معمای شهادت خلبانی که ارتش عراق از او می‌ترسید؛ سرنوشت پراسرار قهرمان فراموش شده علی اقبالی دوگاهه

چرا پیکر یکی از نخبهترین خلبانان اف-۵ ارتش، پس از دو دهه در دو نقطه مختلف از خاک عراق پیدا شد؟ آیا او برای جلوگیری از اسارت، خود را به آشیانه دشمن کوبید یا در آسمان هدف قرار گرفت؟ از رتبهی اول در پایگاههای آمریکا تا پاکسازیهای پس از انقلاب و بازگشتی حماسی در سال ۵۹. این روایت، بازخوانی زندگی و شهادت علی اقبالی دوگاهه است. مردی که نقشهای برای «فلج راهبردی ارتش عراق» کشید و خود به یک راز ابدی تبدیل شد. بیتران، علی غفوری: علی اقبالی دوگاهه، یکی از خلبانان جوان و بسیار خوشفکر ارتش ایران در دهه ۵۰، مردی اهل رودبار بود که از کودکی به همراه خانواده به تهران آمد و در ۱۸ سالگی استخدام نیروی هوایی شد. اقبالی از معدود خلبانانی است که به دلیل سواد بالای هوایی، آشنایی کامل به زبانهای مختلف و قدرت طراحی، خیلی زود مورد توجه نظامیان ایرانی و آمریکایی قرار گرفت. در سال ۱۳۴۸، در بین ۴۰۰ دانشجوی آمریکایی، اروپایی و ایرانی در پایگاه هوایی ویلیامز ایالت آریزونا به رتبه اول دست یافت. با وجود علاقه افسران آمریکایی، به ایران بازگشت و در بهمن ۴۸ به عنوان خلبان اف-۵ انتخاب شد. پیشرفت شگفتانگیز او در پستهای معلم خلبانی، اطلاعات، فرماندهی و طراحی عملیات، در ۲۵ سالگی او را به عنوان نفر برگزیدهبرای دوره کارشناسی تفسیر عکسهای هوایی و مدیریت اطلاعات و عملیات راهی آمریکا کرد. سقوط از اوج؛ دوران پاکسازی در سال ۱۳۵۷ وی به عنوان یک افسر نخبه نیروی هوایی به درجه سرگردی رسید. اقبالی از این نظر نیز به عنوان جوانترین سرگرد نیرو معروف شد. اما پیروزی انقلاب در بهمن همان سال و نفوذ نیروهای تندرو و چپگرا در تصمیمگیریها موجب شد که او نیز در لیست پاکسازیها قرار گیرد. بازگشت داوطلبانه در روزهای سخت جنگ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با حمله دشمن به ایران، علی اقبالی دوگاهه از جمله کسانی بود که داوطلبانه به ارتش بازگشت و مورد استقبال فرمانده نیرو، سرهنگ خلبان جواد فکوری قرار گرفت. فکوری که در ماههای تابستان همان سال به دلیل بیاعتمادی برخی انقلابیون نتوانست جلوی اخراج و تعدیل نیروی هزاران پرسنل زیردستش را بگیرد، در عصر روز ۳۱ شهریور با بهدست گرفتن اوضاع، بلافاصله به تمامی فرماندهان پایگاههای دهگانه دستور داد که به هیچ کمک داوطلبانه ای «نه» نگوید و بهویژه خلبانان را به کار بگیرند. نقشه «فلج راهبردی» ارتش عراق شب همان روز حمله عراق، علی اقبالی و ۵ خلبان بزرگ دیگر به پایگاه تبریز رفتهو به گروههای آماده پرواز پیوستند. خلبانان جوانتر میگویند هنگامی که جت فالکون حامل این ۶ خلبان بر باند نشست و این ۶ مرد که بین آنها قهرمانان آکروجت و خلبانان باتجربهای نظیر اقبالی بودند پیاده شدند، همگی روحیهای تازه گرفتند. اقبالی بلافاصله با مراجعه به دفتر سرهنگ مرتضی فرزانه، فرمانده پایگاه دوم تبریز، طرحهای برنامهریزی شدهدر سالهای ۵۵ و ۵۶ را به شکل شفاهی به او گفت. وی تأکید کرد که باید به سمت «فلج راهبردی ارتش عراق» حرکت کنیم و وظیفه پایگاه دوم شکاری، حمله به یکسوم شمالی عراق است. مکانهایی مانند منابع انرژی، پایگاههای اصلی تدارکاتی نیروی زمینی، نابودسازی مخازن اصلی، تلمبهخانهها و دو پایگاه قدرتمند هوایی موصل و کرکوک. تخصص در شناسایی و حمله به اهداف حساس فرزانه که خود یکی از بهترین خلبانان اف-۵ بود، خیلی زود پی برد که دانش تخصصی اقبالی در سطحی بالاتر از پایگاه آنها است و بهتر است اقبالی به تهران برود و برای فکوری و تیم فرماندهی عملیات ارتش کار کند. ولی اقبالی قبول نکرد و درخواست کرد که در جدول پروازها قرار گیرد و چند روز بعد به تهران برود. فردای همان روز، اقبالی لیدری یک دسته ۴-فروندی را بر عهده گرفت و در قالب حمله موسوم به ۱۴۰-فروندی به شمال عراق حمله کرد. او همچنین از روز سوم نبرد، پس از هر پرواز تجارب خود را از مکانهای مورد حمله در اختیار فرماندهان میگذاشت. تخصص او شناخت اهداف از ارتفاع بالا بود. او در آمریکا آنقدر عکس از اهداف زمینی دیده و با افسران جنگدیده آمریکایی سروکله زدهبود که میتوانست حتی به عنوان یک خلبان شکاری، نقش یک خلبان شناسایی را نیز ایفا کند. شفیع حسینپور، خلبان سابق پایگاه تبریز، درباره آن روزها میگوید: یکی از کارهای مهم اقبالی طراحی نحوه حمله به اهداف از پیش اعلام شده ادارهدوم ستاد ارتش بود. یکی از این اهداف، کارخانه عظیم مهماتسازی سلیمانی تعیین شد که بهشدت محافظت میشد. روز ۱۷ مهر، اقبالی یک نقشه دقیق برای چگونگی حمله به این مجموعه کارخانه که در گودی قرار داشت تعریف کرد و در یک دسته ۴-فروندی، فردای آن روز با حملهای سنگین بخشهای اصلی کارخانه را از بین بردند. آخرین ماموریت: رادارهای متحرک موصل از هفته دوم نبرد، با کاهش فشار ارتش عراق، اقبالی نیز تصمیم گرفت بیشتر به تهران برود و در کنار شخص فرمانده نیرو، سرهنگ فکوری، نظرات خود را به دیگران منتقل کند. این رفتوآمدها ادامه داشت تا آنکه در ۳۰ مهر مجدداً به تبریز بازگشت. مشخص شد که رادارهای متحرک اصلی شمال عراق باید زده شوند تا این کشور قادر به پوشش کامل خاک خود در برابر هواپیماهای ایرانی نباشد. سرگرد علی اقبالی دوگاهه صبح زود روز اول آبان تصمیم گرفت خودش و ستوان یکم حسینپور در یک دسته دو-فروندی به این رادار متحرک در موصل حمله کنند. قرار شد اگر این هدف در دسترس نبود، به هدف دوم که پایگاه العقره در شرق این استان است حمله کنند. با آغاز حمله معلوم شد که ماموریت از قبل لو رفته است. دو خلبان به سمت هدف ثانویه رفتند و علیرغم غافلگیری کامل دشمن، گویا رادار متحرک مورد نظر، موفق به شناسایی دو خلبان شده و یک اسکرمبل به سمت آنها حرکت کرد. چنانکه میدانیم اف-۵ جنگندهای با رادار ضعیف و فاقد علائم هشداردهنده قوی است. به همین دلیل ما از نحوه شهادت سرگرد جوان ارتش اطلاع دقیقی نداریم. «شفیع، من را زدند…»؛ لحظات تکاندهنده شهادت علی اقبالی دوگاهه شفیع حسینپور به عنوان نزدیکترین خلبان در ه