جنگ اوکراین نهتنها نقشه ژئوپلیتیکی جهان را تغییر داد، بلکه توازن قدرت میان روسیه و چین را نیز دگرگون کرد. به گزارش خبرفوری، بر اساس گزارشی از والاستریت ژورنال، ولادیمیر پوتین که پس از حمله به اوکراین با انزوای بینالمللی و تحریمهای گسترده غرب روبهرو شد، بیش از هر زمان دیگری به چین وابسته شده است؛ وابستگیای که اکنون باعث شده شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، کرملین را نه بهعنوان یک شریک برابر، بلکه به چشم یک «شریک فرودست» ببیند. به نوشته این روزنامه، شی جینپینگ زمانی برای پوتین احترام و تحسین ویژهای قائل بود، اما امروز شرایط تغییر کرده و رهبر چین عملا مدیریت روابط با روسیه را در دست گرفته است. جنگ اوکراین، که قرار بود جایگاه روسیه را تقویت کند، در عمل این کشور را از بخش بزرگی از جهان غرب جدا کرد و کرملین را ناچار ساخت برای حفظ اقتصاد و تجارت خود بیش از پیش به پکن تکیه کند. یکی از مهمترین عرصههای این وابستگی، بخش انرژی است. روسیه پس از کاهش صادرات گاز به اروپا، تلاش کرده بازار چین را جایگزین کند. در همین راستا، ولادیمیر پوتین در ماه مه گذشته به پکن سفر کرد تا موافقت شی جینپینگ را برای ساخت دومین خط لوله انتقال گاز میان دو کشور جلب کند، اما با پاسخ مثبتی روبهرو نشد. «یورگ ووتکه»، از مدیران باسابقه آلمانی که سالها در حوزه روابط اقتصادی چین و روسیه فعالیت کرده، این دیدار را چنین توصیف میکند: «شی جینپینگ مانند امپراتوری بود که مهمانی را در قصر خود میپذیرد و سپس او را بدون دستیابی به خواستهاش راهی خانه میکند.» به گفته او، چین امروز ضرورتی نمیبیند که خود را به پروژهای چندساله و پرهزینه مانند یک خط لوله جدید وابسته کند، در حالی که میتواند گاز مورد نیازش را از کشورهای مختلف و با انعطاف بیشتری تأمین کند. این وضعیت تا حدی یادآور دهه ۱۹۶۰ است؛ زمانی که اتحاد جماهیر شوروی با نگاهی از بالا به چین مینگریست و تصور میکرد میتواند پکن را به کشوری تابع خود تبدیل کند. اکنون اما نقشها کاملا عوض شده است. والاستریت ژورنال معتقد است جنگ اوکراین تنها روسیه را در باتلاق نظامی گرفتار نکرد، بلکه فرصتی تاریخی در اختیار شی جینپینگ قرار داد تا روند انتقال تدریجی قدرت به سود چین را تکمیل کند. در نتیجه، رابطهای که زمانی میان دو قدرت تقریبا همسطح برقرار بود، اکنون در اغلب زمینهها تحت سلطه چین قرار گرفته است. هرچند حجم تجارت میان دو کشور از زمان آغاز جنگ تقریبا دو برابر شده، اما بخش عمده این رشد در سالهای نخست پس از حمله روسیه به اوکراین رخ داده است. همزمان، بازار روسیه با موج گستردهای از کالاهای چینی اشباع شده؛ از خودرو و ماشینآلات سنگین گرفته تا پوشاک و حتی گوشت مرغ. بسیاری از این محصولات نهتنها ارزانتر، بلکه از نظر کیفیت نیز از تولیدات داخلی روسیه برتر هستند. این روند نارضایتی بسیاری از صاحبان صنایع و نخبگان اقتصادی روسیه را برانگیخته و شکافهایی میان کرملین و الیگارشهای این کشور ایجاد کرده است. «الینا ریباکووا»، پژوهشگر مؤسسه اقتصاد بینالملل پیترسون در واشنگتن، میگوید: «مقامهای روسیه کاملا میدانند جایگاه واقعیشان در برابر چین چیست و با نگاهی کاملا عملگرایانه با این رابطه برخورد میکنند.» حتی تصاویر رسمی منتشرشده از دیدار پوتین و شی نیز، به اعتقاد والاستریت ژورنال، بیانگر همین عدم توازن قدرت است. رسانههای دولتی چین عکسی منتشر کردند که در آن پوتین در کنار پرتره بزرگی از دو رهبر ایستاده بود؛ زاویه تصویر به گونهای بود که شی جینپینگ در موقعیتی مسلط قرار داشت و پوتین گویی با نگاهی تحسینآمیز به او مینگریست. «سرگئی رادچنکو»، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناس مسائل روسیه، معتقد است پوتین نسبت به چنین نشانههایی بسیار حساس است. او میگوید هرگونه رفتار از موضع برتری یا تحقیر، برای رئیسجمهور روسیه بهراحتی فراموش نمیشود. با این حال، به گفته او، چین تلاش میکند از موقعیت برتر خود برای تحقیر آشکار شریک روسی استفاده نکند، زیرا چنین رفتاری میتواند به روابط دو کشور آسیب بزند. در همین حال، پکن تنها به روابط با شخص پوتین اکتفا نکرده و در حال گسترش ارتباطات خود با طیفهای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روسیه است. به باور ناظران، شی جینپینگ از هماکنون به دوران پس از پوتین نیز میاندیشد. «الکساندر گابویف»، مدیر مرکز روسیه و اوراسیای بنیاد کارنگی، معتقد است چین این فرصت را دارد که روسیه را به کشوری شبیه «یک لائوس بزرگ یا پاکستانی بزرگتر» تبدیل کند؛ کشوری که اقتصادش بهشدت به چین وابسته باشد، توسعه خود را با الگوی چینی دنبال کند و پکن را مهمترین منبع فناوری، سرمایه و مدرنیزاسیون خود بداند. به اعتقاد او، اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، روسیه بیش از هر زمان دیگری در مدار نفوذ چین قرار خواهد گرفت؛ تغییری که شاید یکی از مهمترین پیامدهای ژئوپلیتیکی جنگ اوکراین باشد.
خبرفوری
خبرفوریخبرفوری