از کلئوپاترا تا خرم‌سلطان؛ ۱۰ ازدواجی که تاریخ اروپا را زیر و رو کرد

از روابط بدنامی که جرقه اصلاحات مذهبی را زدند تا عشقهای ممنوعهای که سنتهای چندین قرن را در هم شکستند، این ازدواجهای جنجالی حقیقتاً این پرسش را مطرح میکنند که آیا عشق واقعاً بر همه چیز پیروز است؟ قرنها بود که ازدواجهای سلطنتی توسط اشراف طراحی میشد، پاپها برای آنها استراتژی میچیدند، یا در مواردی نادر، به نام عشق رقم میخوردند. اکثر این پیوندها دقیقاً مانند مهرههای شطرنج برای ثروتمندتر شدن، محافظت و پایداریِ یک پادشاهی، سلسله یا امپراتوری برنامهریزی میشدند. با این حال، هنوز هم پیش میآمد که کنیزکان به مقام سلطانه (همسر سلطان) میرسیدند، ملکهها پادشاهان خود را ترک میکردند و عشقی ابدی به جنونی دیوانهوار بدل میشد. از روابط بدنامی که جرقه اصلاحات مذهبی را زدند تا عشقهای ممنوعهای که سنتهای چندین قرن را در هم شکستند، این ازدواجهای جنجالی حقیقتاً این پرسش را مطرح میکنند که آیا عشق واقعاً بر همه چیز پیروز است؟ ۱. کلئوپاترا و مارک آنتونی عاشقانه افسانهای کلئوپاترای هفتم (۶۹ تا ۳۰ پیش از میلاد) و مارک آنتونی (۸۸ تا ۳۰ پیش از میلاد) به پایانِ سه هزار سال حاکمیت مصر انجامید، زمینهساز ظهور امپراتوری روم شد و شکسپیر را مجذوب خود کرد. پس از دیدار این دو در سال ۴۱ پیش از میلاد، آنها رابطهای پرشور و علنی را آغاز کردند که جهان باستان را به رسوایی کشاند. کلئوپاترا که معشوقه پیشینِ ژولیوس سزار بود، در پی حفظ استقلال مصر در برابر قدرتِ رو به گسترش روم بود. به همین ترتیب، آنتونی نیز بهشدت در تلاش بود تا قدرت خود را در برابر رقیب سرسخت و همتای حکومتیاش، یعنی اکتاویان، تحکیم بخشد. این دو در سال ۳۷ پیش از میلاد، با وجود اینکه آنتونی همچنان در عقدِ اوکتاویا، خواهرِ اکتاویان، بود، طی مراسمی باشکوه ازدواج کردند. در سال ۳۴ پیش از میلاد، آنتونی پادشاهی ارمنستان را فتح کرد و سرزمینهای آن را میان فرزندان خود و کلئوپاترا تقسیم نمود و به جای رم، در اسکندریه جشن گرفت. بدتر از آن، آنتونی سزاریون، پسرِ کلئوپاترا و سزار، را وارث برحق رم اعلام کرد. اکتاویان نیز با تبلیغات عمومی، آنتونی را بدنام کرد و مدعی شد که کلئوپاترا با جادو و افسون، او را از رم دور کرده است. اکتاویان پس از آنکه آنتونی در سال ۳۲ پیش از میلاد، اوکتاویا را طلاق داد، رسماً علیه کلئوپاترا اعلام جنگ کرد. او در سال ۳۱ پیش از میلاد، ضربهای مهلک بر این زوج در «نبرد آکتیوم» وارد آورد و آنان را وادار به فرار کرد. هنگامی که اسکندریه محاصره شد، کلئوپاترا در مقبره خود پنهان شد و خبر دروغین خودکشیاش را برای آنتونی فرستاد. آنتونی که از اندوهِ بسیار درهم شکسته بود، با خنجر به خود ضربه زد و او را نزد کلئوپاترا بردند. کلئوپاترا نیز برای آنکه از تحقیر و اسارت در امان بماند، همین راه را در پیش گرفت و احتمالاً در ۱۲ اوت سال ۳۰ پیش از میلاد، با مسموم کردن خود، به زندگیاش پایان داد. مرگ او به سلسلهی بطلمیوسی و جمهوری روم پایان داد و به اکتاویان این امکان را داد که قدرت را یکپارچه کند و به «آگوستوس»، اولین امپراتور روم، تبدیل شود. ۲. ژوستینین و تئودورا از امپراتوری بیزانس ازدواج میان تئودورا (حدود ۴۹۰/۵۰۰ تا ۵۴۸ میلادی) و ژوستینین یکم (۴۸۳ تا ۵۶۵ میلادی)، قوانین رومی را بازنویسی کرد و سلطه امپراتوری روم شرقی (بیزانس) را تحکیم بخشید. ژوستینین در سال ۵۲۵ میلادی با انتخاب معشوقهاش که پیشتر بازیگر بود، به عنوان همسر و همرأی خود، هنجارها را درهم شکست. او که شیفته زیبایی، هوش و ذکاوت تئودورا شده بود، قانونی ۵۰۰ ساله را که ازدواج بین بازیگران و طبقه اشراف را منع میکرد، دور زد. درعوض، با صدور یک فرمان امپراتوری، قانون را اصلاح کرد و به اینگونه ازدواجها در صورتی که بازیگر سبک زندگی پیشین خود را اصلاح میکرد، رسمیت بخشید. سپس، او تئودورا را به مقام اشرافی (پاتریسین) ارتقا داد تا بتواند قانوناً با او ازدواج کند. با وجود خشم خانواده و اشراف، ازدواج آنها به نیروی پویایی از قدرت امپراتوری تبدیل شد. این زوج که به عنوان حاکمان برابر و محرم اسرار یکدیگر شناخته میشدند، قوانین روم را تدوین کردند که سرآغازِ حقوق مدنی مدرن بود، و پروژههای عظیم عمرانی مانند «ایاصوفیه» را بنیان نهادند. تئودورا به دلیل سیاستهای جسورانه و بیرحمیاش بدنام شد. زمانی که ژوستینین در جریان شورشهای «نیکا» در سال ۵۳۲ میلادی قصد فرار داشت، تئودورا او را وادار کرد که بماند، بجنگد و دستور قتلعام ۳۰ هزار شورشی را صادر کند. با این حال، همعصران او، مانند تاریخنگار «پروکوپیوس قیصریهای»، هرگز ظهور او به قدرت را نپذیرفتند و به آن احترام نگذاشتند. درعوض، روایات آنها تصویر او را اهریمنی جلوه داد و با خلق داستانهای سخیف و اغراقآمیز، شخصیت او را به عنوان یک دیوِ شهوتران و تشنه قدرت تخریب کرد. در واقعیت، ژوستینین حتی پس از مرگ تئودورا نیز او را میستود و هرگز همسر دیگری اختیار نکرد. میراث او همچنین در تعهدش به حمایتهای قانونی و خودمختاری زنان تثبیت شده است. برای مثال، او فحشای اجباری را ممنوع کرد، روسپیان را آزاد ساخت و مراکز بازپروری برای آنان، قربانیان تجاوز و زنان بیخانمان بنا کرد. ۳. الینور آکیتن و هنری دوم انگلستان پیوند میان الینور آکیتن (۱۲۰۴-۱۱۲۲) و هنری دوم (۱۱۸۹-۱۱۳۳) سلسلهی پلانتاژنه را پدید آورد و انگلستان را به یک قدرت عظیم در قرون وسطی تبدیل کرد. با این حال، ازدواج آنها با یک رسوایی بزرگ آغاز شد. پیش از ازدواجشان در سال ۱۱۵۲، الینور همسر و ملکه لوئی هفتم، پادشاه فرانسه بود. اما پس از ۱۵ سال زندگی مشترک، نداشتن پسر، خصومت دوجانبه و چندین مورد ربودن او توسط خواستگاران مشتاق، الینور ازدواجشان را فسخ کرد و تنها ظرف دو ماه با هنری ازدواج نمود. آنها با هم امپراتوری آنژوین را تأسیس کردند و دوکنشین موروثی او، آکیتن، که نیمی از فرانسه قرون وسطی را در بر میگرفت، به قلمروهای انگلیس