ویتامینی که برای سالمندان حیاتی است + علائم کمبود آن

بدن روزانه به مقدار بسیار کمی ویتامین B۱۲ نیاز دارد، اما کمبود همین میزان اندک میتواند با خستگی، فراموشی و اختلالات عصبی همراه شود. تحقیقات تازه از نقش پررنگ این ویتامین در حفظ انرژی و سلامت سالمندان پرده برداشتهاند. به گزارش همشهری آنلاین، دو میکروگرم؛ مقداری آنقدر ناچیز که حتی از یک ذره کوچک نمک خوراکی هم سبکتر است. با این حال، بدن یک فرد بالغ تقریباً به همین میزان ویتامین B۱۲ در روز نیاز دارد تا بتواند گلبولهای قرمز خون را تولید کند، از سلامت اعصاب محافظت کند و در ساخت DNA نقش خود را ایفا کند. سلامت نیوز نوشت: سال ۲۰۲۶ مصادف با صدمین سالگرد کشفی است که مسیر درمان یکی از بیماریهای مرگبار قرن گذشته را تغییر داد. در سال ۱۹۲۶، پزشکان آمریکایی جورج ماینو و ویلیام مورفی نشان دادند که رژیم غذایی غنی از جگر میتواند کمخونی پرنیشیوز (Pernicious Anemia) را درمان کند؛ بیماریای که در آن زمان اغلب به مرگ بیماران منجر میشد. این کشف بعدها به شناسایی ویتامین B۱۲ به عنوان عامل اصلی درمان این بیماری انجامید. چرا کمبود ویتامین B۱۲ هنوز شایع است؟ با وجود دههها تحقیق، کمبود ویتامین B۱۲ همچنان یکی از مشکلات رایج تغذیهای محسوب میشود؛ بهویژه در سالمندان، گیاهخواران، وگانها و افرادی که دچار اختلالات جذب مواد مغذی هستند. ویتامین B۱۲ بهطور طبیعی عمدتاً در مواد غذایی با منشأ حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخممرغ و لبنیات یافت میشود. بنابراین افرادی که این مواد را مصرف نمیکنند، بیشتر در معرض کمبود قرار دارند. علاوه بر این، جذب B۱۲ با افزایش سن دشوارتر میشود. برخی سالمندان اسید معده کمتری تولید میکنند؛ مادهای که برای آزاد شدن B۱۲ از غذا ضروری است. برخی دیگر به التهاب خودایمنی معده مبتلا میشوند که تولید «فاکتور داخلی» موردنیاز برای جذب این ویتامین را مختل میکند. جراحیهای کاهش وزن و بعضی داروهای دیابت یا رفلاکس معده نیز میتوانند جذب B۱۲ را کاهش دهند. علائمی که اغلب با افزایش سن اشتباه گرفته میشوند کمبود ویتامین B۱۲ معمولاً بهآرامی بروز میکند و به همین دلیل بسیاری از افراد آن را بخشی طبیعی از روند سالمندی تصور میکنند. از جمله علائم رایج میتوان به موارد زیر اشاره کرد: خستگی و بیحالی مداوم ضعف جسمانی تنگی نفس گزگز یا بیحسی دستها و پاها اختلال در تعادل مشکلات حافظه احساس مهآلودگی ذهنی یا «Brain Fog» البته این علائم اختصاصی کمبود B۱۲ نیستند و میتوانند دلایل دیگری نیز داشته باشند. به همین دلیل، خستگی یا مشکلات عصبی مداوم باید توسط پزشک بررسی شوند. نقش ویتامین B۱۲ در تولید انرژی پزشکان سالها تصور میکردند خستگی ناشی از کمبود B۱۲ صرفاً به دلیل کمخونی است. در این وضعیت، مغز استخوان نمیتواند گلبولهای قرمز سالم تولید کند و سلولهای خونی بزرگ و نابالغی وارد جریان خون میشوند که توانایی کمتری در انتقال اکسیژن دارند. اما تحقیقات جدید نشان میدهد داستان پیچیدهتر از این است. ویتامین B۱۲ مستقیماً در عملکرد دو آنزیم حیاتی بدن نقش دارد. یکی از این آنزیمها برای ساخت DNA ضروری است و دیگری در میتوکندریها فعالیت میکند؛ ساختارهای کوچکی درون سلولها که وظیفه تولید انرژی را بر عهده دارند. مطالعهای که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد نشان داد کمبود B۱۲ میتواند به DNA موجود در میتوکندریها آسیب برساند و تولید انرژی را در سلولهای عضلانی کاهش دهد. همچنین پژوهشی روی موشهای سالمند نشان داد مصرف مکمل B۱۲ باعث بهبود تعداد و ساختار میتوکندریها در بافت عضلانی شد. این یافتهها میتواند توضیح دهد که چرا برخی افراد حتی پیش از بروز کمخونی آشکار، احساس خستگی و کاهش انرژی را تجربه میکنند. تزریق B۱۲ برای همه مفید است؟ در سالهای اخیر، کلینیکهای زیبایی و مراکز سلامت، تزریق ویتامین B۱۲ را به عنوان راهی برای افزایش انرژی و بهبود عملکرد بدن تبلیغ میکنند. اما متخصصان هشدار میدهند شواهد علمی چندانی برای این ادعا در افراد دارای سطح طبیعی B۱۲ وجود ندارد. تزریق ویتامین B۱۲ یک درمان استاندارد و مؤثر برای افرادی است که دچار کمبود واقعی این ویتامین هستند، بهویژه زمانی که بدن قادر به جذب مناسب آن نباشد. اما در افرادی که کمبودی ندارند، شواهد محکمی مبنی بر افزایش انرژی، کاهش وزن یا بهبود عملکرد ورزشی وجود ندارد. بنابراین اگر دچار خستگی مداوم هستید، بهترین اقدام مراجعه به پزشک و بررسی علت اصلی مشکل است، نه دریافت خودسرانه تزریقهای تقویتی. ویتامین B۱۲ نمونهای جالب از مواد مغذی است که بدن به مقدار بسیار اندکی از آن نیاز دارد، اما کمبودش میتواند پیامدهای قابل توجهی به همراه داشته باشد. این ویتامین نهتنها از کمخونی جلوگیری میکند، بلکه احتمالاً در حفظ عملکرد سلولها، سلامت عضلات و تولید انرژی در دوران سالمندی نیز نقش مهمی دارد. به همین دلیل، سالمندان، گیاهخواران و افرادی که داروهای خاص مصرف میکنند باید نسبت به وضعیت ویتامین B۱۲ خود توجه بیشتری داشته باشند و در صورت نیاز با نظر پزشک آزمایش یا مکمل دریافت کنند.