سرویس جهاد و مقاومت مشرق- دکتر مصباحالهدی باقری کنی (۱۳۵۵–۱۴۰۴)، پژوهشگر، مدرس دانشگاه و از چهرههای علمی و فرهنگی کشور، از خانوادهای شناختهشده و ریشهدار در عرصه علم و دین بود. وی فرزند آیتالله محمدباقر باقری کنی، برادرزاده آیت الله مهدوی کنی و داماد رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز بود. با وجود این جایگاه خانوادگی، زندگی علمی و اجتماعی او همواره با پرهیز از شهرت، دوری از حاشیه و اهتمام به فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی شناخته میشد. او با انتخاب آگاهانه مسیر علم و تحقیق، بخش عمده عمر خود را صرف تدریس، پژوهش، نظریهپردازی در حوزه مدیریت، توسعه نهادهای علمی و فرهنگی و تربیت نسل جوان پژوهشگر کرد و از ورود به عرصههایی که میتوانست برای او قدرت، ثروت یا موقعیتهای اجرایی گستردهتری فراهم آورد، پرهیز نمود. آنچه دکتر باقری کنی را از بسیاری از نخبگان همعصر خود متمایز میکرد، تنها جایگاه علمی یا خانوادگی او نبود؛ بلکه منش اخلاقی، تواضع کمنظیر، ادب، سعهصدر، ارتباط صمیمانه با دانشجویان و اهتمام به رشد استعدادهای جوان بود. او همواره میکوشید میان دانشگاه، نخبگان علمی و نظام حکمرانی کشور پیوندی مؤثر برقرار کند و با نگاهی مسئولانه، دانش را در خدمت پیشرفت علمی و فرهنگی جامعه قرار دهد. شهادت او، اگرچه جامعه علمی کشور را از حضور یکی از پژوهشگران فرهیخته و کمادعا محروم ساخت، اما فرصت بازخوانی الگویی از نخبگی مسئول را نیز فراهم آورد؛ الگویی که در آن دانش، اخلاق، تعهد، فروتنی و خدمت به جامعه در کنار یکدیگر معنا مییابند. یادداشت حاضر تنها ادای احترام به یک استاد دانشگاه نیست، بلکه تلاشی است برای معرفی و تبیین شخصیتی که میتواند برای نسل جوان دانشگاهی و پژوهشگران کشور، نمونهای الهامبخش از پیوند میان علم، فضیلت اخلاقی و مسئولیت اجتماعی باشد. در تاریخ علم و فرهنگ، ماندگاری انسانها بیش از آنکه محصول جایگاههای رسمی و مسئولیتهای اداری باشد، حاصل نوع زیستن آنان است. بسیاری از مدیران با پایان مسئولیتهای خود از حافظه جامعه کنار میروند، اما اندیشمندانی که اخلاق را با دانش، تواضع را با نخبگی، و مسئولیت اجتماعی را با پژوهش پیوند میزنند، به الگویی ماندگار برای نسلهای بعد تبدیل میشوند. دکتر مصباحالهدی باقری کنی از همین سنخ شخصیتها بود؛ دانشمندی که زندگی علمی خود را نه بر محور شهرت، بلکه بر مدار اثرگذاری، تربیت انسان و تولید اندیشه سامان داد. یادکرد او صرفاً ادای احترام به یک پژوهشگر نیست؛ بلکه بازخوانی الگویی از نخبگی مسئول در جمهوری اسلامی ایران است؛ الگویی که نشان میدهد میتوان در اوج برخورداری از ظرفیتهای اجتماعی و امکان حضور در عالیترین سطوح مدیریتی، آگاهانه مسیر علم، پژوهش و تربیت نسل آینده را برگزید. نکات ذیل، چکیدهای از محورهای قابل ذکر در خصوص شخصیت علمی و اخلاقی این نخبه مسئول در حد آشنایی محدود من با ایشان است : نخبگی مسئول؛ چارچوبی برای فهم شخصیت علمی و اخلاقی برای تحلیل شخصیت دکتر باقری کنی، میتوان از مفهوم نخبگی مسئول بهره گرفت؛ مفهومی که در آن، نخبه صرفاً صاحب دانش یا مهارت نیست، بلکه مسئولیتی تاریخی در قبال جامعه، فرهنگ و آینده بر عهده دارد. در این الگو، نخبگی بر چهار ستون استوار است: تولید دانش، فضیلت اخلاقی، تربیت انسان و تعهد اجتماعی. ویژگی برجسته دکتر باقری کنی جمع کردن این چهار مؤلفه در کنار یکدیگر بود. او علم را از اخلاق جدا نمیدانست، پژوهش را از مسئولیت اجتماعی منفک نمیدید و دانشگاه را صرفاً محل انتقال اطلاعات تلقی نمیکرد، بلکه آن را کانون پرورش انسانهای اندیشمند میدانست. دانشمند بودن؛ فراتر از تخصص در ادبیات جامعهشناسی علم، میان متخصص و دانشمند تفاوتی اساسی وجود دارد. متخصص میتواند در حوزهای خاص مهارت داشته باشد، اما دانشمند کسی است که افقهای تازهای برای اندیشیدن میگشاید، مسئلههای جدید را صورتبندی میکند و جامعه را به تأمل وادار میسازد. آنچه از فعالیتهای علمی دکتر باقری کنی برمیآید، نشان میدهد که دغدغه او صرفاً انجام پژوهش یا انتشار مقاله نبود؛ بلکه تلاش میکرد پژوهش را به ابزاری برای فهم بهتر مسائل فرهنگی و مدیریتی کشور تبدیل کند. نگاه او به مدیریت، نگاهی صرفاً اداری و تکنیکی نبود؛ مدیریت را عرصهای برای اندیشیدن، نظریهپردازی، ساماندهی عقلانی نهادها و ارتقای سرمایه انسانی میدانست. از این منظر، او بیش از آنکه مدیر سازمان باشد، معمار اندیشه بود؛ اندیشمندی که میکوشید میان دانش، فرهنگ و حکمرانی پلی پایدار برقرار کند. انتخاب علم بر قدرت یکی از مهمترین ابعاد شخصیت او، انتخاب آگاهانه پژوهش به جای قدرت بود. برای کسی که امکان حضور در مسئولیتهای مهم اجرایی و بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی و مدیریتی وجود داشت، ماندن در فضای دانشگاه، پژوهش و تربیت دانشجو، تصمیمی معمولی نبود؛ بلکه انتخابی مبتنی بر ارزشهای معرفتی و اخلاقی بود. او میتوانست مدیری موفق و برخوردار باشد، اما اندیشمند بودن را برگزید؛ میتوانست سازمان اداره کند، اما انسان ساخت؛ میتوانست به دنبال انباشت سرمایه اقتصادی باشد، اما سرمایه فکری و انسانی را برگزید. این انتخاب، نشاندهنده آن است که علم برای او نه وسیلهای برای ارتقای موقعیت فردی، بلکه رسالتی برای خدمت به جامعه بود. تواضع؛ فضیلت بنیادین نخبگی اگر بخواهیم تنها یک ویژگی را به عنوان شالوده شخصیت اخلاقی دکتر باقری کنی معرفی کنیم، بیتردید آن ویژگی تواضع است. تواضع او نه رفتاری تشریفاتی، بلکه بخشی از هویت علمیاش بود. هرچه بر دانش او افزوده شد، بر فروتنیاش نیز افزوده شد. همین ویژگی موجب شد که دانشجویان، پژوهشگران و همکاران علمی، او را نه در جایگاه دستنیافتنی یک استاد، بلکه به عنوان همراهی دلسوز و راهنمایی امین بشناسند. در فضای دانشگاهی که گاه رقابتهای علمی به فاصلههای انسانی میانجامد، او با اخلاق، ادب و احترام متقابل، محیطی برای گفتوگو، هماندیشی و رشد مشترک فراهم می
مشرق
مشرقمشرق