیر این است که آیا پول دارو هم میرسد یا نه. برای پزشک هم این وضعیت ساده نیست. بخشی از پزشکان میگویند بیمارانی را میبینند که ویزیت میشوند، اما آزمایش، عکس، دارو یا جلسه بعد را عقب میاندازند. در درمانهای ادامهدار، این عقبانداختن خطرناکتر است؛ بیمار فیزیوتراپی را نیمهکاره رها میکند، تراپی را بعد از دو جلسه قطع میکند یا دارو را نصفه مصرف میکند تا دیرتر تمام شود. این همان جایی است که فقر نقدینگی، آرامآرام تبدیل به فقر درمان میشود. درمان در ۱۴۰۵؛ بیآمار اما پُرهزینه آمار سالانه هزینه درمان در سبد خانوار برای ۱۴۰۵ هنوز منتشر نشده، اما آخرین داده رسمی نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ بهداشت و درمان ۸.۷ درصد از هزینه خانوارهای شهری و ۹.۸ درصد از هزینه خانوارهای روستایی را به خود اختصاص داده بود. تازهترین نشانههای تورمی هم نشان میدهد فشار درمان در سال ۱۴۰۵ کمتر نشده است؛ تورم سالانه کشور در خرداد ۱۴۰۵ به ۶۲ درصد رسیده و در اردیبهشت همین سال، تورم ماهانه گروه بهداشت و درمان ۲۳.۱ درصد گزارش شده بود؛ عددی که توضیح میدهد چرا درمان برای بسیاری از خانوارها از یک هزینه معمولی، به بدهی ماهانه تبدیل شده است. در رواندرمانی، این فشار حتی عریانتر دیده میشود. روایتهای رایج میان مراجعان شبیه این است: «میتونم هزینه این جلسه رو آخر ماه بدم؟»، «حقوقم دهم واریز میشه، میشه دو جلسه رو با هم حساب کنم؟»، «فعلا هفتهای یک بار نمیتونم، ماهی دوبار میام.» رواندرمانی قرار است جایی برای حرف زدن از اضطراب، فرسودگی و فشار زندگی باشد، اما خود هزینه جلسه گاهی به یکی از همان اضطرابها تبدیل میشود. در شبکههای اجتماعی هم همین حس دیده میشود؛ کاربری مینویسد که برای مراجعه به روانشناس باید اول حساب کند این ماه اجاره، قسط، دارو و خورد و خوراک چقدر میشود؛ بعد اگر چیزی ماند، نوبت تراپی بگیرد. یکی دیگر با کنایه میگوید «سلامت روان هم شده کالای لوکس». این جملهها شاید آمار رسمی نباشند، اما تصویر دقیقی از زندگی روزمره میدهند: آدمها فقط برای خرید کالا وام نمیگیرند؛ برای دوام آوردن هم دنبال تخفیف و قسطاند. دندانپزشکی؛ اولین ویترین درمان قسطی دندانپزشکی پررنگترین ویترین این تغییر است. خدماتی مثل ایمپلنت، ارتودنسی، عصبکشی، کامپوزیت و لمینیت مدتهاست برای بسیاری از خانوادهها هزینه سنگین دارد و حالا در تبلیغات کلینیکها و پلتفرمها با عبارتهایی مثل «پرداخت اقساطی»، «بدون ضامن»، «بازپرداخت چندماهه» و «وام دندانپزشکی» دیده میشود. برای نمونه، پلتفرمی از دندانپزشکی اقساطی با بازپرداخت ۳ تا ۱۲ ماهه نوشته، کلینیکی دیگر از خدمات دندانپزشکی اقساطی با بازپرداخت ۲ تا ۲۴ ماهه نام برده است. در فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و توانبخشی، بیمار معمولا با یک جلسه خوب نمیشود. درمان باید تکرار شود و همین تکرار، هزینه را سنگین میکند. بخشی از بیماران بعد از چند جلسه درمان را قطع میکنند؛ نه چون دردشان تمام شده، چون پولشان تمام شده است اما پشت این تبلیغها یک واقعیت ساده ایستاده است: درد دندان منتظر حقوق ماه بعد نمیماند. کسی که دندانش عفونت کرده یا باید عصبکشی کند، نمیتواند همیشه درمان را عقب بیندازد. بنابراین قسطی شدن برای او هم فرصت است، هم علامت هشدار؛ فرصت از این جهت که درمان را ممکن میکند، هشدار از این جهت که هزینه ضروری زندگی به بدهی ماههای بعد منتقل شده است. داروی چهار قسطه؛ نسخه هم اعتباری شد قسطی شدن فقط به دندان محدود نمانده است. در داروخانههای آنلاین و سرویسهای اعتباری، خرید برخی داروها، مکملها و محصولات سلامتمحور با پرداخت مرحلهای عرضه میشود. این بخش از ماجرا حساستر است، چون دارو کالای قابل تعویق نیست. فرد یا خانوادهای که باید دارو را تهیه کند، نمیتواند همیشه منتظر بهتر شدن وضعیت مالی بماند. وقتی دارو هم قسطی میشود، یعنی فشار هزینهها از کالاهای مصرفی عبور کرده و به ضروریترین بخش زندگی رسیده است. درمان تخفیفی در اپها؛ از پزشک عمومی تا روانشناس در کنار قسطی شدن، درمان تخفیفی هم رشد کرده است. اپلیکیشنها و سایتهای سلامت حالا برای ویزیت آنلاین پزشک، روانشناس، روانپزشک و متخصصان مختلف، کد تخفیف و پیشنهادهای دورهای دارند. این تخفیفها از یک طرف دسترسی را برای بخشی از مردم آسانتر میکند؛ مخصوصا برای کسی که وقت مراجعه حضوری ندارد یا هزینه رفتوآمد و ویزیت حضوری برایش سنگین است. اما از طرف دیگر، وقتی درمان وارد منطق «کد تخفیف»، «اولین مشاوره ارزانتر» و «کمپین سلامت» میشود، یک سوال مهم شکل میگیرد: آیا مردم دارند راحتتر درمان میشوند، یا فقط دارند ارزا
