دفتر «اودسا، شهر ادبیات یونسکو» در تازهترین برنامه خود برای معرفی تجربههای ادبی شهرهای عضو این شبکه جهانی، به سراغ اوکایامای ژاپن رفته است؛ شهری که در آن ادبیات تنها یک هنر نیست، بلکه ابزاری برای شنیدن صداهای خاموش، التیام زخمهای پنهان و گشودن راهی برای بیان جهان درونی کودکان به شمار میرود. به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از اودسا ژورنال، ادبیات گاه از مرز کتاب و صفحه فراتر میرود و به مکانی برای همدلی، گفتوگو و بازسازی زندگی بدل میشود. این همان رویکردی است که در شهر اوکایامای ژاپن شکل گرفته و اکنون از سوی دفتر «اودسا، شهر ادبیات یونسکو» به عنوان نمونهای الهامبخش از پیوند میان ادبیات و حمایت اجتماعی معرفی شده است. در مرکز این روایت، «ریه موراناکا»، نویسنده ژاپنی ادبیات کودک، قرار دارد؛ نویسندهای که در قالب پروژهای با عنوان «یوموهومو» با خانه کودکان «میسونو کودومو نو ایه» همکاری میکند. این طرح با مشارکت شهرداری اوکایاما، نهادهای رفاهی و مراکز دانشگاهی شکل گرفته و میکوشد از ادبیات به عنوان بستری برای رشد عاطفی و خلاقیت کودکان بهره بگیرد. کودکان ساکن این مرکز، به دلیل شرایط دشوار خانوادگی امکان زندگی در کنار خانوادههای خود را ندارند. در چنین فضایی، خواندن داستان و نوشتن شعر به ابزاری برای بیان احساسات، کشف هویت فردی و بازآفرینی جهان درونی آنها تبدیل شده است. هدف این برنامه آموزش قواعد شعر یا پرورش شاعران حرفهای نیست؛ بلکه فراهم کردن فضایی امن برای یافتن کلمات و تبدیل آنها به پلی میان کودک و جهان پیرامون اوست. یکی از نمونههای منتشرشده در این پروژه، شعری از «آئویی»، دانشآموز کلاس سوم ابتدایی، است. در این شعر، کودکی از اردکی سخن میگوید که در آسمان شناور است و آرامآرام به بستنیای نزدیک میشود که در پیش روی او قرار دارد. تصویری ساده و خیالانگیز که در نگاه نخست بازیگوشانه به نظر میرسد، اما در لایههای پنهان خود سرشار از ظرافت و تخیل کودکانه است. ریه موراناکا در یادداشتی درباره این اثر مینویسد که شعر آئویی با لحنی آرام و تصویری مینیمال، جهانی از حرکتهای ظریف و احساسات ناگفته را در خود جای داده است. اردکی که تنها در آسمان شناور است، میان خاطره و مشاهده معلق میماند؛ گویی تصویری گذرا از ذهن کودک جدا شده و در آسمان جای گرفته است. به باور موراناکا، دقت کودک در توصیف جایگاه بستنی و اردک، نشانه نوعی نگاه منظم و حساس به جهان است. همچنین نزدیک شدن تدریجی اردک به بستنی، نوعی رابطه آرام و بیاجبار را به تصویر میکشد؛ نزدیکیای که نه از سر شتاب، بلکه از دل کنجکاوی و میل به ارتباط شکل میگیرد. در پایان شعر، روایت از آسمان فراتر میرود و به فضای بیکران کیهان میرسد؛ گویی نگاه کودک نیز همزمان گستردهتر میشود. همین گسترش افق، یکی از مهمترین ویژگیهای این تجربه ادبی است؛ تجربهای که نشان میدهد حتی سادهترین واژههای یک کودک میتوانند دریچهای به سوی جهانی بزرگتر بگشایند. پروژه «شعر در شهرهای ادبیات» بخشی از همکاری میان شهرهای عضو شبکه شهرهای ادبیات یونسکو است و با هدف ایجاد پیوندهای فرهنگی میان جوامع مختلف اجرا میشود. در این میان، صدای کودکان اوکایاما یادآور این حقیقت است که ادبیات، پیش از آنکه هنر کلمات باشد، هنر شنیدن و دیده شدن است؛ فرصتی برای آنکه جهان را بار دیگر از نگاه کودکی تماشا کنیم.
ایبنا
ایبناایبنا