شرایط فرهنگی و علمی جامعه در عصر امام باقر (ع)، فرصت مناسبی را برای نشر و تبیین بهتر معارف اسلامی از جمله مهدویت فراهم ساخته بود. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مهدویت در کلام امام باقر (ع) از جایگاهی محوری برخوردار است و ایشان برای تبیین ابعاد گوناگون آن، از جمله غیبت و فلسفه آن، بشارت ظهور و ویژگی های یاران امام مهدی (عج)، به تفسیر و تأویل آیات قرآن کریم پرداختند. بنابر روایت الشیعه، این مقاله با دسته بندی و تحلیل محورهای مهم مهدویت در کلام امام باقر (ع)، به بررسی این تأویلات و پیوند عمیق قرآن و مهدویت می پردازد. بشارت به ظهور و قیام امام مهدی (ع) بشارت به ظهور امام مهدی (عج)، یکی از موضوعاتی است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده و آن حضرت در موارد مختلف بدان تصریح کرده است؛ مانند آیه «وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِینٍ»[1]. آن حضرت فرمودند: «منظور از “نباء” در این آیه خبر از هنگام خروج قائم است و منظور از “یوم الدین” در آیه «و الَّذِینَ یُصَدِّقُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ»[2] روز خروج امام قائم(عج) است و منظور از آمدن حق و رفتن باطل در آیه «قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ»[3] هنگامی است که حضرت قائم قیام کند و دولت باطل از میان برود».[4] از آن حضرت درباره این فراز آیه «… حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ»[5] سؤال شد، ایشان در پاسخ فرمودند: «مقصود از آن خروج قائم است که آن حق است از سوی خدای عزوجل».[6] در روایت دیگری زراره می گوید از امام باقر (ع) درباره آیه «هَلْ یَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً»[7] سؤال کردم که منظور از ساعت در این آیه چیست؟ آن حضرت در جواب فرمودند: «آن ساعتِ قیام قائم است که ناگهان برای آنها آشکار می شود».[8] بر طبق روایتی دیگر از آن حضرت که در ذیل آیه «خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِکَ الْیَوْمُ الَّذِی کانُوا یُوعَدُونَ»[9] آمده، ذلک «الیوم» به روز خروج قائم (عج) تأویل برده شده است.[10] همچنین بر اساس روایتی دیگر از آن حضرت (نهار) در آیه «وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّی»[11] به قیام حضرت تأویل برده شده است فرمودند: «منظور از نهار قائم از ما خانواده است. وقتی قیام کند، بر دولت های باطل پیروز می شود».[12] امام مهدی (عج)، یاری کننده دین الهی یاری کردن دین الهی توسط امام مهدی (عج)، یکی از موضوعاتی است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده است. آن حضرت در ذیل آیه «وَ إِذْ أخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ…»[13] و در ذیل آیه «وَ لَقَدْ عَهِدْنَا إِلَی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»[14] فرمودند: «خداوند از پیامبران اولوالعزم پیمان گرفت که من پروردگار شما هستم و محمد (ص) رسول من است و علی (ع) امیر مؤمنان است و اوصیای پس از وی صاحب فرمان اند و گنجینه های دانش من هستند و اینکه به وجود مهدی (عج) برای دینم یاری می گیرم و به وسیله او دولتم را آشکار می سازم و از دشمنانم انتقام می گیرم و به کمک او پرستش می شوم. ناگهان [پیامبران] گفتند: ای خدا! معترفیم و گواهی می دهیم».[15] قیام امام مهدی (عج) مصداق ایام الله تعیین روز قیام امام مهدی (عج) به عنوان یکی از ایام الله، از موضوعات دیگری است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده است. آن حضرت در ذیل آیه «وَ ذَکِّرُهُمْ بِأَیَّامِ اللهِ»[16] در معرفی ایام الله یکی از مصادیق آن را قیام حضرت مهدی (عج) بر شمردند و فرمودند: روز قیام قائم (عج) روز رجعت و روز قیامت است».[17] قیام امام مهدی (عج) از مصادیق یوم الدین تعیین روز قیام امام مهدی (عج) به عنوان مصداقی از یوم الدین، از موضوعات دیگری است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده است. آن حضرت در ذیل آیه «وَ کُنَّا نُکَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ»[18] قیام قائم را یکی از مصادیق یوم الدین برشمرده است.[19] قیام امام مهدی (عج) مصداقی از مصادیق غیب در جهت معرفی قیام مهدوی، امام باقر در تبیین «غیب» در آیه «الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ»[20] قیام امام مهدی (عج) را از مصادیق غیب برشمرده است.[21] امام مهدی (عج) هفتمین امام از نسل امام باقر (ع) تعیین اینکه امام مهدی (عج) هفتمین امام از نسل آن حضرت است، یکی دیگر از موضوعاتی است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده است. آن حضرت با استناد به آیه «لَقَدْ کَفَرَ الَّذینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابن مَرْیَمَ وَ قَالَ الْمَسِیحُ یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّی وَ رَبَّکُمْ إِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْوَاهُ النَّارُ وَ ما لِلظَّالِمِینَ مِنْ أَنْصارِ»[22] و آیه «سَنُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَکُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلُ بِهِ سُلْطَاناً وَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَی الظَّالِمینَ»[23] به نکاتی درباره مهدویت اشاره کردند و در ضمن سخنان خود به ابا حمزه ثمالی فرمودند: ای ابا حمزه قیام قائم (عج) ما یکی از امور حتمی در نزد خداوند است که تغییر ناپذیر است… . آن که همنام و هم کنیه من است، هفتمین فرد پس از من است».[24] غیبت امام مهدی (عج) اشاره به غیبت امام مهدی (عج) یکی دیگر از موضوعاتی است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بدان اشاره شده است. بر طبق روایتی، ام هانی از امام باقر (ع) در خصوص دو آیه «فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوارِ الْکُنَّسِ»[25] پرسید. آن حضرت در پاسخ فرمودند: «مقصود امامی است که خود را از مردم کنار می کشد تا آگاهی مردم به او قطع شود؛ سپس همچون ستاره فروزان در شب ظلمانی نمایان می شود. اگر آن زمان را دریابی چشمت روشن شود».[26] فلسفه غیبت امام مهدی (عج) فلسفه غیبت، یکی دیگر از موضوعاتی است که در باب مهدویت در کلام امام باقر (ع) بد
خبرآنلاین
خبرآنلاینخبرآنلاین