پسر اروین یالوم، روان‌پزشک مشهور، خودکشی کرد | یادآوری رنجی که استثنا نمی‌شناسد

گاهی یک خبر کوتاه، لایههایی از معنا و تأمل را با خود حمل میکند که فراتر از یک واقعه خانوادگی است. خبر درگذشت ویکتور یالوم، فرزند اروین یالوم، از همین دست اخبار است؛ رویدادی که نه فقط جامعه رواندرمانی، بلکه بسیاری از خوانندگان آثار یالوم را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داد. همشهری آنلاین: چند ماه پس از درگذشت ویکتور، خانواده یالوم سرانجام سکوت خود را شکستند. بن یالوم، برادر او، در بیانیهای رسمی اعلام کرد که ویکتور در ماه فوریه و بر اثر خودکشی جان خود را از دست داده است. پیش از این، گزارشهایی پراکنده درباره مرگ او منتشر شده بود، اما خانواده ترجیح داده بودند در اوج سوگ و اندوه، از اظهار نظر عمومی خودداری کنند. در بیانیه منتشرشده، تصویری چندوجهی از ویکتور یالوم ارائه میشود؛ رواندرمانگری که در کنار فعالیت حرفهای خود، کارآفرین، مدرس و هنرمند نیز بود. خانواده او را فردی خلاق، پرانرژی و برخوردار از حس شوخطبعی توصیف کردهاند. با این حال، زندگی ویکتور همانند بسیاری از افرادی که با اختلالات روانی زندگی میکنند، خالی از رنج نبود. او در دورههایی از عمر خود با بیماری روانی دستوپنجه نرم کرد؛ بیماریای که به گفته خانواده، پس از سالها ثبات نسبی و موفقیت حرفهای، در سال گذشته بار دیگر شدت گرفت و سرانجام به مرگ اودر ۶۶ سالگی انجامید. اما آنچه این خبر را به موضوعی فراتر از یک فقدان خانوادگی تبدیل کرد، نام خانوادگی «یالوم» بود. اروین یالوم برای میلیونها خواننده در سراسر جهان صرفاً یک روانپزشک نیست. او یکی از تأثیرگذارترین متفکران حوزه رواندرمانی اگزیستانسیال است؛ نویسندهای که دههها درباره اضطراب مرگ، تنهایی، آزادی، مسئولیت و جستوجوی معنا در زندگی نوشته است. کتابهای او برای بسیاری از مخاطبان نه فقط آثار علمی، بلکه راهنماهایی برای فهم رنجهای انسانی بودهاند. از همین رو، انتشار خبر خودکشی فرزند او برای برخی با پرسشی ناگفته همراه بود: چگونه ممکن است در خانواده کسی که عمر خود را صرف شناخت روان انسان کرده، چنین تراژدیای رخ دهد؟ شاید پاسخ دقیقاً در همان چیزی نهفته باشد که خود یالوم در تمام آثارش بر آن تأکید کرده است؛ اینکه رنج، اضطراب، افسردگی و مواجهه با مرگ، بخشی از وضعیت انسانی هستند و هیچ فرد یا خانوادهای از آنها مصون نیست. دانش، شهرت، موفقیت حرفهای یا حتی دسترسی به بهترین امکانات درمانی، نمیتوانند تضمینی در برابر پیچیدگیهای روان انسان باشند. متخصصان سلامت روان نیز سالهاست هشدار میدهند که خودکشی را نباید با روایتهای سادهانگارانه توضیح داد. برخلاف تصور عمومی، چنین رخدادهایی معمولاً محصول یک عامل واحد نیستند. اختلالات روانی، عوامل زیستی، تجربههای فردی، بحرانهای زندگی و مجموعهای از شرایط پیچیده میتوانند در شکلگیری چنین تصمیمی نقش داشته باشند. به همین دلیل، خودکشی یک فرد را نمیتوان به شکست خانواده، کمبود محبت اطرافیان یا حتی ناکارآمدی درمان فروکاست. در این میان، سکوت چندماهه خانواده یالوم نیز قابل توجه است. بسیاری از خانوادههایی که عزیزی را بر اثر خودکشی از دست میدهند، علاوه بر سوگ، با احساسات پیچیدهای همچون شوک، سردرگمی، خشم، شرم یا ترس از قضاوت اجتماعی مواجه میشوند. به همین دلیل، فاصله گرفتن از فضای عمومی و به تعویق انداختن اطلاعرسانی، واکنشی غیرمعمول نیست. این فقدان در دورهای حساس از زندگی اروین یالوم رخ داده است. او که اکنون ۹۵ ساله است، در سالهای اخیر بارها از مواجهه با پیری، مرگ و تنهایی سخن گفته است. پس از درگذشت همسرش، مرلین یالوم، در سال ۲۰۱۹، نوشتهها و گفتوگوهای او رنگ و بوی شخصیتری به خود گرفتند. یالوم بیش از گذشته درباره سوگ، فقدان و معنای ادامه زندگی پس از از دست دادن عزیزان نوشت؛ موضوعاتی که سالها پیش از آن در قالب نظریه و درمان دربارهشان سخن گفته بود. اکنون مرگ فرزندش، فصل دردناک دیگری به این روایت افزوده است؛ روایتی که در آن یکی از شناختهشدهترین درمانگران جهان نیز مانند میلیونها انسان دیگر، با واقعیت گریزناپذیر فقدان روبهرو میشود. شاید مهمترین درس این خبر نه در شهرت نام یالوم، بلکه در یادآوری حقیقتی باشد که اغلب نادیده گرفته میشود: بیماری روانی چهره مشخصی ندارد. ممکن است پشت درهای هر خانهای حضور داشته باشد؛ در زندگی افراد گمنام یا در خانواده مشهورترین متخصصان این حوزه. همین واقعیت است که ضرورت گفتوگوی صریحتر درباره سلامت روان، دسترسی بهتر به خدمات درمانی و کاهش انگ اجتماعی پیرامون بیماریهای روانی را بیش از پیش آشکار میکند. خانواده یالوم در پایان بیانیه خود از تأثیر عمیقی که ویکتور بر زندگی اطرافیانش گذاشته یاد کردهاند و از علاقهمندان خواستهاند در حمایت از برنامههای پیشگیری از خودکشی و ارتقای سلامت روان مشارکت کنند. اما شاید ماندگارترین بخش این پیام، جملهای کوتاه باشد که در پایان آمده است؛ جملهای که بیش از هر تحلیل و تفسیری با ماهیت این فقدان تناسب دارد: «عزیزانتان را محکم در آغوش بگیرید.»